بازداشت دستکم پنج زن به دلیل پوشش در هرات توسط طالبان

شبکههای اجتماعی فرخنده: منابع محلی در هرات میگویند محتسبان اداره امر به معروف و نهی از منکر طالبان در جریان هفته جاری دستکم پنج زن و دختر را در جاده لیلامی شهر هرات بازداشت کردهاند. به گفته منابع، این زنان روز سهشنبه، ۲۸ میزان، هنگام خرید لباس از سوی نیروهای امر به معروف طالبان بازداشت و به دلیل آنچه «رعایت نکردن پوشش مورد نظر» این گروه خوانده شده، با خود برده شدهاند. منابعی از اداره طالبان نیز بازداشت این زنان را تایید کردهاند. آنان گفتهاند که زنان بازداشتشده به زندان طالبان منتقل شدهاند؛ اما درباره محل نگهداری، وضعیت آنان و سرنوشتشان اطلاعات بیشتری در دست نیست. در همین حال، ویدیوهایی که در شبکههای اجتماعی منتشر شده، رفتار خشونتآمیز و بدرفتاری نیروهای طالبان با شماری از زنان در هرات را نشان میدهد. دو منبع دیگر نیز گفتهاند که شماری از زنان خانواده یکی از آمران طالبان نیز به اتهام رعایت نکردن پوشش مورد نظر این گروه بازداشت شدهاند. بر اساس این اطلاعات، این مقام طالبان پس از درگیری با نیروهای امر به معروف، اعضای زن خانوادهاش را از آنان گرفته و به خانه منتقل کرده است. ادامه بازداشت زنان در هرات با واکنش و نگرانی شهروندان این ولایت روبهرو شده است. شماری از زنان میگویند که طالبان در ماههای اخیر فشار بر زنان، بهویژه در زمینه پوشش و رفتوآمد، را افزایش دادهاند. این نخستین بار نیست که اجرای محدودیتهای پوششی طالبان در هرات به تنش و اعتراض عمومی منجر میشود. در ماه جوزا، بازداشت زنان به دلیل پوشش در شهرک جبرئیل هرات به اعتراضات گسترده انجامید که در جریان آن دستکم دو نفر جان باختند. بر اساس تازهترین گزارش سازمان ملل متحد، نیروهای طالبان در جریان سه ماه، دستکم ۵۲ زن را در کابل و هرات بازداشت کردهاند؛ موضوعی که دفتر هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) نسبت به آن ابراز نگرانی کرده است.
زنان معترض: طالبان با قانون تازه راه بردگی دختران را هموار میکند
فرخنده: شبکه حرکت زنان و جنبش متحد زنان افغانستان برای آزادی در واکنش به توشیح اصولنامه تفریق زوجین از سوی طالبان، این سند را شرمآور خوانده و گفتهاند که این قانون برای مشروعیتبخشی به بردهسازی دختران افغانستان طراحی شده است. این دو جنبش اعتراضی امروز یکشنبه، ۲ ثور با نشر اعلامیهای گفتهاند که توشیح این اصولنامه نشان میدهد ساختار حکومت طالبان بر سرکوب، زنستیزی و نابودی حقوق کودکان استوار شده است. در اعلامیه آمده است که طالبان اکنون بهگونه رسمی در تلاشاند تا به گفته آنان، فروش کودکان را زیر نام شریعت قانونی سازند. اعضای این جنبشها هشدار دادهاند که این گروه دختران افغانستان را از صنفهای درسی به اتاقهای اجباری ازدواج و از رؤیاهای کودکی به خاموشی و خشونت سوق میدهد. این زنان معترض کودکهمسری را جنایت علیه کودکان، انسانیت و آینده افغانستان توصیف کرده و افزودهاند که طالبان با این اصولنامه، بدن و زندگی دختران را به ابزار اهداف ایدئولوژیک خود تبدیل کردهاند. آنان همچنین مدعیاند که توشیح این سند، دختران افغانستان را قربانی تجاوز قانونی و بردگی مدرن میکند و تاکید کردهاند که جهان نباید چنین اقداماتی را با توجیههای فرهنگی، مذهبی یا سنتی نادیده بگیرد. این جنبشها از سازمان ملل، نهادهای حقوق بشری و دولتهای جهان خواستهاند طالبان را بهعنوان عامل آپارتاید جنسیتی و جنایت علیه کودکان محکوم کرده و زمینه پیگرد بینالمللی مسئولان این سیاستها را فراهم کنند. اصولنامه تفریق زوجین هفته گذشته از سوی طالبان توشیح شد؛ اقدامی که نگرانی نهادهای حقوق بشری و فعالان حقوق زنان و کودکان را در پی داشته است. منتقدان میگویند این سند میتواند زمینه افزایش محدودیتها و آسیبهای بیشتر علیه زنان و کودکان را فراهم کند، هرچند طالبان تاکنون به این انتقادها واکنش رسمی نشان ندادهاند.
