نرگس نهان: جامعه جهانی با بی‌عملی، طالبان را تقویت کرده است
فرخنده: نرگس نهان، وزیر پیشین معادن و پترولیم و از فعالان برجسته حقوق زنان افغانستان، با انتقاد شدید از عملکرد جامعه جهانی، آن را به بی‌توجهی در استفاده از ابزارهای فشار بر طالبان متهم کرد. او روز جمعه، ۱۶ اسد، در گفت‌وگو با بلومبرگ اظهار داشت که محدودیت‌های گسترده بر زنان، طالبان را جسورتر کرده و به جای مهار این گروه، واکنش جامعه جهانی عملاً به تقویت آن‌ها انجامیده است. نهان با اشاره به فروپاشی سریع نظام پیشین، این رویداد را نتیجه مسئولیت مشترک همه طرف‌ها دانست و گفت: فساد گسترده در دولت پیشین، همراه با سیاست‌های متناقض کشورهای غربی و جامعه بین‌المللی، مسیر سقوط ناگهانی افغانستان را هموار کرد. او همچنین از نقش بانک جهانی و سایر نهادهای بین‌المللی در افغانستان انتقاد کرد و هشدار داد که اجرای پروژه‌های اقتصادی و زیرساختی بدون توجه به وضعیت حقوق بشر، در عمل به تقویت طالبان می‌انجامد. به گفته نهان، بسیاری از فعالان حقوق زن در تبعید منتظر بازگشت به کشور هستند، اما این امر را مشروط به بازگشایی مکاتب دخترانه و به رسمیت شناختن حقوق زنان دانست. این مواضع در شرایطی بیان می‌شود که موج مهاجرت افغان‌ها ادامه دارد و نگرانی‌ها درباره آینده زنان و دختران در سایه محدودیت‌های روزافزون طالبان، رو به افزایش است.
برنامه اسکان سازمان ملل: شرایط زندگی در سکونت‌گاه‌های غیررسمی افغانستان برای زنان نگران‌کننده است
فرخنده: برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد (یون‌هابیتات) اعلام کرده است که سکونت‌گاه‌های غیررسمی در افغانستان، به‌ویژه برای زنان و دختران، شرایط دشواری ایجاد کرده و آنان را با چالش‌های جدی در دسترسی به خدمات اساسی روبه‌رو کرده است. این نهاد روز دوشنبه (۲۰ اسد) در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، بار دیگر بر ضرورت اقدام فوری برای حمایت از شهروندان در برابر پیامدهای تغییرات اقلیمی تأکید کرد. به گفته این سازمان، زنان و دختران در این مناطق بیش از همه با کمبود آب و خدمات اولیه مواجه‌اند. یون‌هابیتات پیش‌تر گزارش داده بود که حدود ۴۰ درصد جمعیت شهری افغانستان در کابل زندگی می‌کنند و بخش قابل توجهی از آنان در سکونت‌گاه‌های غیررسمی ساکن هستند. بر اساس این گزارش، بخش زیادی از بازگشت‌کنندگان به افغانستان نیز ناچارند در همین سکونت‌گاه‌ها مستقر شوند؛ جایی که زیرساخت‌ها ناکافی بوده و تهدیدهای ناشی از تغییرات اقلیمی و بحران‌های انسانی، وضعیت را وخیم‌تر کرده است.
