زنان افغان زیر سایه بی‌عدالتی؛ گزارش تازه‌ی سازمان ملل از وضعیت حقوق بشر در افغانستان
فرخنده؛ ریچارد بنت، گزارشگر ویژه شورای حقوق بشر سازمان ملل برای افغانستان، در تازه‌ترین گزارش خود تصویری نگران‌کننده از وضعیت عدالت و حقوق زنان در کشور ارائه کرده است. او می‌گوید که زنان و دختران افغان با موانع سنگین و ساختاری در مسیر دسترسی به عدالت روبه‌رو هستند. در این گزارش که دوره‌ی زمانی جنوری تا آگست ۲۰۲۵ را پوشش می‌دهد، آمده است که سیاست‌های طالبان ضربات شدیدی بر حقوق زنان وارد کرده است. بنت تأکید می‌کند که حذف کامل قاضیان، دادستان‌ها و وکلای زن از نظام عدلی، و بستن پناهگاه‌های زنان قربانی خشونت، عملاً راه‌های امن دادخواهی را از بین برده است. بر بنیاد یافته‌های او، در موارد متعدد شکایت‌های زنان درباره طلاق، حضانت فرزند و خشونت‌های خانوادگی یا نادیده گرفته شده‌اند یا به میانجی‌گری سنتی ارجاع داده می‌شوند؛ روندی که در بیشتر موارد به سود مردان تمام می‌شود. بنت می‌گوید دادگاه‌های تحت کنترل طالبان به‌ندرت احکامی صادر می‌کنند که حقوق زنان را تضمین کند. به‌دلیل بسته شدن مسیرهای رسمی عدالت، شماری از زنان ناچار شده‌اند به سازوکارهای غیررسمی و مردسالار حل منازعه پناه ببرند؛ اما این ساختارها نیز در عمل حقوق زنان را نادیده گرفته و آنان را در موقعیت آسیب‌پذیرتری قرار داده است. در بخش دیگری از گزارش، به گزارش‌های شکنجه، بدرفتاری و خشونت جنسی علیه زنان بازداشت‌شده اشاره شده و وضعیت بازداشتگاه‌ها «نامطلوب» خوانده شده است. بنت هشدار داده است که کاهش کمک‌های بین‌المللی و انسداد مسیرهای پناهندگی در کنار تعطیلی پناهگاه‌ها، تأثیرات روانی و جسمی عمیقی بر زنان گذاشته و فعالیت مدافعان حقوق بشر زن را به شدت محدود کرده است. او از جامعه جهانی خواسته است تا توجه خود به وضعیت زنان افغان را حفظ کرده و حمایت از آنان را افزایش دهد؛ چرا که به باور او، عدالت برای زنان در افغانستان امروز به یکی از دورترین و دشوارترین اهداف بدل شده است.
کانادا: در کنار زنان و مردم افغانستان قاطعانه ایستاده‌ایم
فرخنده: نمایندگی دائمی کانادا در سازمان ملل متحد اعلام کرده است که این کشور در حمایت از مردم افغانستان، به‌ویژه زنان و دختران، «قاطعانه و پایدار» می‌ایستد و جامعه جهانی نباید رنج مردم افغانستان را فراموش کند. این نمایندگی در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر پیشین) نوشته است که در نشستی با حضور شماری از فعالان و شهروندان افغانستان، بر ضرورت توجه مداوم جامعه جهانی به وضعیت حقوق بشر در افغانستان تأکید شده است. در این نشست، ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر افغانستان نیز حضور داشته است. او با اشاره به سیاست‌های محدودکننده طالبان، گفته است که این گروه با سوءاستفاده از دین و تفسیر افراطی از شریعت، آزادی‌های اساسی را در افغانستان سرکوب کرده‌اند. بنت هشدار داده است که: «سیاست‌های طالبان تهدیدی برای نسل‌های آینده افغانستان است، زیرا آنان در پی تحمیل تعبیر افراطی خود از دین بر همه مردم هستند.» او افزوده است که این محدودیت‌ها نه تنها غیرمسلمانان و اقلیت‌های مذهبی، بلکه حتی مسلمانان سنی را نیز در بر می‌گیرد، زیرا طالبان «شیوه ابراز ایمان مردم» را کنترل می‌کنند. به گفته او، تداوم چنین سیاست‌هایی می‌تواند زمینه‌ساز گسترش ایدئولوژی خطرناک و زن‌ستیز در میان نسل‌های آینده، به‌ویژه مردان و پسران افغان شود. بنت پیش‌تر در گفت‌وگو با شبکه آمو نیز تأکید کرده بود که جامعه جهانی باید از صدور بیانیه‌های تکراری فراتر رود و برای دفاع از حقوق زنان و دختران افغانستان اقدامات عملی و ملموس انجام دهد. موضع تازه کانادا و سخنان گزارشگر ویژه سازمان ملل، در زمانی مطرح می‌شود که وضعیت حقوق بشر در افغانستان همچنان بحرانی است و زنان از ابتدایی‌ترین حقوق اجتماعی، آموزشی و شغلی خود محروم مانده‌اند.
