درگذشت راضیه جان، بانوی فعال آموزش دختران افغانستان در آمریکا
راضیه جان، فعال آموزش دختران افغانستان و یکی از چهره‌های شناخته‌شده در عرصه تعلیم و تربیت، در سن ۸۱ سالگی در ایالت کالیفرنیای آمریکا چشم از جهان فروبست. به گزارش نیویارک‌تایمز، علت درگذشت این بانوی پرکار، مشکلات قلبی عنوان شده است. راضیه جان که در افغانستان به دنیا آمده و تابعیت آمریکایی داشت، پس از حملات یازدهم سپتامبر، تصمیم گرفت برای حمایت از دختران محروم از آموزش به کشور زادگاهش بازگردد. او در سال ۲۰۰۵ میلادی به کابل سفر کرد و در منطقه ده‌سبز، مکتبی را به‌نام «مکتب امید» برای دختران راه‌اندازی کرد؛ مکتبی که در دل محدودیت‌ها، درهای آموزش را به‌روی صدها دختر گشود. این مکتب با تمرکز بر آموزش ابتدایی، در محیطی امن، برای صدها کودک دختر زمینه تحصیل را فراهم کرد. راضیه جان با وجود مشکلات امنیتی و فشارهای فرهنگی، توانست اعتماد خانواده‌ها را جلب کند و آموزش را به گوشه‌ای از کابل ببرد که پیش از آن، بسیاری از دختران حتی رؤیای مکتب رفتن را هم نداشتند. با بازگشت طالبان به قدرت در سال ۱۴۰۰ خورشیدی، راضیه جان مجبور شد صنف‌های متوسطه و لیسه مکتب خود را تعطیل کند. با این حال، تلاش او بی‌نتیجه نماند؛ مکتب تحت سرپرستی‌اش هنوز هم به ۸۱۰ دختر، از کودکستان تا صنف ششم، خدمات آموزشی ارائه می‌دهد. راضیه جان نه تنها آموزگار، بلکه الهام‌بخشی برای نسل جدیدی از زنان افغانستان بود. او همواره تأکید می‌کرد که «آموزش حق هر انسان است، نه امتیاز.» تلاش‌های او مورد تقدیر نهادهای بین‌المللی قرار گرفته بود و از جمله، از سوی CNN و نهادهای آموزشی جهانی به عنوان یکی از چهره‌های الهام‌بخش شناخته شده بود. درگذشت راضیه جان، ضایعه‌ای بزرگ برای جامعه مدنی افغانستان و حامیان آموزش زنان در سراسر جهان به‌شمار می‌رود. میراث او اما در چشمان دخترانی که امروز در مکتب او هنوز قلم به دست دارند، زنده خواهد ماند.
یورش طالبان بر آرایشگاه‌های زنانه در کابل
فرخنده: در ادامه محدودیت‌های اعمال‌شده بر زنان، منابع محلی در کابل میگویند که نیروهای طالبان در دو روز گذشته به چهار آرایشگاه زنانه در مناطق دشت‌برچی و شهر نو یورش برده‌اند. این سالن‌ها به‌گونه پنهانی فعالیت می‌کردند. منابع میگویند طالبان آرایشگران زن را بازداشت و تجهیزات این سالن‌ها را نیز ضبط کرده‌اند. به گفته‌ی این منابع، هرچند زنان پس از چند ساعت بازداشت آزاد شده‌اند، اما در جریان بازداشت مورد توهین و تحقیر قرار گرفته‌اند. یکی از آرایشگران که نخواست نامش فاش شود، در گفت‌وگو با آمو اظهار داشته: «محتسبان به خانه ما یورش بردند، با الفاظ زننده ما را تحقیر کردند. ما تنها نان‌آوران خانواده‌های خود هستیم. بسته شدن این سالن‌ها، زندگی ما را به‌سوی نابودی می‌کشاند.» در همین حال، شماری از آرایشگران تأیید کرده‌اند که حوزه‌های امنیتی طالبان در بدل اجازه فعالیت، از آنان بین ۱۰ هزار تا ۱۰۰ هزار افغانی پول دریافت کرده‌اند. اما با وجود پرداخت این مبالغ، کارمندان وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان همچنان به بازداشت و تهدید این زنان ادامه داده‌اند. منابع محلی میگویند مأموران این وزارت نیز از آرایشگران خواسته‌اند که برای ادامه کار، به آنان نیز «پول جداگانه» بدهند. فعالان حقوق زن، این اقدامات طالبان را نمونه‌ی دیگری از «سیاست‌های سرکوب‌گرانه» علیه زنان می‌دانند. به گفته‌ی آنان، طالبان در حالی به تهدید و بازداشت زنان شاغل ادامه می‌دهند که هیچ‌گونه زمینه بدیل کاری یا حمایت معیشتی برای آنان فراهم نکرده‌اند. یکی از فعالان حقوق زن در کابل به آمو گفت: «طالبان با سلب حق کار، زنان را عملاً به انزوا و فقر سوق می‌دهند و جامعه جهانی باید در برابر این ظلم خاموش نماند.» قابل یادآوری است که رهبر طالبان، هبت‌الله آخندزاده، در سال ۲۰۲۳ میلادی فعالیت آرایشگاه‌های زنانه را ممنوع اعلام کرد. با این حال، شماری از زنان به‌دلیل نبود فرصت‌های شغلی دیگر، سالن‌های خود را به‌صورت مخفیانه فعال نگه‌داشته‌اند. اکنون با افزایش بازرسی‌ها، یورش‌های پی‌درپی و فشارهای امنیتی، نگرانی‌ها درباره سرنوشت هزاران زن شاغل در بخش زیبایی و آرایش افزایش یافته است. به باور شماری از شهروندان کابل، سیاست‌های جاری نه تنها معیشت زنان بلکه بافت اجتماعی شهر را نیز متأثر کرده است.
نماینده اتحادیه اروپا در جریان بازدید از خوست بر توانمندسازی زنان تاکید کرد
فرخنده: در ادامه تعهدات بین‌المللی برای حمایت از مردم افغانستان، ورونیکا بوشکوویچ‌پوهر، کاردار اتحادیه اروپا در افغانستان، در سفر به ولایت خوست، بر نقش کلیدی زنان و اجتماعات محلی در بازسازی کشور تأکید کرد. او گفت که اتحادیه اروپا همچنان به توانمندسازی زنان افغان و تقویت ظرفیت‌های محلی متعهد است. این مقام اروپایی روز دوشنبه، ۱۳ اسد، همراه با هیأتی از نمایندگان اتحادیه اروپا، از پروژه‌های برنامه جهانی غذا (WFP) در خوست بازدید کرد و از نزدیک با شماری از دریافت‌کنندگان این کمک‌ها گفت‌وگو نمود. بوشکوویچ‌پوهر تاکید کرد که سرمایه‌گذاری در آموزش‌های حرفه‌ای، ایجاد کسب‌وکارهای کوچک برای زنان، و توسعه سیستم‌های آبیاری مقاوم در برابر تغییرات اقلیمی از محورهای اصلی حمایت این اتحادیه در افغانستان است. او افزود که این اقدامات نه‌تنها منابع معیشتی پایدار را برای خانواده‌ها فراهم می‌کند، بلکه پاسخی مؤثر به بحران انسانی موجود نیز هست. به گفته او، «این برنامه‌ها تجلی تاب‌آوری جوامع محلی و گامی به‌سوی آینده‌ای پایدار برای افغانستان‌اند.» در حالی‌که پس از بازگشت طالبان به قدرت، زنان افغان از بسیاری از عرصه‌های آموزشی، اقتصادی و اجتماعی کنار گذاشته شده‌اند، این‌گونه ابتکارات بین‌المللی می‌تواند روزنه‌هایی از امید را برای بخش بزرگی از جمعیت کشور فراهم آورد. برنامه جهانی غذا از جمله نهادهایی است که با حمایت مالی و فنی اتحادیه اروپا، پروژه‌های معیشتی و بشردوستانه را در مناطق آسیب‌پذیر افغانستان اجرا می‌کند، با هدف کاهش فقر، ارتقای امنیت غذایی و حمایت از گروه‌های به‌حاشیه‌رانده‌شده، به‌ویژه زنان.