صندوق امانی افغانستان: در چهار سال گذشته از حدود چهار میلیون زن و دختر حمایت کردهایم
فرخنده: صندوق امانی افغانستان اعلام کرده است که در بیش از چهار سال گذشته و در دوره حاکمیت طالبان، از حدود چهار میلیون زن و دختر در افغانستان از طریق برنامهها و پروژههای مختلف حمایتی پشتیبانی کرده است. این صندوق روز پنجشنبه، ۲۱ حوت، در خبرنامهای نوشت که پس از تسلط طالبان بر افغانستان، از زنانی که برای ایجاد تغییر در جوامع خود طرح و ابتکار دارند حمایت کرده است. در این خبرنامه تأکید شده که مشارکت زنان در روند توسعه پایدار اهمیت اساسی دارد و باید مورد پشتیبانی قرار گیرد. به گفته صندوق امانی افغانستان، بخش قابل توجهی از پروژههای حمایتی این نهاد بر توانمندسازی زنان، تقویت نقش اجتماعی آنان و ایجاد فرصتهای اقتصادی برای زنان در مناطق مختلف کشور متمرکز بوده است. در همین حال، انوارالحق احدی، عضو این صندوق در سوئیس، پیشتر گفته بود که صندوق امانی افغانستان تاکنون بیش از نیم میلیارد دالر سود به دست آورده است. او افزوده بود که داراییهای این صندوق که در آغاز حدود سهونیم میلیارد دالر بود، اکنون به حدود چهار میلیارد و ۲۰ میلیون دالر افزایش یافته است. این صندوق همچنین پیشتر اعلام کرده بود که تنها در سال ۲۰۲۵ میلادی به حدود یک میلیون نفر در افغانستان کمک کرده است که نیمی از آنان را زنان تشکیل میدهند. صندوق امانی افغانستان با استفاده از بخشی از داراییهای بانک مرکزی افغانستان که پس از تحولات سیاسی این کشور به خارج منتقل شد، ایجاد شده است. ایالات متحده امریکا حدود سهونیم میلیارد دالر از داراییهای بانک مرکزی افغانستان را به این صندوق در سوئیس منتقل کرد تا از آن برای حمایت از اقتصاد و مردم افغانستان استفاده شود.
