فرخنده: سال ۲۰۲۵ برای افغانستان، سال خاموشسازی سیستماتیک صداها بود؛ سالی که طالبان با تهدید، ممنوعیت و حذف تدریجی، رسانهها، کتاب، اینترنت و حتی سادهترین نمودهای زندگی فرهنگی را هدف گرفتند و فضای عمومی کشور را به میدان کنترل و ترس بدل کردند.
همزمان با تشدید فشار بر رسانهها، مقامهای طالبان هشدار دادند هر رسانهای که از «اصول تعیینشده» این گروه سرپیچی کند، با توقف فعالیت یا لغو مجوز روبهرو خواهد شد. این هشدارها در عمل به ابزار فشار دایمی بدل شد؛ ابزاری که نتیجهاش گسترش خودسانسوری و حذف تدریجی روایتهای مستقل از فضای رسانهای افغانستان بود. خبرنگاران میگویند تهدیدهای شفاهی و کتبی، تماسهای پیدرپی و احضار به نهادهای طالبان، کار حرفهای رسانهای را به فعالیتی پرهزینه و پرخطر تبدیل کرده است.
در کنار این فشارها، طالبان از رسانههای باقیمانده بهعنوان تریبون تبلیغاتی خود استفاده کردند؛ رسانههایی که یا باید روایت رسمی طالبان را بازتاب میدادند یا با خطر تعطیلی مواجه میشدند.
در سال ۲۰۲۵، ممنوعیت نشر تصویر موجودات زنده که پیشتر بهصورت محدود در برخی ولایتها اجرا میشد، به شکلی کمسابقه گسترش یافت. بر اساس گزارش مرکز خبرنگاران افغانستان، این ممنوعیت بهصورت تدریجی در ۲۳ ولایت عملی شده است. پیامد مستقیم این سیاست، تعطیلی شماری از تلویزیونهای محلی یا تغییر اجباری فعالیت آنها به رادیو بود. خبرنگاران عملاً از پوشش تصویری بسیاری از رویدادهای عمومی، نشستها و حتی برنامههای خدماتی محروم شدند.
مرکز خبرنگاران افغانستان اعلام کرده است که تنها در سال ۲۰۲۵، پنج رسانه به اتهام سرپیچی از دستورالعملهای طالبان تعطیل شدند. این مرکز همچنین دستکم ۲۰۵ مورد نقض حقوق رسانهها و خبرنگاران را ثبت کرده است؛ آماری که به گفته نهادهای ناظر، تنها بخشی از واقعیت را بازتاب میدهد، زیرا بسیاری از موارد به دلیل ترس از پیامدها گزارش نمیشوند.
فشارها تنها به رسانهها محدود نماند. حوزه کتاب و نشر نیز در سال ۲۰۲۵ با موج تازهای از محدودیتها روبهرو شد. طالبان با تهیه فهرستهایی از کتابهایی که آنها را «نامطلوب» میخواند، روند جمعآوری، ممنوعیت چاپ، نشر و فروش آثار را تشدید کردند. این اقدام، کتابخانههای عمومی، نمایشگاههای کتاب و کتابفروشیها را دربر گرفت.
گزارشها از جمعآوری دهها عنوان کتاب در نمایشگاههای رسمی حکایت داشت و در مواردی از وجود فهرستهایی با صدها عنوان ممنوعه خبر داده شد. این وضعیت ناشران و کتابفروشان را وادار به احتیاط شدید کرد و بسیاری از آثار ادبی، تاریخی و اجتماعی عملاً از دسترس خوانندگان خارج شد.
در همین سال، طالبان تدریس ۶۷۹ عنوان کتاب را در دانشگاهها ممنوع اعلام کردند. وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان فهرستی شامل ۴۲۶ عنوان کتاب را منتشر کرد که چاپ، نشر و فروش آنها ممنوع است. بیشتر این کتابها توسط ناشران داخلی و شماری نیز توسط ناشران ایرانی منتشر شده بودند.