بدون محرم، بدون پناه: زنان بازگشته از ایران در افغانستان خانه ندارند
فرخنده: هزاران زن افغانستان که در پی سرکوب‌های جنسیتی، کشور را ترک کرده و به امید یافتن زندگی بهتر راهی ایران شده بودند، اکنون پس از اخراج اجباری، با دنیایی از تبعیض، محرومیت و بی‌سرپناهی در افغانستان مواجه‌اند. روزنامه گاردین در گزارشی تازه به تاریخ دوشنبه، ۱۳ اسد، نوشته است که این زنان، که بسیاری از آنان سرپرست خانواده‌اند، به‌دلیل نداشتن «محرم شرعی»، از اجاره خانه در مناطق مختلف افغانستان محروم شده‌اند. این زنان که از محدودیت‌های سخت‌گیرانه طالبان گریخته بودند، اکنون ناگزیرند به جامعه‌ای بازگردند که نه‌تنها آنان را حمایت نمی‌کند، بلکه با دیواری بلند از تبعیض و نابرابری به استقبال‌شان آمده است. گزارش می‌افزاید که مقام‌های طالبان به زنانی که بدون همراه مرد هستند، اجازه اقامت مستقل نمی‌دهند و در نتیجه بسیاری از آن‌ها ناچار به زندگی در کمپ‌های موقت، خانه‌های مخروبه یا مکان‌های ناامن شده‌اند. در نبود امنیت، درآمد و سرپناه مناسب، این زنان با فقر شدید، فشارهای اجتماعی، و انزوای کامل روبه‌رو هستند. به گفته منابع گاردین، در سال جاری میلادی حدود ۱۵۳ هزار زن از ایران اخراج شده‌اند؛ شماری قابل توجه از آن‌ها تنها و بدون حمایت مردانه به افغانستان برگشته‌اند. اکنون این زنان نه تنها شغل و تحصیل را از دست داده‌اند، بلکه حتا در یافتن سقفی برای زندگی نیز درمانده‌اند. این وضعیت در حالی است که طالبان همچنان به اجرای سیاست‌هایی ادامه می‌دهند که آزادی، استقلال و کرامت انسانی زنان را به‌شکل سیستماتیک هدف قرار می‌دهد؛ از ممنوعیت آموزش برای دختران بالاتر از صنف ششم گرفته تا منع کار در بیشتر نهادها و حتی محدودیت رفت‌وآمد بدون محرم. در میان این همه خاموشی و بی‌توجهی، صدای زنان اخراج‌شده، صدای حق‌خواهی برای ابتدایی‌ترین نیازهای زندگی است؛ صدایی که هنوز نه از سوی حکومت شنیده می‌شود و نه جامعه جهانی پاسخی روشن به آن داده است.
قتل مشکوک یک زن و شوهر افغان در تهران
فرخنده: منابع خبری ایران از پیدا شدن جسد یک زن و شوهر جوان افغان در منطقه قیام‌دشت تهران خبر داده‌اند. براساس گزارش‌ها، این رویداد شب یک‌شنبه، ۱۲ اسد، در زیرزمین یک دکان رخ داده و اجساد این زوج توسط پولیس از محل کشف شده است. پولیس ایران تاکنون دلیل حضور این دو نفر در زیرزمین دکان را مشخص نکرده است، اما بررسی‌های اولیه حاکی از آن است که این زوج به‌دلایل نامعلومی به زیرزمین رفته بودند. در پی این حادثه، صاحب دکان از سوی نیروهای امنیتی بازداشت شده و تحقیقات برای روشن شدن ابعاد ماجرا ادامه دارد. هویت قربانیان تا لحظه تنظیم این گزارش فاش نشده، اما منابع غیررسمی میگویند که آن‌ها از مهاجران افغانستان ساکن تهران بوده‌اند. هم‌زمان با تشدید تنش‌های سیاسی در منطقه، به‌ویژه پس از درگیری‌های اخیر میان ایران و اسراییل، موج اخراج مهاجران افغانستان از ایران افزایش یافته است. فعالان حقوق بشر و نهادهای مهاجرتی هشدار داده‌اند که هم‌زمان با افزایش فشارها، موارد قتل و ناپدیدشدن مهاجران افغانستان نیز روند صعودی یافته است. در ماه‌های اخیر، چندین گزارش در مورد خشونت و رفتارهای ناعادلانه با مهاجران افغانستان در شهرهای مختلف ایران منتشر شده که واکنش‌های گسترده‌ای در شبکه‌های اجتماعی و نهادهای حقوق بشری به دنبال داشته است.