چهارمین سالگرد سقوط افغانستان؛ هشدار فعالان زن نسبت به «آپارتاید جنسیتی» و بی‌عملی جامعه جهانی
فرخنده: شماری از مسوولان شبکه مشارکت سیاسی زنان افغانستان در گفتگو با رسانه فرخنده میگویند که با فرارسیدن چهارمین سالگرد سقوط حکومت جمهوری در ۱۵ اگست ۲۰۲۱، وضعیت کنونی کشور نا هنجار تعریف کردند. آنان وضعیت جاری را«چهار سال تاریکی، سرکوب و بی‌عدالتی» توصیف کرده و جامعه جهانی را به بی‌توجهی و حتی «عادی‌سازی روابط با طالبان» متهم کرد. معصومه اسم مستعار یکی از اعضای این جنبش گفت، ۱۵ اگست «روز سیاه تاریخ افغانستان» است. به گفته او از زمان تسلط طالبان، میلیون‌ها شهروند با فقر، کوچ اجباری، خشونت، بازداشت، شکنجه و تبعیض سیستماتیک روبه‌رو شده‌اند. به‌ویژه زنان و دختران، از حق تحصیل، کار و حضور در عرصه‌های اجتماعی و سیاسی محروم مانده و با «آپارتاید جنسیتی آشکار» مواجه شده‌اند. فرحناز یکی دیگر از شبکه مشارکت سیاسی زنان افغانستان هشدار داد که سیاست‌های طالبان نه‌تنها ناقض اعلامیه جهانی حقوق بشر و منشور ملل متحد است، بلکه با فرمان‌ها و محدودیت‌های زن‌ستیزانه، فضای فرهنگی، مدنی و رسانه‌ای کشور را نابود کرده است. خانم فرحناز تأکید کرده که در چهار سال گذشته، مهاجرت‌های اجباری، جدایی خانواده‌ها و بی‌سرنوشتی میلیون‌ها شهروند افغانستان به اوج رسیده است. همچنین شبکه مشارکت سیاسی زنان افغانستان در بخش از خواسته‌هایشان، طی اعلامیه‌ای بیان نموده و این شبکه تصریح کرده است که: جنایات طالبان باید به‌عنوان «آپارتاید جنسیتی» به رسمیت شناخته شود؛ رهبران این گروه باید مشمول تحریم و پیگرد بین‌المللی قرار گیرند؛ هیچ کشوری نباید طالبان را به رسمیت بشناسد یا با آن همکاری کند؛ سازمان ملل و نهادهای بین‌المللی باید در کنار مردم افغانستان و نه ناقضان حقوق بشر بایستند. این بیانیه با تأکید بر اینکه «افغانستان فراموش نشده است» و با شعار «تحصیل، کار، آزادی»، خواستار ادامه مبارزه مردم برای دستیابی به عدالت، برابری و آزادی شد. در پایان آمده است: «ما مردم افغانستان، طالبان را نماینده خود نمی‌دانیم و در برابر تاریکی، جهل و ترور برای روشنایی، دانایی و رهایی می‌جنگیم.» گزارش مصطفی شهریار
زنان معترض: جامعه جهانی در برابر نقض حقوق بشر سکوت کرده است
فرخنده: جنبش تحول تاریخ زنان افغانستان، هم‌زمان با فرارسیدن ۱۵ آگست، سالروز سقوط حکومت جمهوری و بازگشت طالبان به قدرت، با نشر بیانیه‌ای نسبت به ادامه سرکوب، نقض گسترده حقوق بشر و محدودیت‌های شدید علیه زنان، دختران و اقلیت‌ها در کشور هشدار داد. این بیانیه ۱۵ آگست را «یادآور آغاز دور تازه‌ای از تاریکی و نابودی آزادی» توصیف کرده و گفته است که افغانستان به «گورستان خاموش آزادی، کرامت انسانی و حقوق اساسی میلیون‌ها شهروند» تبدیل شده است. جنبش تأکید کرده که محرومیت زنان از تحصیل، کار، مشارکت سیاسی و اجتماعی، آشکارا مغایر با اسناد معتبر بین‌المللی از جمله اعلامیه جهانی حقوق بشر (۱۹۴۸)، کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان (CEDAW)، میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی (ICCPR) و قطعنامه ۱۳۲۵ شورای امنیت سازمان ملل است. در بیانیه آمده است که «سرکوب سیستماتیک آزادی بیان، بازداشت و شکنجه فعالان مدنی، اعمال تبعیض علیه اقلیت‌ها و تحمیل قوانین افراطی» مصداق جنایت علیه بشریت بر اساس اساسنامه رم دادگاه کیفری بین‌المللی (ICC) محسوب می‌شود. این جنبش، سکوت و بی‌عملی جامعه جهانی را «شرم‌آور» خوانده و آن را نقض تعهدات بین‌المللی کشورها تحت اصل «مسئولیت حمایت (R2P)» دانسته است. جنبش تحول تاریخ زنان افغانستان در بخش خواسته‌های خود اعلام کرده است: محکومیت رسمی نقض سیستماتیک حقوق بشر توسط طالبان؛ بازگشایی فوری مکاتب و دانشگاه‌ها برای دختران و بازگشت زنان به عرصه کار و اجتماع؛ اقدام شورای امنیت برای تصویب قطعنامه الزام‌آور، وضع تحریم‌های هدفمند و محدودیت بر رهبران طالبان؛ اعزام گزارشگران ویژه و تشکیل کمیسیون حقیقت‌یاب مستقل برای مستندسازی جنایات طالبان؛ خلع سلاح طالبان و اجرای عدالت انتقالی؛ تشکیل حکومت عبوری فراگیر و منتخب مردم برای بازسازی نهادهای دموکراتیک؛ خودداری جامعه جهانی از ترک مردم افغانستان در برابر افراط‌گرایی و تروریزم. این بیانیه در پایان تاکید کرده: «خاموشی در برابر ظلم، همدستی با ظالم است و تاریخ این سکوت را فراموش نخواهد کرد.»
