بازداشت شماری از خیاطان زنانه در قندهار توسط طالبان
فرخنده: منابع محلی در ولایت قندهار تأیید کرده‌اند که طالبان شماری از خیاطانی را که در زمینه دوخت لباس‌های زنانه فعالیت داشتند، بازداشت کرده‌اند. به گفته این منابع، این رویداد روز یکشنبه، ۳۰ سنبله، در بخش‌هایی از شهر قندهار از جمله ساحات رنگریزان، دانا و عینو مینه رخ داده است. گرچه منابع در مورد شمار دقیق بازداشت‌شدگان جزئیاتی ارائه نکرده‌اند، اما گفته می‌شود که این اقدام طالبان تأثیر مستقیم بر وضعیت معیشتی ده‌ها تن گذاشته و باعث تعطیلی برخی از خیاطی‌ها در این شهر شده است. به نقل از ساکنان محل، بازداشت این افراد بدون هشدار قبلی و بدون ارائه دلایل مشخص انجام شده است. به باور برخی شهروندان، طالبان ممکن است در صدد اعمال محدودیت‌های بیشتری بر فعالیت‌هایی باشند که به نوعی با زنان در ارتباط است. یکی از باشندگان قندهار که به دلایل امنیتی نخواست نامش فاش شود، به آمو گفت: «این کار طالبان نه تنها باعث بی‌کاری شماری از مردم شده، بلکه زمینه‌های کسب‌وکار مشروع را هم از بین می‌برد.» در همین حال، برخی منابع از داخل اداره امر به معروف طالبان در قندهار نیز ابراز نگرانی کرده‌اند که این اداره در نظر دارد محدودیت‌های تازه‌تری را بر فعالیت‌های مربوط به زنان وضع کند؛ هرچند تاکنون هیچ دستور رسمی در این زمینه صادر نشده است. طالبان تا لحظه تنظیم این گزارش در رابطه با این بازداشت‌ها واکنشی رسمی نشان نداده‌اند. این در حالی است که زنان در قندهار و بسیاری دیگر از ولایات کشور هم‌اکنون با محدودیت‌های گسترده‌ای در زمینه‌های کار، آموزش، رفت‌وآمد و حضور در اماکن عمومی مواجه هستند؛ وضعیتی که از سوی نهادهای حقوق بشری و فعالان اجتماعی به شدت مورد انتقاد قرار گرفته است.
فعالان زن: قطع انترنت خاموش‌سازی صدای زنان معترض است
فرخنده: جنبش آزادگان در تبعید با انتشار بیانیه‌ای شدیداللحن، قطع گسترده اینترنت در افغانستان را محکوم کرده و آن را بخشی از سیاست‌های «سرکوب‌گرانه، زن‌ستیزانه و ضدآزادی» طالبان خوانده است. در این بیانیه آمده است که محدودسازی اینترنت توسط طالبان، صرفاً یک اقدام فنی یا امنیتی نیست، بلکه حرکتی هدفمند برای جلوگیری از پخش صدای معترضان، انسداد جریان آزاد اطلاعات و پنهان‌سازی نقض حقوق بشر در کشور است. جنبش آزادگان در تبعید هشدار داده است که ادامه این وضعیت، منجر به انزوای کامل فعالان مدنی، روزنامه‌نگاران و به‌ویژه زنان و دختران خواهد شد که پیش از این نیز به‌طور سیستماتیک از آموزش و مشارکت اجتماعی محروم شده‌اند. این جنبش از نهادهای بین‌المللی به‌ویژه سازمان ملل و نهادهای مدافع حقوق بشر خواسته است تا در برابر این اقدام «غیرانسانی و ضدحقوق بشری» سکوت نکنند و با فشار دیپلماتیک، طالبان را به بازگرداندن دسترسی آزاد به اینترنت وادار سازند. در بخش دیگری از بیانیه تأکید شده که قطع ارتباط اینترنتی، نقض صریح آزادی بیان و آزادی دسترسی به اطلاعات است و هیچ توجیهی برای آن قابل پذیرش نیست. به باور این جنبش، تلاش برای خاموش‌سازی صداهای مستقل، تنها بیانگر ترس طالبان از آگاهی و بیداری مردم است. جنبش آزادگان از جوانان و زنان افغانستان خواسته است که با بهره‌گیری از روش‌های جایگزین ارتباطی، شبکه‌های همبستگی محلی و جهانی را حفظ و تقویت کنند. در بیانیه آمده است:«هیچ قدرتی توان خاموش‌کردن صدای حق‌طلبی زنان افغانستان را ندارد. مبارزه برای آزادی، عدالت و برابری ادامه خواهد داشت.» در پایان این بیانیه، از رسانه‌های آزاد و جریان‌های مدافع دموکراسی نیز خواسته شده تا با بازتاب صدای زنان و فعالان افغانستان، اجازه ندهند که این کشور به یک «زندان خاموش» بدل شود.