فیفا: بازگشت تیم فوتبال زنان افغانستان؛ «آغاز یک داستان زیبا» است
فرخنده: فیفا از بازگشت تیم فوتبال زنان افغانستان به میدان‌های بین‌المللی پس از چهار سال دوری به‌عنوان «داستانی الهام‌بخش» یاد کرده است. به گزارش وب‌سایت رسمی فیفا، جیانی اینفانتینو، رییس این نهاد جهانی فوتبال، در آستانه رقابت‌های FIFA Unites: Women’s Series 2025 حضور دوباره بازیکنان افغان را «آغاز فصلی تازه در تاریخ ورزش زنان افغانستان» توصیف کرده است. به گفته فیفا، تصمیم شورای این نهاد در ماه می سال جاری برای تشکیل تیمی با نام Afghan Women United بخشی از استراتژی حمایتی از فوتبال زنان افغان بوده است. این نام با مشورت میان اعضای تیم و فیفا برگزیده شده است. تیم فوتبال زنان افغانستان در نخستین حضور رسمی خود پس از فروپاشی ساختارهای ورزشی کشور در دوران طالبان، دو بازی انجام داده است؛ دیدار نخست را با نتیجه‌ی ۶–۱ به چاد واگذار کرد و در دومین مسابقه نیز ۴–۰ مغلوب تونس شد. جیانی اینفانتینو با اشاره به اهمیت نمادین این بازگشت گفته است: «این فقط آغاز یک داستان زیباست؛ داستانی که شما برای خودتان، خانواده‌هایتان و برای دختران بسیاری در سراسر جهان می‌نویسید.» ترکیب فعلی تیم شامل ۲۳ بازیکن است؛ ۱۴ تن در آسترالیا، پنج بازیکن در بریتانیا، دو بازیکن در پرتگال و دو تن در ایتالیا زندگی می‌کنند. هدایت این تیم را پلین هامیلی، بازیکن پیشین تیم ملی اسکاتلند، بر عهده دارد که پس از برگزاری سه اردوی تمرینی، ترکیب نهایی را انتخاب کرده است. پس از تسلط دوباره طالبان در سال ۲۰۲۱، فعالیت‌های رسمی تیم فوتبال زنان در افغانستان متوقف و بسیاری از بازیکنان ناچار به ترک کشور شدند. بازگشت دوباره آنان اکنون نشانه‌ای از مقاومت و تداوم امید در میان زنان افغان در عرصه ورزش تلقی می‌شود. آیا می‌خواهی لحن این گزارش بیشتر خبری و خشک رسانه‌ای باشد یا تحلیلی‌تر و احساسی‌تر (با تأکید بر جنبه مقاومت و الهام‌بخشی)؟
سازمان بین‌المللی کار برای زنان درمان‌شده از اعتیاد در غزنی فرصت بازتوانی اقتصادی فراهم می‌کند
