فرخنده: هزارهها در افغانستان زیر سلطه طالبان با موجی از سرکوب سیستماتیک، تبعیض قومی و محدودیتهای مذهبی روبهرو هستند؛ اما در میان این جامعه، زنان و دختران هزاره بیش از دیگران قربانی شدهاند. یافتههای مؤسسه حقوق بشر و دموکراسی افغانستان نشان میدهد که زنان هزاره نه تنها مانند سایر زنان افغانستان از آموزش، کار و حضور اجتماعی محروم شدهاند، بلکه به دلیل هویت قومی و مذهبی خود با رفتارهای خشنتر، بازداشت، تحقیر و تبعیض مضاعف نیز مواجه هستند.
براساس این گزارش، زنان و دختران هزاره در جریان بازداشتها و برخوردهای طالبان بارها به دلیل تعلق قومی و مذهبی مورد توهین، شکنجه و رفتارهای تبعیضآمیز قرار گرفتهاند. همزمان، محدودیتهای مذهبی، فشارهای اجتماعی و محرومیتهای اقتصادی، زندگی آنان را بیش از پیش دشوار ساخته است.
این وضعیت بخشی از روند گستردهتری است که به گفته پژوهشگران، هزارهها و شیعیان را به یکی از آسیبپذیرترین گروههای افغانستان تبدیل کرده است. آنان همزمان با دو تهدید عمده روبهرو هستند؛ از یکسو سیاستهای طالبان و از سوی دیگر حملات هدفمند داعش خراسان که در سالهای اخیر بارها مراکز آموزشی، مذهبی و تجمعات هزارهها را هدف قرار داده است.
در همین حال، پژوهشگران میگویند که کاهش حملات داعش به معنای بهبود وضعیت هزارهها نبوده، بلکه طالبان با شیوههای متفاوتی روند حذف و سرکوب این جامعه را ادامه دادهاند.
بررسیهای این گزارش نشان میدهد که پس از بازگشت طالبان به قدرت در آگست ۲۰۲۱، هزارهها بهگونه گسترده از ساختارهای حکومتی کنار گذاشته شدهاند. در ولایتهایی چون بامیان و دایکندی، سهم هزارهها در رهبری ادارات دولتی بهطور چشمگیری کاهش یافته و در بسیاری از نهادها به نزدیک صفر رسیده است.
همزمان، منازعات بر سر زمین، کوچ کوچیهای مسلح و تصمیمهای قضایی طالبان باعث افزایش سلب مالکیت از هزارهها شده است. گزارش میگوید که در بسیاری موارد، نظام قضایی طالبان به زیان هزارهها عمل کرده و زمینه تصرف زمینها و داراییهای آنان را فراهم ساخته است.
مؤسسه حقوق بشر و دموکراسی افغانستان همچنین به موارد متعدد قتلهای هدفمند، بازداشتهای خودسرانه، شکنجه و اعدامهای فراقانونی هزارهها اشاره کرده است. براساس مستندات این نهاد، دهها غیرنظامی هزاره در ولایتهای مختلف از جمله ارزگان، دایکندی و سرپل طی سالهای اخیر کشته شدهاند.
در کنار سرکوبهای امنیتی، طالبان محدودیتهای گستردهای نیز بر آزادی مذهبی شیعیان اعمال کردهاند. از بازداشت روحانیون شیعه و بیاعتبار دانستن برخی مراسم مذهبی گرفته تا جلوگیری از برگزاری نماز عید در شماری از مساجد شیعیان، بخشی از اقداماتی است که در این گزارش به آن اشاره شده است.
گزارش همچنین از فشارهای اقتصادی بر هزارهها سخن میگوید. به گفته پژوهشگران، مالیاتهای سنگین، اخاذی، تحمیل عشر و زکات و مصادره زمینها، زندگی هزاران خانواده هزاره را با بحران روبهرو کرده است.
در بخش دیگری از گزارش به پروندههای شهرک امید سبز در کابل و شهرک نوآباد در غزنی اشاره شده است؛ جایی که هزاران خانواده هزاره با خطر از دست دادن خانه و زمینهای خود مواجه شدهاند.
نویسنده این گزارش معتقد است که مجموعه این اقدامات، از حذف سیاسی و تبعیض مذهبی تا سلب مالکیت و آوارگی اجباری، نشاندهنده الگویی منسجم از تعقیب و آزار سیستماتیک علیه هزارهها است؛ الگویی که میتواند با تعریف حقوقی تعقیب و آزار به عنوان جنایت علیه بشریت مطابقت داشته باشد.
گزارش دو پرسش اساسی را مطرح میکند: نخست، مسئولیت جامعه جهانی در برابر وضعیت هزارهها چیست و دوم، خود هزارهها چگونه میتوانند با سازماندهی، همبستگی و کنش جمعی از تشدید این وضعیت جلوگیری کنند. به باور نویسنده، پاسخ به این دو پرسش بیش از هر زمان دیگری فوری و سرنوشتساز است.
نویسنده: هادی معرفت، رییس اجرایی مؤسسه حقوق بشر و دموکراسی افغانستان