ویدیوی استنطاق نوریه؛ موج محکومیت علیه طالبان را همراه شد
فرخنده: اتحاد فعالان حقوق بشر با انتشار بیانیهای، نشر ویدیوی بازجویی از دختری موسوم به «نوریه» در بازداشت طالبان را بهشدت محکوم کرده و آن را نقض آشکار کرامت انسانی و نمونهای از خشونت مبتنی بر جنسیت خوانده است. این اتحادیه روز گذشته در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که در ویدیوی منتشرشده، نوریه — که بهدلیل فقر و سرپرستی خانواده ناچار شده بود با لباس پسرانه در یک کافه کار کند — در شرایط بازداشت مورد بازجویی قرار گرفته و از او فلمبرداری شده است. به گفته فعالان حقوق بشر، شیوه برخورد طالبان با این دختر «تحقیرآمیز، ارعابآمیز و مصداق اعترافگیری اجباری» بوده است. در این بیانیه تأکید شده که چنین رفتارهایی در هیچ نظام حقوقی قابل قبول نیست و با اصول اولیه دادرسی عادلانه و حقوق بشری مغایرت دارد. اتحاد فعالان حقوق بشر همچنین طالبان را «گروهی غیرمشروع و تروریستی» توصیف کرده و گفته است که این گروه صلاحیت قانونی برای بازداشت و بازجویی شهروندان را ندارد. به باور این اتحادیه، عملکرد طالبان بیش از آنکه روند تحقیق باشد، به «گروگانگیری و ایجاد فضای وحشت» شباهت دارد. این نهاد حقوق بشری ریشه ماجرای موسوم به «دختران پسرانهپوش» را فقر ساختاری، بیکاری گسترده و محدودیتهای شدید اقتصادی علیه زنان پس از تسلط طالبان دانسته و تأکید کرده است که این پدیده «جرم اخلاقی» نیست. در بیانیه آمده است که سرنوشت نوریه نماد وضعیت میلیونها زن و دختر افغان است که زیر فشار اقتصادی و ممنوعیتهای کاری قرار دارند. اتحاد فعالان حقوق بشر در پایان از طالبان خواسته است نوریه را فوراً و بدون قید و شرط آزاد کند، روند اعترافگیری اجباری را متوقف سازد و اجازه دهد این پرونده بهعنوان نقض جدی حقوق بشر مستندسازی شود. این اتحادیه همچنین از جامعه جهانی خواسته است در نحوه توزیع کمکهای بشردوستانه به افغانستان تجدیدنظر کند تا فشار اقتصادی بر خانوادههای آسیبپذیر کاهش یابد.
حذف ضمیر «زن» و تصاویر زنان از کتابهای درسی توسط طالبان
فرخنده: منابع معتبر در دانشگاه کابل میگویند که طالبان به استادان دیپارتمنت زبان و ادبیات انگلیسی دستور دادهاند تا تصاویر زنان و واژگانی چون «she» را از مواد درسی حذف کنند؛ اقدامی که نشانهای دیگر از محدودیتهای روبهگسترش در بخش آموزش عالی به شمار میرود. به گزارش آمو نیوز، این دستور از سوی هیئت بازنگری کتب و مفردات درسی صادر شده است؛ هیئتی که تحت اداره حکومت طالبان فعالیت میکند و مسئولیت بازنگری محتوای آموزشی دانشگاهها را به دوش دارد. یک عضو هیئت علمی دانشگاه کابل، که به دلیل ترس از پیگرد نخواست نامش فاش شود، به آمو گفت: «به ما گفته شده است که تصاویر و مطالب مربوط به زنان در کتابهای آموزش زبان انگلیسی باید حذف شود، زیرا به باور آنان با ارزشهای اسلامی مطابقت ندارد.» طالبان پیش از این نیز محدودیتهایی را بر نشر، تدریس و فروش کتابهایی که «مغایر با شریعت اسلامی» تلقی میشوند، وضع کرده بودند. اما تازهترین تصمیم آنها فراتر از ممنوعیتهای گذشته است و شامل حذف کامل کتابهای نوشتهشده توسط زنان از برنامه درسی دانشگاهها نیز میشود. بر پایه اطلاعاتی که به آمو رسیده، تاکنون دستکم ۶۷۹ عنوان کتاب از سوی اداره تحصیلات عالی تحت حاکمیت طالبان ممنوع اعلام شدهاند. این آثار عمدتاً شامل موضوعات مرتبط با حقوق بشر، مطالعات جنسیتی، نظریههای مدرن سیاسی، و اندیشههای غربی هستند. یکی از استادان دانشگاه، این تصمیم طالبان را «گامی نگرانکننده به سوی تحمیل یکدستسازی فکری» در نظام آموزش عالی توصیف کرده و افزوده است که «با حذف صدای زنان از فضای آکادمیک، آموزش از محتوا تهی و از پویایی باز خواهد ماند.» طالبان تاکنون بهصورت رسمی در این زمینه اظهار نظری نکردهاند، اما روندهای اخیر نشان میدهد که کنترل محتوای آموزشی و فرهنگی به یکی از ابزارهای کلیدی این گروه برای اعمال سیاستهای خود در نهادهای علمی تبدیل شده است.