محدودیت تازه طالبان: حذف صدها کتاب و ممنوعیت تدریس آثار نویسندگان زن در دانشگاه‌ها
فرخنده: در یک اقدام جنجال‌برانگیز دیگر، طالبان محدودیت‌های گسترده‌ای را بر نصاب تحصیلات عالی کشور اعمال کرده‌اند که شامل حذف صدها عنوان کتاب و ممنوعیت تدریس آثار نوشته‌شده توسط زنان می‌شود. این تصمیم با واکنش‌های گسترده در میان دانشگاهیان و نهادهای مدافع حقوق بشر روبه‌رو شده است. یک منبع از کمیته بازنگری نصاب تحصیلی، که خواست نامش فاش نشود، به بی‌بی‌سی تأیید کرده است که این تصمیم بخشی از یک فرمان رسمی است که توسط معین وزارت تحصیلات عالی طالبان امضا شده و به‌زودی به تمامی مؤسسات تحصیلات عالی ابلاغ خواهد شد. بر اساس این تصمیم، ۶۷۹ عنوان کتاب از برنامه‌های درسی حذف شده‌اند. موضوعات این آثار شامل مطالعات زنان، حقوق بشر، علوم سیاسی، حقوق اساسی، و اندیشه‌های معاصر غرب است. به‌گفتهٔ این منبع، آثار نویسندگان زن به‌صورت کامل از دانشگاه‌ها حذف خواهند شد. به‌دنبال اعلام این تصمیم، نویسندگان و صاحب‌نظران ابراز نگرانی کرده‌اند که حذف سیستماتیک صدای زنان از دانشگاه‌ها، تنها بخشی از پروژه سرکوب گسترده‌تری است که از زمان بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ آغاز شده است. زکیه عادلی، یکی از نویسندگان زن و مقام پیشین دولت پیشین، گفته است:«وقتی به زنان حتی اجازه نشستن در صنف داده نمی‌شود، حذف آثار فکری آنها از کتابخانه‌ها و صنف‌های درسی تعجب‌برانگیز نیست. این، پاک‌سازی نرم فکری است.» در کنار حذف آثار داخلی، طالبان حدود ۳۰۰ کتاب چاپ‌شده در ایران یا تألیف نویسندگان ایرانی را نیز در لیست سیاه قرار داده‌اند. به‌گفته منابع، یکی از انگیزه‌های این اقدام، نگرانی از “نفوذ فرهنگی ایران” عنوان شده است؛ مسئله‌ای که با تنش‌های سیاسی اخیر میان دو کشور بر سر موضوعاتی چون حق‌آبه هیرمند و اخراج مهاجرین افغان، پیوند خورده است. خبرنگاران در کابل می‌گوید که بسیاری از دانشگاه‌ها با شوک این تصمیم روبه‌رو شده‌اند. استادان نگرانند که با حذف منابع گسترده آموزشی، تدریس در بسیاری از رشته‌ها تقریباً ناممکن خواهد شد. جایگزینی منابع، به‌ویژه در شرایط اقتصادی کنونی، هزینه‌بر و زمان‌گیر است. به نظر می‌رسد این اقدام تازه، پایان ماجرا نیست. طالبان پیش‌تر نیز رشته‌هایی چون جندر، حقوق بشر، موسیقی، هنر و فلسفه را از برنامه تحصیلی حذف کرده‌اند. بررسی بیش از ۲۰۰ کورس دیگر نیز در جریان است و احتمال می‌رود رشته‌های بیشتری تحت تأثیر این سیاست قرار گیرند. فعالان حقوق بشر هشدار داده‌اند که ادامه این روند، تحصیلات عالی در افغانستان را به‌شکل غیرقابل بازگشتی تضعیف خواهد کرد و نسلی از جوانان را از دسترسی به دانش و تحلیل انتقادی محروم خواهد ساخت.
