فرخنده: در گفتوگویی تازه با تلویزیون روسی RTVI، حامد کرزی، رئیسجمهور پیشین افغانستان، بار دیگر به میانه میدان سیاست افغانستان بازگشته است؛ اینبار نه در قامت یک رهبر اجرایی، بلکه به عنوان شاهدی بر تحولات یک کشور در تبوتاب تصمیمهای بزرگ و گاه دردناک.
کرزی، با لحنی آشنا اما صریحتر از گذشته، گفته است: «مسئله حقوق زنان و آموزش دختران، نه تنها یک دغدغه انسانی، بلکه مانعی جدی در مسیر رفاه مردم افغانستان و یکی از دلایل کلیدی عدم به رسمیتشناسی حکومت طالبان است.» او تأکید کرده که رفتن دختران به مکتب و دانشگاه، حتی در چارچوب نظام کنونی نیز ممکن و ضروری است.
اما آنچه سخنان کرزی را متمایز میسازد، موضعگیری پیچیده و چندلایه او در قبال طالبان است. او ضمن پذیرش حاکمیت de facto طالبان، نحوه اداره کشور توسط این گروه را مشابه سایر دولتها توصیف کرده و افزوده است: «طالبان اکنون کابینه دارند، جلسات برگزار میکنند، و تصمیمها در قالب یک رهبری جمعی گرفته میشود.»
این در حالی است که بسیاری از نهادهای حکومت پیشین یا بهکلی از میان رفتهاند یا از ساختار حذف شدهاند، و قانون اساسی قبلی نیز عملاً بیاعتبار شده است. با این حال، کرزی معتقد است که پایههای نهادی حکومت هنوز پابرجا هستند و تصمیمگیریها همچنان از طریق ساختارهای حکومتی انجام میشود.
کرزی بار دیگر از ادبیات آشنای خود استفاده کرده و طالبان را “برادران” خود خوانده است—اصطلاحی که او سالها پیش نیز درباره این گروه به کار برده بود. جالب آنکه او همین تعبیر را برای مخالفان طالبان و مهاجران نیز به کار میبرد: «آنها هم برادران ما هستند. برادران باید کنار هم بمانند.»
در این مصاحبه، کرزی از تجربه برخورد طالبان پس از بازگشتشان به کابل نیز سخن گفته و آن را “محترمانه” توصیف کرده است؛ چیزی که شاید برای بسیاری از شهروندان افغانستان که تجربهای کاملاً متفاوت از این گروه دارند، قابل درک نباشد.
از نگاه کرزی، حضور نیروهای خارجی در افغانستان فصل دیگری از تاریخ کشور بود. او حضور ارتش سرخ را “تجاوز” خوانده و در مقابل، ورود نیروهای امریکایی پس از حادثه ۱۱ سپتامبر را “با استقبال مردم افغانستان” توصیف کرده است. با این حال، اشتباهاتی چون حملات شبانه، تلفات غیرنظامیان و رابطه پرسشبرانگیز واشنگتن با اسلامآباد را از نقاط تاریک آن دوره برمیشمارد.
کرزی همچنین با حسرت از خلأیی یاد کرده که پس از خروج امریکا از افغانستان ایجاد شد. او انتظار داشت که قدرتهایی مانند روسیه، چین، هند و ایران برای پر کردن این خلأ وارد عمل شوند. اما به گفته او، نه برنامه مشترکی برای آینده افغانستان شکل گرفت و نه اقدام جمعی در این زمینه صورت گرفت.
در پایان، کرزی تأکید کرده که در کابل در «حبس» نیست و سفرهای خارجیاش با هماهنگی طالبان انجام میشود—توضیحی که از یکسو تلاش دارد وضعیت او را عادی جلوه دهد و از سوی دیگر نشان میدهد تا چه اندازه فضای سیاسی کنونی افغانستان برای بازیگران پیشین محدود و مدیریتشده است.
گفتوگوی اخیر کرزی، بار دیگر تصویری از چهرهای به نمایش گذاشت که میان دیپلماسی، مصالحه و انتقاد در نوسان است. او میکوشد میان گذشتهای پرحادثه، حالتی ایستاده در بلاتکلیفی و آیندهای ناپیدا، پلی از گفتوگو و امید بزند—اگرچه هنوز مشخص نیست این پل تا کجا دوام خواهد آورد.