افزایش قتل‌های هدف‌مند در کابل؛ جنبش زنان پنجشیر خواستار اقدام جامعه جهانی شد
فرخنده: جنبش زنان پنجشیر در واکنش به قتل‌های اخیر شماری از باشندگان این ولایت در کابل، با نشر اعلامیه‌ای از افزایش «قتل‌های مرموز و هدف‌مند» خبر داده و طالبان را به دست داشتن مستقیم یا غیرمستقیم در این حوادث متهم کرده است. این اعلامیه پس از آن منتشر شد که سمیع‌الله، یکی از باشنده‌گان اصلی ولسوالی حصه اول ولایت پنجشیر، روز جمعه، ۱۰ اسد، در ناحیه یازدهم شهر کابل توسط افراد مسلح ناشناس به قتل رسید. خانواده سمیع‌الله گفته‌اند که او هیچ‌گونه خصومت شخصی با کسی نداشت و سرگرم امور روزمره خود بود. جنبش زنان پنجشیر تاکید کرده است که سمیع‌الله تنها یکی از قربانیان این روند است و چندین تن دیگر از باشندگان پنجشیر نیز در هفته‌های اخیر به گونه مشکوک در پایتخت ترور شده‌اند. این جنبش از حاجی مختار یاد کرده که پس از بازداشت توسط طالبان، به شدت شکنجه و سپس با شلیک گلوله کشته شده است. پهلوان تمجید، ورزشکار شناخته‌شده پنجشیری، نیز از دیگر چهره‌هایی است که جنبش زنان پنجشیر از کشته‌شدن او به شکل «مشکوک» در کابل خبر داده و خواستار روشن‌شدن حقیقت در مورد این رویداد شده است. جنبش زنان پنجشیر می‌گوید که این حوادث، نشان‌دهنده یک الگوی سیستماتیک از حذف و ارعاب باشندگان پنجشیر است. در اعلامیه این جنبش آمده است: «در بسیاری از این قتل‌های سازمان‌یافته، طالبان یا مستقیماً دخیل‌اند یا زمینه را برای آن فراهم کرده‌اند.» در حالی که شهر کابل بار دیگر شاهد افزایش موارد ترور و ناامنی است، مقام‌های طالبان تاکنون در مورد این حوادث سکوت اختیار کرده و هیچ توضیحی در خصوص این اتهام‌ها ارائه نکرده‌اند. جنبش زنان پنجشیر از نهادهای بین‌المللی مدافع حقوق بشر و جامعه جهانی خواسته است تا در برابر آن‌چه «قتل‌های هدف‌مند قومی و سیاسی» می‌نامد، بی‌تفاوت نباشند و برای توقف این روند، اقدام فوری و مؤثر روی‌دست گیرند.