فرخنده: سازمان بین‌المللی کار (ILO) در افغانستان اعلام کرده است که به منظور پشتیبانی از روند بازتوانی زنان درمان‌شده از اعتیاد در ولایت غزنی، برنامه‌ای آموزشی برای آنان راه‌اندازی کرده است. بر اساس اعلام این نهاد، در این برنامه ۲۵ زن که پس از درمان از اعتیاد در مسیر بهبودی قرار دارند، مهارت‌های لازم برای ایجاد کسب‌وکارهای کوچک و خوداشتغالی را آموزش دیده‌اند. هدف از این آموزش‌ها، کمک به این زنان برای دستیابی به استقلال مالی و بازگشت پایدار به جامعه عنوان شده است. سازمان بین‌المللی کار تأکید کرده است که توانمندسازی اقتصادی زنان به‌ویژه آنانی که از آسیب‌های اجتماعی و اعتیاد رهایی یافته‌اند، گامی اساسی در کاهش فقر و بازسازی زندگی آنان است. در سال‌های اخیر، شمار زنان و کودکان مبتلا به مواد مخدر در افغانستان به‌طور چشم‌گیری افزایش یافته است. مقام‌های طالبان پیش‌تر گفته بودند که بیش از یک میلیون زن و کودک در کشور با اعتیاد دست‌وپنجه نرم می‌کنند. در همین حال، نهادهای وابسته به سازمان ملل پیش‌تر هشدار داده‌اند که با وجود افزایش آمار معتادان، توجه کافی به وضعیت درمان و بازتوانی زنان در این بخش صورت نگرفته و بیشتر آنان بدون حمایت اجتماعی یا اقتصادی رها می‌شوند.
یوناما: طالبان آموزش دینی دختران را نیز محدود کرده‌اند
فرخنده: هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) در تازه‌ترین گزارش خود اعلام کرده است که طالبان پس از ممنوع‌کردن آموزش رسمی دختران، اکنون آموزش دینی آنان را نیز در چند ولایت کشور محدود کرده‌اند. به گفته یوناما، مأموران وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان در اوایل ماه سنبله سه مدرسه دینی ویژه دختران را در کابل بسته‌اند. دلیل این اقدام، حضور شاگردان بالاتر از صنف ششم و تدریس مضامینی مانند ریاضی، فزیک، کیمیا و بیولوژی عنوان شده است؛ مضامینی که طالبان آن‌ها را «غیردینی» می‌دانند. در ادامه گزارش آمده است که در ولسوالی زیباک ولایت بدخشان، مقام‌های طالبان دستور داده‌اند دختران بالای ۱۳ سال دیگر حق حضور در مدارس دینی را ندارند. در ولایت پکتیکا نیز ریاست معارف طالبان به مدارس دستور مشابهی صادر کرده که براساس آن، آموزش برای دختران بالاتر از صنف ششم متوقف شده است؛ تصمیمی که بعداً در سراسر این ولایت عملی گردیده است. یوناما تأکید کرده است که این محدودیت‌های تازه، نقض آشکار حق بنیادین دختران به آموزش است و طالبان باید مطابق تعهدات بین‌المللی افغانستان، فرصت آموزش برابر را برای همه شهروندان فراهم کنند. سازمان ملل هشدار داده که تداوم چنین سیاست‌هایی نه تنها آینده نسل دختران افغان را تهدید می‌کند، بلکه جامعه را از حضور نیروهای باسواد و متخصص در سال‌های آینده محروم خواهد ساخت.