ملاله یوسف‌زی: طالبان با قطع اینترنت، دختران را از آموزش آنلاین محروم می‌سازند
فرخنده: ملاله یوسف‌زی، فعال سرشناس حقوق زنان و برنده جایزه صلح نوبل، با انتقاد شدید از محدودیت‌های تازه طالبان، گفته است که قطع اینترنت توسط این گروه، تلاشی آشکار برای منزوی ساختن زنان و دختران افغان از دنیای بیرون است. یوسف‌زی در صفحه شبکه اجتماعی “ایکس” نوشت: «طالبان در تازه‌ترین اقدام خود، دسترسی دختران به اینترنت را نیز قطع کرده‌اند. این کار بخشی از سیاست نظام‌مند آنها برای حذف زنان از جامعه و جلوگیری از حق آموزش آنان است.» او افزود که این گونه فشارها بر زنان، نشان‌دهنده ادامه سیاست‌های تبعیض‌آمیز طالبان است که به گفته او، «در قالب آپارتاید جنسیتی اجرا می‌شود.» ملاله از جامعه جهانی خواست تا در برابر این وضعیت خاموش نمانند و فشارهای سیاسی و دیپلماتیک بیشتری بر طالبان وارد کنند. به‌دنبال تصمیم طالبان مبنی بر قطع خدمات اینترنت فایبر نوری در شماری از ولایت‌ها، موجی از نگرانی‌ها درباره تأثیرات گسترده این اقدام بر آموزش آنلاین و اشتغال به‌راه افتاده است. بسیاری از جوانان، به‌ویژه دختران، که تنها راه یادگیری‌شان آموزش دیجیتال بود، اکنون در بلاتکلیفی به‌سر می‌برند. طالبان مدعی‌اند که قطع اینترنت با هدف «مبارزه با منکرات» صورت گرفته، اما منتقدان این اقدام را سرکوب حق اساسی دسترسی به اطلاعات و آموزش می‌دانند.
سازمان ملل: بیش از دو میلیون دختر در افغانستان از تحصیل محروم‌اند
فرخنده: سازمان ملل متحد در تازه‌ترین گزارش خود اعلام کرده است که بیش از دو میلیون دختر در افغانستان به دلیل ممنوعیت‌های وضع‌شده، اجازه ادامه تحصیل فراتر از مقطع ابتدایی را ندارند. این وضعیت بحرانی در نظام آموزشی افغانستان، نگرانی‌های گسترده‌ای را در سطح جهانی به دنبال داشته است. بر اساس این گزارش، حدود هفت میلیون کودک افغانستان نیز به دلایل مختلف از جمله محدودیت‌های شدید و مشکلات امنیتی، امکان حضور در کلاس‌های درس را ندارند. سازمان ملل وضعیت آموزش در افغانستان را بسیار هشداردهنده توصیف کرده و بحران دسترسی دختران به آموزش را همچنان ادامه‌دار دانسته است. سازمان ملل و شرکای بین‌المللی آن، ممنوعیت آموزش دختران را به شدت محکوم کرده و از جامعه جهانی خواسته‌اند تا برای تضمین حق تحصیل همه دختران افغانستان، به ویژه در شرایط دشوار کنونی، اقدامات فوری و مؤثری انجام دهد. این در حالی است که مدارس و دانشگاه‌ها در افغانستان بیش از چهار سال است که به روی بسیاری از دانش‌آموزان و دانشجویان، به‌ویژه دختران، بسته شده‌اند. هزاران کودک افغانستان به دلیل محدودیت‌های مختلف و موانع متعدد هنوز از فرصت تحصیل محروم مانده‌اند، موضوعی که نگرانی عمیقی درباره آینده نسل‌های آینده در این کشور ایجاد کرده است.
