فرخنده: انتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، به مناسبت چهارم فبروری روز جهانی برادری بشر بار دیگر بر ضرورت ساختن جهانی مبتنی بر حقوق برابر تأکید کرد و از همه انسانها خواست در قالب «یک خانواده انسانی» در صلح و همزیستی زندگی کنند.
او در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس از مردم جهان خواست «ترس و تفرقه» را کنار بگذارند و به بردباری، پذیرش تنوع و احترام متقابل پایبند باشند. به گفته گوترش، گفتوگوی بینفرهنگی و بیندینی کلید مقابله با افراطگرایی و خشونت است.
این فراخوان در حالی مطرح میشود که در افغانستان، طالبان پس از بازگشت دوباره به قدرت، محدودیتهای گستردهای بر حقوق شهروندان بهویژه زنان اعمال کردهاند؛ محدودیتهایی که با روح پیام «برادری بشر» در تضاد آشکار قرار دارد.
بهتازگی طالبان سندی را با عنوان «اصولنامه جزایی» توشیح کردهاند؛ متنی که به باور نهادهای حقوق بشری و فعالان مدنی، تبعیض جنسیتی، ساختار طبقاتی و الگوهای سرکوب را در قالب قانون نهادینه میکند.
بررسیهای رسانهای از فصل سوم این اصولنامه نشان میدهد که طالبان بهطور سیستماتیک تلاش کردهاند هرگونه صدای منتقد را محدود کنند و همزمان ساختارهای مردسالارانه را تقویت نمایند.
در این سند، توهین به مقامهای طالبان میتواند به ۲۰ ضربه شلاق و شش ماه زندان منجر شود و پناه دادن به مخالفان، تا ۳۹ ضربه شلاق و پنج سال حبس در پی داشته باشد.
در بخش مذهبی نیز، مجازاتهای سنگینی برای ترک مذهب حنفی پیشبینی شده است؛ از جمله دو سال زندان برای کسانی که از این مذهب خارج شوند. آگاهان حقوقی میگویند مجازات زنان در این اصولنامه بهمراتب سختگیرانهتر از مردان است؛ برای نمونه، در ماده ۵۸، زنانی که از دین برگردند—حتی در صورت توبه—با حبس ابد و ۱۰ ضربه شلاق هر سه روز مواجه خواهند شد.
حقوقدانان همچنین به ماده ۳۲ اشاره میکنند که در آن خشونت شدید علیه زنان تنها در صورتی جرم سنگین تلقی میشود که آثار واضح ضربوجرح—مانند شکستگی یا کبودی—بر بدن زن دیده شود و حتی در آن صورت، مجازات شوهر تنها ۱۵ روز زندان است.
این اصولنامه در یک مقدمه، سه باب، ده فصل و ۱۱۹ ماده تنظیم شده و توسط رهبر طالبان توشیح گردیده است. طالبان گفتهاند که بهزودی این سند در جریده رسمی منتشر خواهد شد.
در برابر موج گسترده انتقادها، وزارت عدلیه طالبان اعتراض به این قوانین را «اعتراض علیه شریعت» خوانده و تهدید کرده است که معترضان با پیگرد قانونی روبهرو خواهند شد.
این وزارتخانه مدعی شده که تمامی مواد این اصولنامه «مطابق شریعت اسلامی» است و هیچ حکمی در آن بدون مبنای شرعی نیست. طالبان همچنین گفتهاند که انتقادها «غیرعلمی و مبتنی بر جهل» است و اعتراض به قوانین آنان از نظر شرعی جرم محسوب میشود.
روز جهانی برادری بشر (۴ فبروری / ۱۵ دلو) توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد برای ترویج صلح، گفتوگو میان ادیان و همزیستی مسالمتآمیز نامگذاری شده است. این روز یادآور امضای سند تاریخی «برادری انسانی برای صلح جهانی» در سال ۲۰۱۹ است.
با این حال، فاصله میان پیام جهانی برابری و واقعیتهای جاری در افغانستان، پرسشهای جدی درباره آینده حقوق بشر، عدالت و همزیستی مسالمتآمیز در این کشور ایجاد کرده است.