یوناما: قطع ۴۸ ساعته مخابرات در افغانستان زنده‌گی مردم را فلج کرد و زنان را بیشتر آسیب‌پذیر ساخت
فرخنده: دفتر حقوق بشر سازمان ملل متحد و هیأت معاونت این سازمان در افغانستان (یوناما) در گزارشی تازه هشدار داده‌اند که قطع سراسری خدمات مخابراتی در اواخر ماه سپتامبر، پیامدهای گسترده و زیان‌باری بر زندگی مردم افغانستان بر جای گذاشته است. بر اساس این گزارش که نتیجه بیش از صد مصاحبه با شهروندان و کارمندان نهادهای خدماتی پس از قطع ۴۸ ساعته ارتباطات از ۲۹ سپتامبر تا ۱ اکتوبر ۲۰۲۵ است، اختلال کامل در شبکه‌های مخابراتی سبب توقف کمک‌های بشردوستانه، ایجاد بحران در خدمات صحی و عاجل، و فلج‌شدن فعالیت‌های اقتصادی و بانکی در سراسر کشور شده است. یوناما و دفتر حقوق بشر سازمان ملل تأکید کرده‌اند که زنان و دختران در این وضعیت بیش از دیگران آسیب دیده‌اند. قطع تماس‌ها سبب شد بسیاری از زنان نتوانند با محرم‌های خود ارتباط بگیرند و همچنان از دسترسی به آموزش آنلاین، که پس از ممنوعیت تحصیل تنها راه ادامه آموزش آنان بود، محروم بمانند. کارمندان صحی که با این دو نهاد گفت‌وگو کرده‌اند گفته‌اند قطع ارتباطات باعث تأخیر در خدمات عاجل و مرگ‌های قابل پیش‌گیری در برخی مناطق شده است. در گزارش آمده است که این اقدام طالبان نقض آشکار آزادی بیان و حق دسترسی شهروندان به اطلاعات است و با تعهدات بین‌المللی افغانستان در زمینه حقوق بشر در تضاد قرار دارد. با وجود نگرانی‌های گسترده، طالبان تاکنون هیچ توضیح رسمی در مورد علت و هدف قطع ۴۸ ساعته مخابرات در سراسر کشور ارائه نکرده‌اند. نهادهای بین‌المللی هشدار داده‌اند که تکرار چنین تصمیم‌هایی می‌تواند میلیون‌ها شهروند، به‌ویژه زنان و دختران را، از آخرین راه‌های ارتباطی، آموزشی و معیشتی محروم کند و بحران انسانی در افغانستان را بیش از پیش تشدید نماید.
یوناما: طالبان حضور محرم را شرط درمان زنان اعلام کرده‌اند
فرخنده: دفتر هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) در تازه‌ترین گزارش خود هشدار داده است که طالبان فشارها بر زنان و محدودیت‌های تبعیض‌آمیز در بخش صحت را افزایش داده‌اند. به گزارش یوناما که روز سه‌شنبه، ۶ عقرب، منتشر شد، مأموران وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان در چندین ولایت از جمله قندهار، پکتیکا و ارزگان، به شفاخانه‌ها و کلینیک‌ها دستور داده‌اند از درمان زنان بدون حضور محرم مرد خودداری کنند. در این گزارش آمده است که مقام‌های محلی طالبان حتی به ریاست صحت عامه قندهار مراجعه کرده و خواستار جلوگیری از فعالیت کارمندان زن در مراکز صحی غیردولتی شده‌اند. افزون بر آن، داکتران دندان مرد نیز از سوی این وزارت موظف شده‌اند که بیماران زن را نپذیرند و تنها کلینیک‌هایی با داکتران زن اجازه ارائه خدمات به زنان را دارند. یوناما این اقدامات را نمونه‌ای روشن از محدودیت‌های فزاینده طالبان بر حقوق زنان دانسته و یادآور شده است که این دستورها در حالی صادر می‌شود که خود طالبان سال گذشته دختران را از تحصیل در نهادهای صحی، از جمله بخش دندان‌پزشکی، محروم کرده بودند — اقدامی که عملاً مانع تربیت نیروهای متخصص زن در عرصه خدمات درمانی شده است. یوناما تأکید کرده است که این سیاست‌ها نه‌تنها حق اساسی زنان به درمان را نقض می‌کند، بلکه جان هزاران زن و کودک افغان را در معرض خطر جدی قرار می‌دهد.