سازمان ملل: آموزش دختران حق بنیادین است که نباید سلب شود
فرخنده: صندوق جهانی «آموزش نمی‌تواند منتظر بماند» (ECW)، زیرمجموعه سازمان ملل متحد، در گزارشی جدید تأکید کرده است که محروم کردن دختران افغان از حق تحصیل، نقض آشکار حقوق انسانی آنان است و خطر خشونت، فقر و سوءاستفاده‌های بیشتر را برای آنها افزایش می‌دهد. این نهاد بین‌المللی با انتشار این گزارش، خواستار بازگشت فوری تمامی دختران افغان به مدارس شده و از جامعه جهانی درخواست کرده است که حمایت خود را از حق آموزش دختران در افغانستان ادامه دهند. در گزارش ECW آمده است که رهبران جهان باید برای فراهم کردن فرصت‌های تحصیلی برابر برای دختران افغان تلاش بیشتری کنند و برنامه‌های آموزشی مبتنی بر جامعه نیز نباید متوقف شود. این سازمان همچنین یادآور شده که سرمایه‌گذاری در آموزش دختران، راهکاری مؤثر برای مقابله با نابرابری، کاهش فقر و ساختن آینده‌ای پایدارتر است. بر اساس این گزارش، تاکنون نزدیک به ۳۰۰ هزار کودک افغان، از جمله ۵۴ درصد دختران، با حمایت مالی ECW به آموزش با کیفیت و امن دسترسی پیدا کرده‌اند. صندوق جهانی آموزش با اختصاص بیش از ۹۰ میلیون دلار توانسته است تحصیل دختران را در مناطق محروم توسعه دهد و برای نوجوانانی که از نظام رسمی آموزشی محروم مانده‌اند، برنامه‌های خاصی اجرا کند. از سوی دیگر، گزارش‌های بین‌المللی نشان می‌دهد که بیش از ۲.۲ میلیون دختر در افغانستان پس از دوره ابتدایی امکان ادامه تحصیل ندارند و مجموع کودکان بازمانده از مدرسه به حدود هفت میلیون نفر می‌رسد. کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند که ادامه ممنوعیت تحصیل دختران تا سال ۲۰۳۰ می‌تواند بیش از ۱.۵ میلیارد دلار و تا سال ۲۰۶۶ حدود ۹.۶ میلیارد دلار از تولید ناخالص داخلی افغانستان کاهش دهد. صندوق جهانی آموزش با این گزارش بار دیگر جامعه بین‌المللی را فراخوانده است که برای تضمین حق برابر آموزش برای همه کودکان افغانستان، به ویژه دختران، همکاری و حمایت خود را افزایش دهد.
بریتانیا: با حضور زنان افغانستان در جامعه موفقیت امکان پذیر است
فرخنده: بریتانیا در نشست شورای امنیت سازمان ملل تأکید کرد که موفقیت افغانستان بدون مشارکت فعال زنان و دختران ممکن نیست و از طالبان خواست تا محدودیت‌های اعمال شده علیه زنان را به‌سرعت بردارند. جیمز کاریوکی، معاون نماینده دائمی بریتانیا در سازمان ملل، در جلسه روز چهارشنبه، ۲۵ سنبله، نگرانی خود را نسبت به گزارش‌هایی مبنی بر ممانعت طالبان از حضور زنان کارمند در دفاتر سازمان ملل ابراز کرد و خواستار پایان دادن به این محدودیت‌ها شد. او همچنین ضمن ابراز همدردی با آسیب‌دیدگان زلزله‌های اخیر افغانستان، اعلام کرد که بریتانیا بیش از چهار میلیون دلار کمک جدید برای بازسازی و حمایت از زلزله‌زدگان اختصاص داده است و مجموع کمک‌های این کشور به بیش از پنج میلیون دلار رسیده است. علاوه بر این، بریتانیا درباره خطر گسترش خشکسالی و افزایش بحران سوءتغذیه در افغانستان هشدار داد و بر ضرورت افزایش کمک‌های انسانی تأکید کرد تا مردم به‌ویژه در مناطق دورافتاده در فصل زمستان از گرسنگی محافظت شوند.