دیپلمات: سرکوب زنان توسط طالبان، نسل جدید را جنگجو و افراطی بار میاورد
فرخنده: طالبان با ادامه سیاست محروم‌سازی دختران افغانستان از آموزش و تمرکز بر گسترش مدارس دینی، در حال شکل‌دهی نسلی است که کارشناسان آن را بستر‌ساز افراط‌گرایی و تضعیف آینده آموزشی و شغلی زنان می‌دانند. بر اساس گزارش خبرگزاری «دیپلمات»، طالبان با ممنوعیت تحصیل دختران پس از سن ۱۲ سالگی و جایگزین کردن بسیاری از مدارس ابتدایی با مراکز آموزشی دینی، الگویی آموزشی ایجاد کرده که در آن نقش اصلی زنان، تربیت نسل بعدی جنگ‌جویان مرد تعریف شده است. آمار رسمی نشان می‌دهد که پس از تسلط طالبان در سال ۲۰۲۱، تعداد مدارس دینی در افغانستان به شکل چشم‌گیری افزایش یافته است؛ به‌گونه‌ای که در برابر هر مکتب، اکنون ۸۵ مدرسه دینی فعال است. این مراکز بیش از ۳۰۰ هزار دانش‌آموز دارند که ۲۱۶ هزار تن از آنان پسر و ۹۱ هزار تن دختر هستند. خبرگزاری دیپلمات هشدار داده است که محرومیت دختران از تحصیل، فرصت‌های حیاتی برای صلح و ثبات را نابود می‌کند و رشد پسران در نظام آموزش افراطی، می‌تواند خطرات امنیتی گسترده‌ای به همراه داشته باشد. این گزارش تأکید می‌کند که آنچه در افغانستان جریان دارد، صرفاً نقض حقوق زنان نیست، بلکه بحرانی امنیتی با پیامدهای فراملی است که جامعه جهانی باید برای مقابله با آن اقدام فوری انجام دهد.
طالبان در دایکندی رادیو نسیم را تعطیل و دو خبرنگار را بازداشت کردند
فرخنده: مرکز خبرنگاران افغانستان خبر داده است که با بازداشت مدیرمسوول و دو خبرنگار رادیو محلی «نسیم»، فعالیت این رسانه در ولایت دایکندی به حالت تعلیق درآمده است. بر اساس اعلام این مرکز، نیروهای استخبارات طالبان نه‌تنها تجهیزات رادیو نسیم را ضبط کرده‌اند، بلکه استودیوی این رسانه در ولایت بامیان را نیز تعطیل کرده‌اند. این نهاد مدافع رسانه‌ها، اقدام طالبان را «نمونه آشکار محدودسازی و سرکوب هرچه بیشتر رسانه‌های آزاد» توصیف کرده است. گزارش‌ها حاکی است که روز چهارشنبه، سیف‌الله رضایی، خبرنگار رادیو نسیم، و قدرت‌الله موسوی، خبرنگار رادیو صدای قریه، هنگام پوشش خبری یک نشست در شهر نیلی، مرکز دایکندی، توسط نیروهای استخبارات طالبان بازداشت شده‌اند. این نشست از سوی ریاست اقوام و قبایل طالبان و با حضور مقامات این گروه و شماری از بزرگان محلی برگزار شده بود. مرکز خبرنگاران یادآور شده است که پیش‌تر نیز در ماه میزان ۱۴۰۲، سلطان‌علی جوادی، مدیرمسوول رادیو نسیم، همراه با سیف‌الله رضایی و مجتبی قاسمی، به اتهام «تبلیغ علیه طالبان» بازداشت شده بودند که در پی آن، این رادیو نزدیک به پنج ماه تعطیل بود.