تیرباران کردن یک داکتر زن در ننگرهار
فرخنده: صبح روز گذشته، یک پزشک زن در منطقه الفت‌مینه، مربوط به حوزه هفتم امنیتی شهر جلال‌آباد، ولایت ننگرهار، هدف تیراندازی افراد مسلح ناشناس قرار گرفت و جان باخت. منابع محلی میگویند که این رویداد در نزدیکی ساختمان فرماندهی امنیه طالبان در ننگرهار رخ داده است. شاهدان از تیراندازی ناگهانی در مسیر عبور این پزشک زن خبر داده‌اند که باعث ایجاد ترس و نگرانی در میان باشندگان محل شده است. به گفته خانواده قربانی، وی هنگام رفتن به محل کارش با موتر شخصی خود هدف حمله قرار گرفته است. اعضای خانواده تأکید دارند که او هیچ‌گونه دشمنی یا خصومت شخصی با کسی نداشت و سال‌ها به عنوان یک پزشک در خدمت جامعه فعالیت می‌کرد. با گذشت چند ساعت از این رویداد، مقام‌های محلی طالبان تا کنون هیچ‌گونه توضیح رسمی در مورد هویت مهاجمان یا انگیزه این قتل ارائه نکرده‌اند. سکوت این مقام‌ها، انتقادهایی را در میان مردم و فعالان حقوق بشر برانگیخته است. گزارش‌ها از ننگرهار نشان می‌دهند که خشونت علیه زنان، به‌ویژه در بخش‌های شغلی و اجتماعی، در حال افزایش است؛ اما عدم پیگیری قضایا از سوی حکومت محلی، فضای ترس و بی‌اعتمادی را تشدید کرده است.
برگزاری نخستین کمپ جهانی فوتبال برای زنان افغانستان در سیدنی-استرالیا
فرخنده: نخستین کمپ جهانی استعدادیابی ویژه بازیکنان زنان افغانستان در تبعید، در شهر سیدنی استرالیا آغاز به کار کرد؛ ابتکاری بی‌سابقه که به‌عنوان بخشی از راهبرد حمایتی فیفا برای زنان فوتبالیست افغان در نظر گرفته شده است. این کمپ به هدف شناسایی و گزینش ۲۳ بازیکن زنان افغانستان راه‌اندازی شده تا تیمی واحد و توانمند از میان آنان تشکیل شود. بر اساس گزارش خبرگزاری رویترز، این تیم قرار است نماینده فوتبال زنان افغانستان در تبعید باشد و در رقابت‌های دوستانه بین‌المللی شرکت کند. با سقوط دولت پیشین افغانستان و سلطه طالبان در سال ۲۰۲۱، فعالیت‌های ورزشی زنان از جمله فوتبال به‌طور کامل در کشور متوقف شده و تیم ملی فوتبال زنان افغانستان از تمامی میادین بین‌المللی حذف شد. بسیاری از بازیکنان این تیم نیز به ناچار کشور را ترک کرده و به پناه‌جویی در کشورهای دیگر روی آوردند. فدراسیون فوتبال افغانستان که در حال حاضر تحت حاکمیت طالبان فعالیت می‌کند، رسماً ورزش زنان را ممنوع اعلام کرده و این تصمیم عملاً دروازه ورزش را به روی زنان افغان بسته است. در این شرایط، راه‌اندازی تیمی در تبعید، کورسوی امیدی برای ادامه فعالیت این ورزشکاران به شمار می‌رود. فیفا در ماه می امسال، تشکیل تیم فوتبال زنان افغانستان در تبعید را تأیید کرد و پالین هامل، بازیکن پیشین تیم ملی اسکاتلند، به عنوان سرمربی این تیم منصوب شد. او گفته است که تلاش خواهد کرد با ایجاد فضایی حمایتی، انگیزه و آمادگی لازم را برای بازیکنان فراهم کند. هدف نهایی این برنامه، حضور تیم جدید در مسابقات دوستانه بین‌المللی تا پایان سال جاری میلادی است؛ حرکتی که نه‌تنها جنبه ورزشی دارد، بلکه پیام مهمی در حمایت از حقوق زنان افغانستان در سطح جهانی خواهد بود.
