فرخنده: در آستانه روز جهانی جمعیت (۱۱ جولای)، توجه نهادهای بینالمللی بار دیگر به وضعیت جمعیت آسیبپذیر افغانستان جلب توجه نموده و برا همیت آموزش جمعی و فراگیر تاکید نمودند. در سالهای اخیر، زنان افغانستان بیش از هر قشر دیگری زیر فشارهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی قرار گرفتهاند.
ممنوعیت آموزش دختران، حذف زنان از مشاغل دولتی، و محدودیتهای شدید بر رفتوآمد و پوشش، نه تنها حقوق بنیادین آنها را نقض کرده، بلکه بنیان توسعه پایدار را نیز تضعیف کرده است.
به همین دلیل، کارشناسان جمعیت و توسعه معتقدند هرگونه راهبرد بینالمللی برای بهبود اوضاع افغانستان بدون مشارکت فعال زنان محکوم به شکست است.
در چارچوب گفتمان جهانی درباره جمعیت، دو محور کلیدی “آموزش” و “سلامت باروری” مطرح میشوند. با توجه به وضعیت کنونی، افغانستان در هر دو حوزه با چالشهای عظیم مواجه است: دختران از حق تحصیل در مکاتب محروماند، و زنان باردار در مناطق دوردست به خدمات صحی ابتدایی دسترسی ندارند. این شکافها نه تنها عدالت جمعیتی را تهدید میکند، بلکه آمار مرگومیر مادران و نوزادان را نیز به سطح هشداردهندهای رسانده است.
در روز جهانی جمعیت، اتحادیه اروپا از حمایت خود از معیشت، آموزش و سلامت افغانها سخن گفت، اما فعالان حقوق زنان هشدار میدهند که فاصلهی بین تعهدات سیاسی و اجرای عملی آنها همچنان زیاد است. بهویژه در مناطق دورافتاده، بسیاری از زنان هنوز از خدمات اولیه زندگی محروماند.
تاکنون بسیاری از کمکهای بینالمللی، بهدلیل کنترل شدید طالبان بر نهادهای داخلی، به دست جامعه هدف نرسیدهاند؛ و اگر سازوکار شفاف برای نظارت و ارزیابی وجود نداشته باشد، روند کمکها نهتنها بیاثر، بلکه گاه آسیبزا نیز میشود.
از دیگر چالشهای جمعیتی، وضعیت بغرنج زنان بازگشته از مهاجرت است؛ زنانی که با کودکان خردسال، بدون سرپناه، اسناد هویتی یا فرصتهای شغلی، در حاشیه شهرها سرگرداناند. هیچ برنامه توسعهای بدون لحاظ کردن این گروه در اولویت، نمیتواند جامع و عادلانه تلقی شود.
در روز جهانی جمعیت، اگر واقعاً نگران آینده افغانستان هستیم، باید زنان را نه بهعنوان قربانی، بلکه بهعنوان راهحل ببینیم. آموزش دختران، حمایت از سلامت زنان، توانمندسازی اقتصادی و ایجاد امنیت اجتماعی، کلیدهایی برای ساخت آیندهای پایدارند.
جامعه جهانی باید از حمایتهای نمادین فراتر برود و روی سیستمهایی سرمایهگذاری کند که به زنان ابزار تغییر میدهند، نه فقط وعدهی همدلی.