حیاتالله مهاجر فراهی، معین وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان، از ممنوعیت پخش و نشر دهها جلد کتاب دفاع کرد و گفت ممنوعیت کتابها در بسیاری از کشورها «امر معمول» است. او ادعا کرد که طالبان برای ساختن «یک ملت واحد» ناچار به حذف برخی کتابها هستند. عبدالحق حماد، از دیگر مسئولان این وزارت، نیز گفت کتابهایی که به گفته او «ارزشهای اسلامی و افغانی» نداشته باشند یا «مخالف پالیسی» باشند، اجازه چاپ نخواهند داشت. طالبان برای ارزیابی کتابها، کمیسیونی ۱۳ نفره تشکیل دادهاند که درباره سرنوشت آثار تصمیم میگیرد.
در سپتامبر ۲۰۲۵، طالبان برای دو روز اینترنت و خدمات موبایل را در سراسر افغانستان قطع کردند. منابع درون طالبان گفته بودند این تصمیم به فرمان مستقیم ملا هبتالله آخندزاده اجرا شده است. قطع اینترنت واکنشهای تند داخلی و بینالمللی را برانگیخت و طالبان ناچار به عقبنشینی شدند، اما سیاست کنترول اطلاعات ادامه یافت.
پس از آن، فیسبوک، اینستاگرام، تیکتاک، اسنپچت و چند شبکه اجتماعی دیگر فیلتر شد و کاربران در افغانستان تنها از طریق فیلترشکن به این شبکهها دسترسی دارند؛ وضعیتی که دسترسی آزاد به اطلاعات را بهشدت محدود کرده است.
حوزه فرهنگ و هنر نیز در سال ۲۰۲۵ زیر فشار مستقیم طالبان قرار گرفت. این گروه به مالکان تالارهای عروسی و برگزارکنندگان محفلهای اجتماعی هشدار دادند از پخش موسیقی خودداری کنند. در برخی موارد، گزارشهایی از برخورد مستقیم، تخریب ابزار موسیقی و بازداشت افراد منتشر شد.
طالبان برای مشاعرهها طرزالعملی با بندهای مشخص وضع کردند و محدودیتهایی برای محتوای شعر تعیین شد؛ از جمله ممنوعیت شعر عاشقانه و اشعاری که طالبان آنها را «خلاف شریعت» یا «خلاف پالیسی» میدانند.
در آخرین ماه سال ۲۰۲۵، شهرداری طالبان در کابل ساختمان سینما آریانا را تخریب کرد و اعلام کرد که قرار است به جای آن مارکت تجاری ساخته شود. در جلالآباد، محتسبان امر به معروف ۸۶ ساز موسیقی را به آتش کشیدند و هدف این اقدام را «اصلاح جامعه» و «جلوگیری از اعمال ناپسند» عنوان کردند.
این موارد تنها بخشی از محدودیتهایی است که طالبان در سال ۲۰۲۵ وضع و اجرا کردند. این گروه اعلام کرد بازی شطرنج به دلیل «ملاحظات شرعی» در افغانستان تعلیق شده است. افغانستان اینترنشنال گزارش داد که محتسبان امر به معروف در قندهار دستکم ۱۵ نفر را به دلیل «اصلاح سر و صورت» بازداشت کرده و بیش از ۴۰ سلمانی را مسدود کردهاند.
همچنین قوانینی از سوی رهبر طالبان در جریده رسمی منتشر شد که بر اساس آن برگزاری مراسمهایی چون عیدی، نوروزی، خرچیبوری، چله و شب خینه منع اعلام شده است.
سال ۲۰۲۵ در افغانستان، سال تثبیت سیاست حذف بود؛ حذفی که نهتنها رسانه و فرهنگ، بلکه نفس زندگی اجتماعی را نشانه گرفت و تصویر روشنی از آیندهای بسته و کنترلشده ترسیم کرد.