افغانستان با بیش از 9 میلیون تن دچار بحران غذایی است
فرخنده: شبکه هشدار عاجل قحطی در تازه‌ترین گزارش خود از تشدید ناامنی غذایی در بخش‌های گسترده‌ای از افغانستان هشدار داده است. این گزارش نشان می‌دهد که از اواخر سال ۲۰۲۴ تا ماه می ۲۰۲۵، مناطق غربی، مرکزی و شمالی کشور با سطح بحرانی ناامنی غذایی مواجه شده‌اند. در گزارش آمده است که خشکسالی‌های پیاپی، به‌ویژه در سال‌های اخیر، عامل اصلی این بحران بوده و حدود ۹ میلیون نفر در افغانستان به کمک‌های فوری غذایی نیاز خواهند داشت. این وضعیت، تهدیدی جدی برای سلامت و معیشت میلیون‌ها تن به‌شمار می‌رود. بر اساس یافته‌های این شبکه، کاهش میزان بارندگی، محدود شدن فرصت‌های شغلی و کاهش درآمد خانواده‌ها از دلایل اصلی تشدید این بحران اعلام شده است. این عوامل باعث شده‌اند که بسیاری از خانواده‌ها توان تأمین نیازهای اولیه غذایی خود را نداشته باشند. خانواده‌های فقیر و به‌ویژه بازگشت‌کنندگان از کشورهای همسایه، آسیب‌پذیرترین قشر در برابر این بحران هستند. بسیاری از این خانواده‌ها یا ذخیره غذایی ندارند یا میزان ذخیره‌شان بسیار ناچیز است. همچنین درآمدشان کمتر از حدی است که بتواند پاسخگوی نیازهای ضروری‌شان باشد. گزارش همچنین به وضعیت بحرانی بازار کار در کشور اشاره می‌کند و می‌گوید که ساختار کنونی توانایی جذب نیروی کار موجود را ندارد. این امر باعث شکنندگی هرچه بیشتر معیشت مردم شده و بر دامنه فقر افزوده است. شبکه هشدار داده است که در صورت تداوم این شرایط، انتظار می‌رود شمار افرادی که از سوءتغذیه رنج می‌برند و به کمک‌های فوری نیاز دارند، تا پایان سال ۲۰۲۵ همچنان افزایش یابد؛ مسئله‌ای که نیازمند توجه و اقدام فوری نهادهای ملی و بین‌المللی است.
ریچارد بنت: دادگاه مردمی زنان افغانستان گامی برای عدالت است
فرخنده: ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر افغانستان، از برگزاری دادگاه مردمی برای رسیدگی به «جنایات طالبان علیه زنان افغانستان» حمایت کرده است. او در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) تأکید کرده که این دادگاه، به رهبری افغان‌ها، گامی مهم در مسیر پاسخ‌گویی و عدالت‌خواهی است. این دادگاه، که از شانزدهم تا هجدهم میزان در مادرید اسپانیا برگزار خواهد شد، با همکاری دادگاه دایمی مردمی، نهادهای جامعه مدنی افغان و گروهی از دادستان‌ها و قضات بین‌المللی راه‌اندازی می‌شود. تمرکز اصلی آن، مستندسازی موارد سرکوب سیستماتیک زنان توسط طالبان و شنیدن شهادت بازماندگان قربانیان است. بنت بر اهمیت این دادگاه در بازتاب صدای زنانی که مورد خشونت، تبعیض و محرومیت قرار گرفته‌اند، تأکید کرده و آن را بخشی از مبارزه علیه بی‌عدالتی گسترده در افغانستان دانسته است. برگزارکنندگان اعلام کرده‌اند که این روند، نه‌تنها به عنوان یک نماد از عدالت، بلکه به‌عنوان ابزار فشار بر نهادهای بین‌المللی برای پیگیری قضایی رهبران طالبان نیز عمل خواهد کرد. طالبان تا کنون به گزارش‌های انتقادی بنت واکنش منفی نشان داده و ورود او به افغانستان را ممنوع کرده‌اند. با این حال، فعالیت‌های او و گزارش‌های مستندش منبع اصلی برای موضع‌گیری‌های شورای حقوق بشر سازمان ملل در برابر سرکوب‌های طالبان بوده است. شورای حقوق بشر و شماری از کشورهای عضو آن، بر مبنای همین گزارش‌ها، بارها از جامعه جهانی خواسته‌اند تا طالبان را به خاطر اعمال محدودکننده و سرکوب‌گرایانه علیه زنان افغان، پاسخ‌گو کنند.