لندن میزبان دوباره نمایشگاه شعرهای بافته‌شده زنان افغانستان
فرخنده: نمایشگاه «شعرهای بافته‌شده» با هدف حمایت از زنان بافنده افغانستان، بار دیگر در لندن برگزار شد. این رویداد به ابتکار صندوق قطر برای توسعه (QFFD) و مؤسسه فیروز کوه، روز جمعه ۱۷ اسد، در سالن ساتبیز لندن افتتاح شد و فرصتی برای معرفی هنر و مهارت زنان افغانستان فراهم آورد. این نمایشگاه که نخستین بار در سال ۲۰۲۴ با همکاری موزه‌های قطر برگزار شده بود، این بار نیز با هدف نمایش تعهد دو نهاد به حفظ میراث فرهنگی و تقویت توانمندی اقتصادی زنان افغانستان برپا شد. فهد حمد السلیطی، مدیرکل صندوق قطر برای توسعه، در مراسم افتتاحیه بر اهمیت توسعه پایدار و همکاری‌های بین‌المللی تأکید کرد و گفت که این مشارکت‌ها می‌تواند زمینه‌ساز ایجاد فرصت‌های اقتصادی ماندگار برای زنان باشد. همچنین شوشانا استوارت، رئیس مؤسسه فیروز کوه، این برنامه را فرصتی ارزشمند برای نمایش خلاقیت زنان دانست و آن را بخشی از بیستمین سالگرد فعالیت این بنیاد عنوان کرد. این در حالی است که زنان افغانستان با وجود برخورداری از ظرفیت‌های فرهنگی و هنری چشمگیر، همچنان با مشکلاتی چون محدودیت دسترسی به بازارهای جهانی، کمبود منابع مالی، نبود آموزش‌های فنی و شرایط امنیتی نامساعد در بسیاری از مناطق روبه‌رو هستند.
سازمان ملل: زنان بازگشته به افغانستان با فقر، خشونت و محدودیت‌های گسترده روبه‌رو هستند
فرخنده: بخش زنان سازمان ملل هشدار داده است که زنان و دختران افغانستان که اخیراً از ایران و پاکستان به کشور بازگشته‌اند، در شرایطی دشوار و نیازمند کمک فوری قرار دارند. این نهاد روز جمعه، ۱۷ اسد، در گزارشی اعلام کرد که از سپتامبر ۲۰۲۳ تاکنون بیش از دو میلیون شهروند افغانستان بدون اسناد قانونی از کشورهای همسایه بازگردانده شده‌اند. بخش قابل توجهی از این افراد یا سال‌ها از افغانستان دور بوده‌اند یا هرگز در این کشور زندگی نکرده‌اند و اکنون با مشکلاتی چون نداشتن سرپناه، درآمد پایدار، دسترسی به آموزش و خدمات درمانی روبه‌رو هستند. بر اساس یافته‌های این گزارش، زنان و دختران بازگشتی بیش از دیگران در معرض تهدیدهایی مانند فقر شدید، ازدواج اجباری، خشونت و محدودیت‌های گسترده بر حقوق و آزادی‌های فردی قرار دارند. تنها یک دهم خانواده‌هایی که سرپرست زن دارند، از سرپناه دائمی برخوردارند. سازمان ملل همچنین هشدار داده که کاهش کمک‌های بین‌المللی، توانایی نهادهای امدادی را برای ارائه خدمات محدود کرده و فشار بر زنان امدادگر در مناطق مرزی را افزایش داده است. مسئولان این نهاد و سایر سازمان‌های بشردوستانه تأکید کرده‌اند که برای عبور زنان و دختران بازگشتی از بحران کنونی، نیاز به حمایت گسترده‌تر و سرمایه‌گذاری فوری در برنامه‌های حمایتی وجود دارد.