اعتراض زنان در کابل؛ زنان متقاعد خواهان پرداخت حقوق تقاعدی شدند
فرخنده: ده‌ها تن از بازنشستگان دولتی، از جمله شماری از زنان متقاعد، روز چهارشنبه در کابل در برابر ساختمان ریاست خزینه تقاعد که زیر نظر اداره طالبان فعالیت دارد، تجمع اعتراضی برگزار کردند. به گفته منابع محلی، این معترضان پس از چهار سال انتظار بی‌نتیجه، خواهان پرداخت حقوق بازنشستگی خود شده‌اند. به گفته آنان، از زمان روی‌کار آمدن طالبان تاکنون، حقوق بازنشستگی‌شان پرداخت نشده و مراجعات مکرر به نهادهای مربوط نیز بی‌پاسخ مانده است. یکی از زنان معترض که نخواست نامش فاش شود، گفت: «در تمام عمر برای این وطن خدمت کردیم. حالا چهار سال می‌شود که یک افغانی هم از حقوق بازنشستگی دریافت نکرده‌ایم. این عدالت نیست.» این تجمع اعتراضی در حالی برگزار می‌شود که پیش‌تر وزارت مالیه حکومت طالبان اعلام کرده بود پرداخت حقوق بازنشستگی شماری از کارمندان نُه اداره دولتی در دستور کار قرار گرفته است، اما جزئیات بیشتر یا جدول زمانی مشخصی ارائه نشده است. در ماه حمل سال جاری، هبت‌الله آخوندزاده، رهبر طالبان، با صدور فرمانی نظام پیشین بازنشستگی را منحل اعلام کرده و دستور توقف کسر سهم تقاعدی از معاشات کارمندان دولتی را صادر کرد. او همچنین خواهان ایجاد دادگاهی ویژه برای رسیدگی به پرونده‌های بازنشستگان شده بود. با آن‌که برخی از بازنشستگان طبق فرمان این دادگاه ویژه مستحق دریافت حقوق شناخته شده‌اند، اما تاکنون مشخص نیست این روند چگونه اجرا می‌شود و چه تعداد از متقاعدین شامل این پرداخت‌ها خواهند بود. این اعتراض تازه، در امتداد چندین تجمع مشابه در ماه‌ها و سال‌های گذشته ارزیابی می‌شود. بازنشستگان می‌گویند بدون حمایت نهادهای داخلی و بین‌المللی، امید چندانی به حل این مشکل ندارند.
افزایش نگرانی‌ها درباره وضعیت روانی و آموزشی دختران در افغانستان
فرخنده: کاترین راسل، مدیر اجرایی صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل (یونیسف)، نسبت به وخامت وضعیت روانی دختران و افزایش موارد ازدواج‌های زودهنگام در افغانستان ابراز نگرانی کرده است. براساس بیانیه‌ای که یونیسف روز چهارشنبه منتشر کرده، راسل گفته است که میلیون‌ها دختر افغان در پی محدودیت‌های وضع‌شده از سوی طالبان، با آسیب‌های جدی روانی و اجتماعی روبه‌رو شده‌اند. به گفته او، پیش‌بینی می‌شود تا پایان سال جاری میلادی، بیش از ۲.۲ میلیون دختر جوان از رفتن به مکتب محروم بمانند. وی همچنین بازگشت مهاجران افغان از ایران و پاکستان را یکی از عوامل تشدید این بحران دانسته است. راسل در ادامه تأکید کرده است: «در حالی‌که میلیون‌ها کودک در سراسر جهان سال تحصیلی جدید را آغاز می‌کنند، دختران افغانستان همچنان از این حق ابتدایی محروم‌اند. این یکی از بی‌عدالتی‌های بزرگ دوران ماست.» او با اشاره به پیامدهای فراتر از آموزش، افزوده است که دختران افغان نه‌تنها از دسترسی به تحصیل، بلکه از رشد فردی، فرصت‌های اجتماعی و امکان ساخت آینده‌ای بهتر نیز بازمانده‌اند. یونیسف از حکومت طالبان خواسته است تا محدودیت‌های آموزشی علیه دختران را لغو کرده و زمینه بازگشت آنان به مراکز آموزشی را فراهم سازد. ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم از زمان بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ اعمال شده و اکنون وارد چهارمین سال خود می‌شود.
