فرخنده: در حالی که فشارهای طالبان بر فضای مجازی و رسانهای در افغانستان شدت گرفته، منابع متعدد به رسانهها گفتهاند که تنها در یک ماه گذشته، دهها کاربر شبکههای اجتماعی، از جمله هفت خبرنگار، از سوی استخبارات طالبان و اداره امر به معروف بازداشت شدهاند.
به گزارش منابع محلی، اتهام اصلی این بازداشتشدگان، «نشر محتوای خلاف شریعت» اعلام شده است. بازداشتها اغلب به شکل شبانه و در شهرهایی چون کابل، غزنی، هرات، لغمان، قندهار، سرپل و چند ولایت دیگر صورت گرفته است.
خانوادههای برخی از بازداشتشدگان به رسانهها گفتهاند که از زمان بازداشت عزیزانشان تاکنون هیچ تماس یا خبری از وضعیت آنها دریافت نکردهاند. در میان این بازداشتشدگان، خبرنگارانی نیز وجود دارند که به گفته منابع، به علت همکاری با رسانههای خارجی هدف قرار گرفتهاند.
یکی از بستگان خبرنگار بازداشتشده میگوید: «پسرم یک خبرنگار ورزشی بود. هیچ وابستگی سیاسی یا نظامی نداشت. اما طالبان او را بردهاند و ما نمیدانیم زنده است یا نه.» این گفتهها در حالی مطرح میشود که شواهد حاکی از فشار شدید روانی و احتمال شکنجه در بازداشتگاههای طالبان است.
طالبان گاهگاهی ویدیوهایی از برخی زندانیان منتشر میکنند که در آن، افراد از کار خود «اظهار ندامت» میکنند. اما نهادهای حقوق بشری و کارشناسان رسانهای میگویند که این ویدیوها تحت فشار و تهدید ضبط میشوند و هیچ اعتباری ندارند.
سازمانهای مدافع آزادی رسانهها بارها نسبت به سرکوب خبرنگاران هشدار دادهاند. به باور آنان، افغانستان اکنون یکی از بستهترین کشورها در زمینه آزادی بیان است؛ جایی که حتی بیان ساده یک عقیده ممکن است منجر به بازداشت و شکنجه شود.
از سوی دیگر، منابع آگاه فاش کردهاند که طالبان در کنار نهادهای امنیتی خود، واحد ویژهای برای نظارت بر فعالیت کاربران شبکههای اجتماعی تشکیل دادهاند. این واحد، وظیفه شناسایی، ردیابی و بازداشت کاربران را بر عهده دارد.
یک فعال رسانهای، که نخواست نامش فاش شود، در گفتوگو با رسانهها گفت: «فضای امروز افغانستان مملو از ترس و سانسور است. مردم حتی نمیدانند چه بنویسند، یا چه چیزی را به اشتراک بگذارند. سکوت، بهتدریج به تنها گزینه باقیمانده تبدیل میشود.»
کارشناسان رسانه هشدار میدهند که اگر این روند ادامه یابد، افغانستان با شکلگیری یک جامعه «خاموش و سرکوبشده» مواجه خواهد شد؛ جامعهای که در آن حقیقت، نه تنها بیان نمیشود، بلکه عمداً دفن میگردد.