اتحادیه اروپا: دختران افغانستان سزاوار فرصتاند، نه محدودیت
فرخنده: همزمان با ۱۵ جولای، روز جهانی مهارتهای جوانان، نمایندگی اتحادیه اروپا در افغانستان با نشر پیامی حمایتی، بر اهمیت دسترسی دختران افغانستان به آموزش، اشتغال و رشد فردی تأکید کرد. این نهاد اروپایی گفته است که «دختران افغانستان شایسته فرصتهای بیشتر هستند؛ نه محدودیتهایی که آنان را از آموختن، کار کردن و پیشرفت باز میدارد.» این موضعگیری در شرایطی صورت میگیرد که جوانان افغانستان، بهویژه زنان و دختران، زیر فشار شدید محدودیتهای اجتماعی و سیاسی قرار دارند. طالبان با وضع قوانین سختگیرانه، حضور زنان را از بیشتر نهادهای آموزشی و شغلی حذف کردهاند؛ اقدامی که آینده میلیونها دختر را در هالهای از ابهام فرو برده است. اتحادیه اروپا با اشاره به برنامههای مهارتآموزی برای جوانان افغانستان، گفته است که از مهارتهایی چون برنامهنویسی، خیاطی و زراعت حمایت میکند؛ مهارتهایی که میتوانند فرصتهای شغلی، استقلال اقتصادی و تابآوری اجتماعی را در میان نسل جوان افزایش دهند. در این بیانیه آمده است: «با حمایت از کارآفرینان، شرکتهای کوچک و متوسط و مشاغل محلی، ما به جوانان افغانستان کمک میکنیم تا ایدههای خود را به شغل و درآمد تبدیل کنند.» اتحادیه اروپا همچنین با تأکید بر نقش زنان در توسعه، اعلام کرده است که بهطور مشخص روی توانمندسازی زنان و دختران جوان افغانستان کار میکند تا مهارتهای لازم برای تحصیل، کار و پیشرفت را بهدست آورند و جوامعشان را به سمت آیندهای بهتر هدایت کنند. این حمایتها در شرایطی بیان میشود که زنان افغانستان نهتنها از حق آموزش و کار در نهادهای دولتی محروم شدهاند، بلکه در بخش خصوصی نیز با محدودیتهای فزاینده مواجهاند. سازمانهای بینالمللی حقوق بشر بارها هشدار دادهاند که تداوم این شرایط میتواند منجر به یک فاجعه انسانی و فرهنگی شود. حمایت نمایندگی اتحادیه اروپا از جوانان افغانستان، بهویژه زنان، پیامی است روشن به جامعه جهانی و به طالبان: توسعه بدون حضور زنان ممکن نیست. سرمایهگذاری روی مهارتهای دختران و پسران جوان افغانستان، تنها راه نجات این کشور از بحرانهای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعیست. درحالیکه میلیونها دختر در افغانستان از حضور در مکتب و دانشگاه محروماند، این نوع ابتکارات بینالمللی میتواند روزنهای از امید برای نسلی باشد که هنوز در آرزوی آموختن و ساختن آیندهای بهتر است.