هشدار نهادهای جهانی از گسترش فشار طالبان بر آموزش عصری
فرخنده: هم‌زمان با افزایش فشار طالبان بر ساختار آموزشی در افغانستان، چندین رسانه معتبر بین‌المللی از تغییرات بنیادین و نگران‌کننده در سیستم آموزشی این کشور خبر داده‌اند؛ تغییراتی که به گفته ناظران، «جنگی سازمان‌یافته علیه آموزش مدرن» را رقم زده است. خبرگزاری فرانسه در گزارشی اعلام کرده که طالبان عملاً آموزش سکولار را هدف قرار داده و آن را با آموزه‌های مذهبی رادیکال جایگزین کرده‌اند. این اقدام، نه‌تنها سیستم آموزشی کشور را دگرگون ساخته، بلکه آینده کودکان افغان، به‌ویژه دختران، را با چالش‌های جدی مواجه کرده است. بر اساس گزارش این خبرگزاری، هم‌زمان با مذاکرات طالبان و ایالات متحده برای بهبود روابط دوجانبه، صدها کودک افغان که اخیراً از پاکستان به کشور بازگشته‌اند، به دلیل سیاست‌های جدید آموزشی، قادر به ثبت‌نام در مکاتب نیستند. در همین راستا، رادیو اروپای آزاد نیز هشدار داده است که خانواده‌ها در بسیاری از مناطق افغانستان، بین دو انتخاب سخت گیر افتاده‌اند: بازگرداندن فرزندان‌شان به خانه یا محدود کردن آموزش آنان به صرفاً دروس دینی. این رسانه تأکید دارد که فشار طالبان بر نهادهای آموزشی، منجر به انزوای فکری نسل جوان شده است. از سوی دیگر، روزنامه لس‌آنجلس تایمز از مذاکرات اخیر در کابل پرده برداشته که در آن، نمایندگان ایالات متحده و طالبان بر سر تبادل زندانیان به توافق رسیده‌اند. با این حال، جزئیات و شمار دقیق زندانیان مورد تبادل هنوز فاش نشده است. طالبان در بیانیه‌ای گفته‌اند که این مذاکرات با هدف «گسترش روابط دوجانبه» انجام شده است. در کنار این تحولات سیاسی، روزنامه ال‌پائیس اسپانیا به ابعاد پنهان مقاومت مدنی در افغانستان، به‌ویژه در میان زنان، پرداخته است. این روزنامه نوشته است که شماری از زنان افغان با برگزاری جلسات کتاب‌خوانی آنلاین و تبادل کتاب‌های ممنوعه به‌صورت فایل‌های PDF، تلاش می‌کنند شعله آموزش و آگاهی را در فضای سرکوب‌گرانه زنده نگه دارند. در همین حال، سازمان ملل متحد بار دیگر افغانستان را به‌عنوان «محدودترین کشور جهان برای زنان» معرفی کرده و نسبت به افزایش تهدیدها علیه زنانی که به‌طور پنهانی در حال یادگیری هستند، هشدار داده است. این مجموعه گزارش‌ها در شرایطی منتشر می‌شود که جامعه بین‌المللی هنوز بر سر نحوه تعامل با طالبان دچار تردید و اختلاف است. با این حال، آنچه مسلم است، وخامت روزافزون وضعیت آموزش و نقض سیستماتیک حقوق بشر در افغانستان، به‌ویژه علیه زنان و کودکان، به مرحله هشدار رسیده است.