هالند بر بازگرداندن دو زن افغان علی‌رغم خطر تبعیض در افغانستان تأکید کرد
فرخنده: تصمیم اداره مهاجرت و تابعیت هالند برای بازگرداندن دو زن افغان ۵۹ و ۷۹ ساله، موجی از انتقادها را در محافل حقوق بشری و رسانه‌ای این کشور برانگیخته است. این اداره در گزارش تازه‌اش ادعا کرده که این دو زن «قادرند با قوانین طالبان برای زنان در افغانستان سازگار شوند» و در نتیجه، بازگشت آن‌ها به کشورشان «موجه» است. بر اساس گزارش روز دوشنبه‌ی خبرگزاری ان‌آر‌سی (NRC)، یکی از این زنان به دلیل آن‌که «با ارزش‌های جامعه هالند سازگار نشده»، واجد شرایط پناهندگی شناخته نشده است. در مورد زن دوم نیز مقام‌های مهاجرت گفته‌اند که چون در افغانستان بیشتر کارهای خانه را انجام می‌داده و به ندرت به تنهایی از خانه بیرون می‌رفته، خطری جدی متوجه او نیست. در مقابل، وکلای مدافع این دو زن تصمیم اداره مهاجرت را «غیرمنطقی و تبعیض‌آمیز» توصیف کرده‌اند. به گفته‌ی وکیل زن ۵۹ ساله، موکلش اکنون در جامعه‌ی هالند فعال است و بازگرداندن او به افغانستان در واقع «بازگرداندن به زندگی در حبس خانگی» محسوب می‌شود. دادگاهی در شهر لاهه پیش‌تر در ماه آگست حکم اخراج زن ۷۹ ساله را لغو کرده بود، اما اداره مهاجرت بار دیگر بر تصمیم خود پافشاری کرده و پرونده در مرحله تجدیدنظر قرار دارد. منتقدان می‌گویند این تصمیم در تضاد آشکار با موضع رسمی دولت هالند است؛ دولتی که در کنار چند کشور غربی دیگر، از طالبان به‌دلیل نقض گسترده حقوق زنان در دیوان بین‌المللی دادگستری شکایت کرده است. یکی از وکلای حقوق بشر در این‌باره گفته است: > «دولتی که طالبان را به تبعیض سیستماتیک علیه زنان متهم می‌کند، نمی‌تواند هم‌زمان زنان افغان را به همان رژیم مستبد بازگرداند.» با وجود آن‌که دادگاه اتحادیه اروپا محدودیت‌های طالبان بر زنان را «شکل آشکار آزار جنسیتی» دانسته است، سخنگوی اداره مهاجرت هالند گفته که پذیرش این تفسیر «به معنای اعطای خودکار پناهندگی به تمام زنان افغان» خواهد بود و کشورش تنها زنانی را می‌پذیرد که «جان‌شان به طور مستقیم در خطر باشد.» این اظهارات در حالی بیان می‌شود که گزارش‌های سازمان‌های بین‌المللی از جمله سازمان ملل نشان می‌دهد زنان در افغانستان زیر سلطه طالبان از ابتدایی‌ترین حقوق انسانی خود، از جمله حق کار، آموزش و آزادی رفت‌وآمد، محروم‌اند. پرونده این دو زن اکنون در دادگاه تجدیدنظر در دست بررسی است و نتیجه آن می‌تواند به معیاری تعیین‌کننده برای نحوه برخورد کشورهای اروپایی با زنان افغان پناه‌جو بدل شود.
