فرخنده: همزمان با روز جهانی زنان در دیپلماسی، در حالی که جهان بر نقش زنان در سیاست خارجی، صلحسازی و تصمیمگیریهای بینالمللی تأکید میکند، زنان افغانستان در سالهای اخیر و در پی تحولات سیاسی و سیاستهای طالبان، از حضور در جایگاههای دیپلماتیک و نمایندگیهای رسمی کشور به حذف تقریباً کامل از ساختار دیپلماسی افغانستان رسیدهاند.
شماری از فعالان حقوق زن و آگاهان روابط بینالملل میگویند که حذف زنان از دستگاه دیپلماسی افغانستان تنها یک تغییر ساختاری نیست، بلکه به معنای از دست رفتن بخشی از ظرفیت انسانی، تخصص و تنوع دیدگاهها در سیاست خارجی این کشور نیز است.
فعالان حقوق زن میگویند که روز جهانی زنان در دیپلماسی برای زنان و دختران افغانستان تنها یک مناسبت جهانی نیست، بلکه یادآور حق مشارکت برابر زنان در تصمیمگیریهای سیاسی و ساختن تصویر یک کشور در سطح بینالمللی است؛ حقی که به گفته آنان، امروز زنان افغانستان از آن محروم شدهاند.
به باور آنان، زنان افغانستان در سالهای گذشته در وزارت امور خارجه، سفارتخانهها و نهادهای سیاسی و بینالمللی حضور فعال داشتند، اما اکنون این حضور تقریباً از میان رفته و ساختارهای سیاسی و دیپلماتیک کشور به نهادی کاملاً مردانه تبدیل شده است.
این فعالان تأکید میکنند که حذف زنان از عرصه دیپلماسی تنها یک موضوع داخلی نیست، بلکه بر اعتبار و جایگاه بینالمللی افغانستان نیز تأثیر منفی میگذارد. آنان میگویند حضور زنان در سیاست خارجی به بازتاب بهتر موضوعاتی چون آموزش، خانواده و مسائل اجتماعی کمک میکند و حذف آنان، روایت افغانستان را محدود و تکبعدی میسازد.
در همین حال، آگاهان روابط بینالملل معتقدند که کاهش حضور زنان در دستگاه دیپلماسی نه تنها فرصتهای حرفهای زنان را از میان برده، بلکه افغانستان را از بخشی از ظرفیت انسانی، تخصص و تنوع دیدگاهها محروم کرده است.
به گفته آنان، حضور زنان در دیپلماسی به جهان امکان میدهد تصویر کاملتر و واقعیتری از یک جامعه را مشاهده کند و حذف آنان به معنای خاموش شدن بخشی از این روایت است.
در کنار این نگرانیها، شماری از دختران و زنان جوان افغانستان میگویند که دیپلماسی برای آنان تنها یک حرفه نبوده، بلکه فرصتی برای نمایندگی از مردم افغانستان، رساندن صدای زنان به جهان و تلاش برای صلح، عدالت و تفاهم به شمار میرفته است.
آنان میافزایند که با وجود محدودیتهای کنونی، همچنان امیدوارند روزی بتوانند در عرصههای سیاسی و دیپلماتیک کشور نقش ایفا کنند و از جامعه جهانی میخواهند که صدای زنان افغانستان را فراموش نکند و برای تحقق حق آموزش، کار و مشارکت اجتماعی آنان در کنارشان بایستد.
در همین حال، دفتر نمایندگی سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) به مناسبت روز جهانی زنان در دیپلماسی تأکید کرده است که زنان دیپلمات تنها مشارکتکننده نیستند، بلکه رهبران، میانجیگران صلح و مدافعان برابری نیز به شمار میروند.
یوناما افزوده است که مشارکت زنان در تصمیمگیریهای سیاسی برای دستیابی به صلح پایدار و توسعه فراگیر ضروری است و باید فرصتهای برابر برای زنان و دختران افغانستان فراهم شود تا بتوانند در تمامی عرصهها، از جمله دیپلماسی، نقش فعال داشته باشند.
روز جهانی زنان در دیپلماسی برای نخستین بار در سال ۲۰۲۲ از سوی سازمان ملل متحد نامگذاری شد؛ روزی که هدف آن برجستهسازی نقش زنان در سیاست خارجی، صلحسازی و همکاریهای بینالمللی و تأکید بر مشارکت برابر و معنادار آنان در فرآیندهای دیپلماتیک عنوان شده است.
در حالی که جهان این روز را به عنوان نمادی از نقش زنان در سیاست خارجی گرامی میدارد، تجربه افغانستان از نگاه بسیاری از فعالان حقوق زن و کارشناسان، روایت گذار از حضور فعال زنان در عرصه دیپلماسی به حذف تقریباً کامل آنان از این حوزه است؛ تغییری که به باور آنان نه تنها بر زندگی زنان، بلکه بر تصویر و جایگاه بینالمللی افغانستان نیز تأثیر گذاشته است.