سیل جان دو دختر را در ولسوالی دانگام کنر گرفت
فرخنده: در پی بارندگی‌های شدید اخیر در ولایت کنر، وقوع سیلاب در ولسوالی دانگام دو دختر جوان را به کام مرگ کشاند. منابع محلی روز چهارشنبه، ۱۵ اسد، با تأیید این رویداد به خبرنگار ما گفتند که این حادثه شامگاه گذشته در روستایی از مربوطات این ولسوالی رخ داده است. به گفته این منابع، سیلاب ناگهانی در حالی سرازیر شد که خانواده‌ها در تلاش نجات خود بودند، اما دو دختر جوان در میان امواج خروشان گیر افتادند و جان خود را از دست دادند. هویت و سن این دو قربانی تا کنون از سوی منابع رسمی اعلام نشده است. طالبان در کنر با تأیید این رویداد اعلام کرده‌اند که مناطق دانگام، اسمار، شلتن و اسعدآباد نیز شاهد جاری شدن سیلاب‌های ویرانگر بوده‌اند که علاوه بر تلفات انسانی، خسارات هنگفتی به زیرساخت‌های محل وارد کرده است. گزارش‌ها نشان می‌دهد که ده‌ها خانه مسکونی، جاده‌های فرعی و زمین‌های زراعتی در مسیر سیلاب‌ها آسیب دیده‌اند. با این حال، میزان دقیق خسارات تا لحظه تنظیم این گزارش در دست نیست و بررسی‌ها از سوی نهادهای مسئول در جریان است. باشندگان محل میگویند که نبود زیرساخت‌های مناسب و عدم سیستم هشدار سریع، همواره باعث تلفات انسانی در چنین رویدادهایی شده است. مردم از نهادهای امدادرسان می‌خواهند تا به آسیب‌دیده‌گان کمک فوری و مؤثر برسانند. این دومین موج سیلاب مرگ‌بار در یک ماه گذشته در شرق کشور است. پیش از این، در ولایت ننگرهار نیز بارندگی‌های شدید باعث تخریب صدها خانه، باغ و زمین زراعتی شده بود که زیان‌بارترین سیلاب فصل اخیر محسوب می‌شد.
سازمان ملل: دختران بازگشت‌کننده قربانی خشونت و تبعیض می‌شوند
فرخنده: در حالی‌که موج بازگشت مهاجران افغانستان از ایران و پاکستان همچنان ادامه دارد، بخش زنان سازمان ملل متحد با انتشار گزارشی تازه، تصویر نگران‌کننده‌ای از وضعیت زنان و دخترانی ارائه می‌دهد که پس از سال‌ها مهاجرت، ناگزیر به بازگشت به کشوری شده‌اند که خود در بحران دست‌و‌پا می‌زند. این گزارش که روز پنج‌شنبه، ۱۶ اسد منتشر شد، هشدار می‌دهد که زنان و دختران بازگشت‌کننده در معرض خطر ازدواج‌های زودهنگام، خشونت خانوادگی و سوءاستفاده قرار دارند. بسیاری از آن‌ها بدون هیچ پشتوانه‌ای، به جوامعی وارد می‌شوند که خود از کمبود شدید منابع رنج می‌برند. بیش از ۲.۴ میلیون مهاجر افغانستان در یک‌سال گذشته از ایران و پاکستان اخراج شده‌اند؛ آماری که بخش بزرگی از آن‌ها را زنان و دختران تشکیل می‌دهند. در این میان، یک‌سوم بازگشت‌کنندگان از ایران و نیمی از اخراج‌شدگان از پاکستان، زن هستند؛ زنانی که با امید و تلاش سال‌ها در تبعید زیسته بودند و اکنون بی‌سرپناه، بی‌درآمد و در برخی موارد، تنها، به افغانستان بازگردانده شده‌اند. بخش زنان سازمان ملل می‌گوید که این زنان پس از بازگشت، با محدودیت شدید در دسترسی به اجتماع، خدمات انسانی و آزادی‌های فردی روبه‌رو می‌شوند. از جمله نیازهای فوری آنان، سرپناه امن، معیشت پایدار و آموزش برای دختران عنوان شده است. زنان سرپرست خانوار بیش از دیگران آسیب دیده‌اند، زیرا توانایی آن‌ها برای تأمین نیازهای اولیه خانواده به شدت کاهش یافته است. این نهاد بین‌المللی همچنین از مستندسازی مواردی خبر داده است که بازگشت‌کنندگان پس از عبور از مرز، با خطر بازداشت، شکنجه و حبس مواجه شده‌اند. سازمان ملل از جامعه جهانی خواسته است تا بدون تأخیر، برای حمایت از زنان و دختران افغانستان وارد عمل شود؛ پیش از آنکه این بحران انسانی، به فاجعه‌ای جبران‌ناپذیر بدل شود.