تیم فوتبال زنان افغانستان در تبعید نخستین بازی رسمی خود را برگزار کرد
فرخنده: تیم فوتبال زنان افغانستان که پس از تسلط طالبان در تبعید تشکیل شده است، برای نخستین‌بار در چارچوب تورنمنت بین‌المللی FIFA Unites: Women’s Series به میدان رفت. این رقابت که از سوی فدراسیون بین‌المللی فوتبال (فیفا) در کشور مراکش برگزار می‌شود، فرصتی استثنایی برای بازیکنان افغان فراهم کرده تا پس از سال‌ها دوری از میدان، دوباره پیراهن تیم ملی را به تن کنند. در نخستین دیدار، تیم «زنان افغان متحد» با نتیجه‌ی شش بر یک از تیم چاد شکست خورد. با این حال، بسیاری از ناظران ورزشی و فعالان حقوق زنان، حضور این تیم را در میدان نه به‌عنوان شکست ورزشی، بلکه به‌عنوان پیروزی نمادین در برابر ممنوعیت و سرکوب تفسیر کرده‌اند. پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، ورزش زنان در افغانستان به‌طور کامل متوقف شد و بسیاری از ورزشکاران، به‌ویژه فوتبالیست‌ها، مجبور به ترک کشور شدند. فیفا در ماه می سال جاری با همکاری شماری از بازیکنان افغان در تبعید، زمینه‌ی ایجاد تیم جدیدی را فراهم کرد که اکنون با نام «زنان افغان متحد» شناخته می‌شود. مربی‌گری این تیم را پائولین هامیِل، چهره شناخته‌شده فوتبال زنان، برعهده دارد. یکی از بازیکنان تیم در گفت‌وگو با رسانه‌ها گفته است: «برای ما مهم نبود نتیجه چیست؛ مهم این بود که دوباره روی چمن ایستادیم و جهان صدای ما را شنید.» تیم فوتبال زنان افغانستان در ادامه‌ی رقابت‌ها، قرار است روز چهارشنبه به مصاف تونس و روز شنبه مقابل لیبی بازی کند. این بازگشت هرچند در تبعید و دور از وطن است، اما برای بسیاری از زنان افغان، نشانه‌ای از امید و مقاومت در برابر حذف و خاموشی اجباری تلقی می‌شود.
نیلا ابراهیمی؛ دختر افغان در میان ۱۷ رهبر جوان سازمان ملل برای توسعه پایدار ۲۰۲۵
فرخنده: سازمان ملل متحد، نیلا ابراهیمی، فعال نوجوان افغان و مدافع حق آموزش دختران را در فهرست ۱۷ رهبر جوان سال ۲۰۲۵ برای تحقق اهداف توسعه پایدار (SDGs) معرفی کرده است. بخش جوانان سازمان ملل اعلام کرده است که این ۱۷ چهره از میان بیش از ۳۳ هزار درخواست از ۱۵۰ کشور جهان برگزیده شده‌اند. این گروه شامل افرادی بین ۱۶ تا ۳۳ سال است که در زمینه‌های گوناگون از رهبری اجتماعی و کارآفرینی گرفته تا نوآوری، صلح‌سازی و عدالت اقلیمی فعالیت دارند. به گفته فیلیپه پالیه، معاون دبیرکل سازمان ملل در امور جوانان، این رهبران جوان «نمادی از شجاعت، خلاقیت و تعهد» هستند و در سراسر جهان برای ایجاد تغییرات واقعی تلاش می‌کنند. نیلا ابراهیمی که اکنون در کانادا زندگی می‌کند، ریاست نهاد «هیر استوری» (Her Story) را برعهده دارد؛ سازمانی که با هدف حمایت از دختران افغان و فراهم‌سازی فضایی امن برای بیان تجربه‌ها و روایت‌های آنان فعالیت می‌کند. او پیش‌تر نیز به‌دلیل تلاش‌هایش در زمینه حق آموزش دختران، برنده «جایزه بین‌المللی صلح کودکان» از سوی مؤسسه جهانی حقوق کودکان شده بود. ابراهیمی در واکنش به انتخاب خود گفته است:« نیرو و الهام من از دختران افغانستان می‌آید. کشورم فقط تیتر غم‌انگیز روزنامه‌ها نیست. من باور دارم قصه‌گویی می‌تواند ابزار نیرومندی برای تغییر باشد، و تا تحقق این تغییر دست از تلاش برنمی‌دارم.» شهرت جهانی نیلا ابراهیمی از زمانی آغاز شد که در ۱۴ سالگی، در اعتراض به ممنوعیت آوازخوانی دختران بالای ۱۲ سال در مکتب‌های کابل، ویدیویی از آواز خود را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرد. این اقدام موجی از حمایت‌های مردمی و بین‌المللی را برانگیخت و در نهایت به لغو آن تصمیم انجامید. گروه رهبران جوان سازمان ملل ۲۰۲۵ قرار است در سال جاری بر موضوعاتی چون برابری جنسیتی، حقوق بشر، مقابله با تغییرات اقلیمی و صلح جهانی تمرکز کنند و نقش فعالی در شکل‌دهی آینده‌ای پایدارتر برای جهان داشته باشند.