با آغاز سال تحصیلی در افغانستان ۴۰۰ هزار تن دختر دیگر، از آموزش محروم شدند
فرخنده: با آغاز سال تحصیلی جدید در افغانستان، وضعیت تحصیل دختران همچنان بحرانی است و چهارصد هزار دختر دیگر از حق آموزش در مقاطع متوسطه و لیسه محروم شدند. به این ترتیب، شمار کل دخترانی که از ادامه تحصیل در این مقاطع بازماندهاند، به ۲.۲ میلیون نفر رسیده است. کاترین راسل، مدیر اجرایی یونیسف، روز شنبه ۲ حمل در بیانیهای اعلام کرد که ادامه این ممنوعیت آینده میلیونها دختر افغانستان را تهدید میکند و پیامدهای ناگواری برای کل کشور خواهد داشت. او هشدار داد که در صورت ادامه این وضعیت تا سال ۲۰۳۰، بیش از چهار میلیون دختر از آموزش فراتر از دوره ابتدایی محروم خواهند شد. مدیر اجرایی یونیسف تاکید کرده است که این اقدام نه تنها سلامت و رفاه دختران را به خطر انداخته، بلکه منجر به افزایش ازدواجهای اجباری و کاهش حضور زنان در حوزههای حیاتی مانند نظام سلامت شده است. به گفته او، کمبود داکتران و قابلههای زن در کشور باعث خواهد شد که جان هزاران مادر و نوزاد در معرض خطر قرار گیرد. یونیسف در برآوردهای خود پیشبینی کرده است که این ممنوعیت به مرگ یکهزار و ۶۰۰ مادر و بیش از سههزار و ۵۰۰ نوزاد منجر خواهد شد. در این بیانیه، یونیسف همچنین تاکید کرده که به حمایت از کودکان افغان، بهویژه دختران، ادامه خواهد داد. این نهاد بینالمللی همچنین اشاره کرده است که در حال حاضر ۴۴۵ هزار کودک از طریق برنامههای آموزشی مبتنی بر جامعه به آموزش دسترسی دارند که ۶۴ درصد آنان دختران هستند. یونیسف این وضعیت را فاجعهبار توصیف کرده و خواستار لغو فوری ممنوعیت تحصیل دختران در افغانستان شده است. جامعه جهانی نیز بارها از طالبان خواسته است که محدودیتهای آموزشی را برای دختران بردارد، اما تا کنون هیچ تغییر ملموسی در این زمینه صورت نگرفته است.
یونما: محدودیتهای طالبان بر زنان افغانستان سبب آسیبهای درازمدت شده است
فرخنده: دفتر هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) اعلام کرد که محدودیتهای اعمالشده از سوی طالبان بر زنان افغانستان، به ویژه در حوزههای آموزش، کار و دسترسی به خدمات بهداشتی، منجر به آسیبهای بلندمدت اجتماعی و اقتصادی شده است. این گزارش در تاریخ سهشنبه، ۳۰ دلو، با انتشار تصویری از رزا اوتانبایوا، رییس یوناما، در نشستی که از سوی دفتر سازمان همکاری کشورهای اسلامی برگزار شد، منتشر گردید. در این نشست، اوتانبایوا تأکید کرد که نیاز به گفتوگوهای سازندهتر و مؤثرتر در مورد وضعیت زنان افغان و مشکلات آنها وجود دارد. یوناما در این گزارش بیان کرده است: «افغانستان، جایی که محدودیتها در زمینه آموزش، کار و دسترسی به خدمات بهداشتی باعث آسیبهای بلندمدت شده است، نیاز مبرم به اقدامات فوری در جهت احیای مشارکت معنادار زنان در این بخشها دارد.» از زمانی که طالبان قدرت را در افغانستان به دست گرفتند، آنها زنان و دختران افغان را از بسیاری از حقوق بنیادی خود، از جمله دسترسی به آموزش، کار و آزادیهای فردی محروم کردهاند. این اقدامات و محدودیتها با واکنشهای گسترده جهانی مواجه شدهاند، اما طالبان همچنان به وضع محدودیتهای جدید ادامه میدهند. این گزارش یوناما در شرایطی منتشر میشود که وضعیت زنان در افغانستان روز به روز دشوارتر میشود و جامعه جهانی همچنان به جستجوی راههایی برای مقابله با بحرانهای انسانی در این کشور است.
دختری که با قالینبافی در جستجوی تحصیل و آیندهای روشن است
فرخنده: در گوشه از کابل، در اتاقی کوچک و نمناک که بوی خامه و رنگهای طبیعی در آن پیچیده، رویا احمدی با انگشتان ظریفش تارهای قالین را گره میزند. اتاق آنقدر کوچک است که گرما و رطوبت آن را به فضایی خفقانآور تبدیل کرده است. او به همراه خواهر و برادرش در تلاش است تا یک لا قالین را در مدت زمان کوتاهی بافت کند؛ چرا که اجاره خانه در انتظار پرداخت است. رویا، دختر ۲۱ سالهای از ولایت بامیان، سه سال از تحصیل بازمانده و تمام این مدت را به قالین بافی اختصاص داده است. او میگوید: «ما بعد از سال ۱۳۹۰ به کابل آمدیم و از آن زمان به قالین بافی مشغول هستیم.» تحصیلاتش در بامیان تا صنف چهار ادامه یافت، اما با کوچ به کابل، آرزوی تحصیل در یکی از معتبرترین مدارس پایتخت را در سر میپروراند. «باور داشتم که میتوانم یک شخص تاثیرگذار شوم، اما شرایط به گونهای رقم خورد که درس خواندن به آرزویی محال تبدیل شد.» زندگی در کابل با چالشهای بسیاری همراه بود. او خاطره تلخی از روز انفجار مکتب سیدالشهدا دارد که در آن ۵۹ همکلاسیاش جان باختند. «آن روز صدای انفجار را شنیدم و سراسیمه فرار کردم. از آن روز به خود عهد کردم که خون خواهرانم را به زمین نگذارم و برای تحصیل و آینده تلاش کنم.» رویا که اشکهایش را با گوشه چادرش پاک میکند، ادامه میدهد: «اکنون شرمنده ۵۹ شهید مکتب سیدالشهدا هستم. حالا بافتن قالین تنها راهی است که در دست دارم.» او از روزهای گرم تابستان و سرد زمستان میگوید: «روزها قالین میبافیم و شبها درس میخوانم. امتحان کانکور را با نمرات خوبی گذراندم، اما پس از سقوط حکومت، امیدهایم ناامید شد.» حالا او به سختی در بازار کار میکند. «در حال حاضر، قیمت قالینها پایین آمده و با تلاش بسیار تنها میتوانیم به یک درآمد محدود برسیم. پدرم بیکار است و یک برادر در ایران کار میکند.» رویا از شرایط کنونی جامعه و فشارهای طالبان بر زنان میگوید: «ما در خانه زندانی هستیم، اما تلاش میکنیم تا به هر نحوی که شده، خود را مشغول کنیم. وقتی طالبان را میبینم، به یاد روزهای تلخی میافتم که بر روی تحصیل و آیندهام گذاشتهاند.» با وجود تمام چالشها، رویا هنوز هم امید به تغییر دارد: «از طالبان میخواهم درهای دانشگاهها را باز کنند و به زنان اجازه دهند که سهمی در جامعه داشته باشند. این ظلم پایدار نخواهد ماند و من به دختران پیام میدهم که تسلیم نشوند و به هر نحوی که شده، ادامه دهند.» این روایت نه تنها داستان زندگی رویا، بلکه قصه هزاران دختر دیگر است که به رغم فشارها و محدودیتها، هنوز هم در جستجوی آیندهای روشن و تحصیل هستند. گزارش: کبرا علیزاده
عفو بین الملل خواهان آزادی بدون قید و شرط یک فعال آموزش دختران از سوی طالبان شدند
فرخنده: سازمان عفو بین الملل در حالی خواستار آزادی آقایی عظیمی شدند که گروه طالبان به تازگی اعلام کرده است که احمد فهیم عظیمی به یک سال زندان محکوم شده است. این سازمان طی یک بیانیه، بازداشت آقایی عظیمی را ناعادلانه و خلاف قوانین بین المللی حقوق بشر خوانده است. احمد عظیم فهیمی با همکارش صدیق افغان در تاریخ ۱۷ ماه اکتوبر سال ۲۰۲۳ توسط طالبان در کابل بازداشت شد. صدیق افعان به تازگی آزاد شده است اما احمد عظیم فهیمی به اتهام فعالیت علیه رژیم گروه طالبان به یک سال زندان محکوم شده است. چند روز قبل نیز کارشناسان سازمان ملل متحد خواستار آزادی بدون قید و شرط آقایی عظیمی شده بودند. آنان در تاریخ ۳ ماه ثور گفته بودند که طالبان آقایی عظیمی را از شش ماه بدینسو بازداشت کرده است. به گفته ی این سازمان هیچ توجیه یا بهانه ی برای زندانی کردن اقایی عظیمی وجود ندارد. طالبان پس از تسلط دوباره در کشور ده ها تن از فعالان حقوق بشر، جامعه ی مدنی، معترضان و فعالان آموزش را به اتهام های مختلف بازداشت شکنجه و حتی به قتل رسانده است.