فعالان زن افغانستان: تبعیض و سرکوب سیستماتیک علیه زنان باید پایان یابد
فرخنده: در آستانه ۲۵ نوامبر، روز جهانی رفع خشونت علیه زنان، شماری از زنان افغان با نشر اعلامیه‌ها و برگزاری حرکت‌های اعتراضی، خواهان توقف خشونت، تبعیض و سیاست‌های محدودکننده در افغانستان شدند. آنان تأکید می‌کنند که آنچه در چهار سال گذشته بر زنان گذشته، «یک الگوی هدفمند خشونت سازمان‌یافته» است. جنبش زنان «پنجره امید» در اعلامیه‌ای که به‌مناسبت این روز منتشر کرده، می‌گوید که زنان افغان طی چهار سال اخیر زیر فشار شدیدترین اشکال محدودیت و محرومیت قرار داشته‌اند. این اعلامیه افزوده است که هم‌زمان با وضع قیود طالبان، موارد خشونت خانگی نیز افزایش یافته و نهادهایی که پیش‌تر برای حمایت و دادخواهی زنان فعالیت می‌کردند عملاً از میان برداشته شده‌اند. این جنبش با توصیف برخوردهای طالبان به‌عنوان «جنایت علیه بشریت و آپارتاید جنسیتی» از جامعه جهانی خواسته است که برای حفاظت از زنان و مدافعان حقوق آنان اقدام عملی انجام دهد و زمینه پاسخ‌گویی عاملان نقض حقوق زنان را فراهم کند. در پاکستان نیز گروهی از زنان معترض وابسته به «فانوس آزادی زنان افغانستان» در شهر کویته با برپایی یک زندان نمادین، اعتراض خود را ابراز کردند. اعضای این گروه هنگام ایستادن پشت میله‌های نمادین گفته‌اند: «حقوق زنان افغانستان زندانی شده است؛ خشونت را متوقف کنید.» به گفته این فعالان، اقدام نمادین آنان انعکاس‌دهنده شرایطی است که زنان در افغانستان تجربه می‌کنند؛ شرایطی که در آن محرومیت از آموزش و اشتغال، آزار و خشونت سیستماتیک، شکنجه و تبعیض ساختاری به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شده است. این گروه نیز اعمال طالبان را مصداق آپارتاید جنسیتی و جنایت علیه بشریت دانسته و هشدار داده است که سکوت جهان در برابر این وضعیت پیامدهای خطرناکی خواهد داشت. این مواضع در حالی مطرح می‌شود که نهادهای بین‌المللی بارها وضعیت حقوق زنان در افغانستان را یکی از جدی‌ترین بحران‌های انسانی و حقوق بشری جهان توصیف کرده‌اند؛ بحرانی که با محدودسازی آزادی‌های فردی، ممنوعیت آموزش دختران و حذف زنان از عرصه‌های اجتماعی روزبه‌روز عمیق‌تر می‌شود.
مقررات سخت‌گیرانه طالبان درباره پوشش زنان در شفاخانه حوزوی هرات دوباره اجرا شد
فرخنده: منابع محلی در هرات می‌گویند که طالبان پس از چند روز توقف، امروز بار دیگر محدودیت‌های شدید بر پوشش زنان در شفاخانه حوزوی هرات را عملی کرده‌اند. بر اساس این گزارش‌ها، مسئولان شفاخانه تنها به زنانی اجازه ورود می‌دهند که برقع پوشیده باشند. به گفته این منابع، این دستور شامل کارمندان صحی، کارمندان اداری و همراهان بیماران نیز می‌شود و هیچ استثنایی برای پرسونل زن در نظر گرفته نشده است. اردنا رهنورد، از کارکنان سازمان «داکتران بدون مرز»، در گفت‌وگو با خبرنگار ما تأیید کرده که تعدادی از قابله‌ها و نرس‌ها امروز برای ساعت‌ها در بیرون شفاخانه متوقف مانده و به‌دلیل نداشتن برقع، از ورود محروم بوده‌اند. او گفته است: «برخی همکاران مجبور شدند به خانه برگردند و برقع بیاورند. همین رفت‌وآمد باعث شد بخش‌هایی از خدمات صحی با تأخیر آغاز شود و بیماران مدتی در حالت بلاتکلیفی بمانند.» این کارمند صحی هشدار می‌دهد که ادامه چنین محدودیت‌هایی می‌تواند در روند رسیدگی به بیماران خلل ایجاد کند و کیفیت خدمات درمانی را کاهش دهد. طالبان در هرات چند هفته پیش دستور تازه‌ای صادر کرده بودند که بر اساس آن، تمام اداره‌های دولتی و نهادهای عمومی مکلف‌اند از ورود زنان بدون برقع جلوگیری کنند. اجرای دوباره این مقررات در شفاخانه حوزوی هرات بخشی از همان دستور عنوان شده است.
جایزه سالانه عفو بین‌الملل به دو فعال زن از افغانستان و کلمبیا رسید
فرخنده: عفو بین‌الملل امریکا امسال جایزه «گینتا ساگان» را به پشتنه درانی، فعال حقوق زنان از افغانستان، و جزمین رومرو اپیایو، عضو یک جنبش فمینیستی از کلمبیا، اهدا کرد؛ جایزه‌ای که هر سال به زنانی تعلق می‌گیرد که با وجود خطرهای جدی، برای حمایت از حقوق زنان و کودکان فعالیت می‌کنند. این نهاد روز گذشته، با اعلام نام برندگان گفت که هر یک از دریافت‌کنندگان، علاوه بر تقدیر رسمی، کمک‌هزینه ۲۰ هزار دالری دریافت می‌کنند. هدف این جایزه جلب توجه جهانی به نقض حقوق زنان و پشتیبانی از کسانی است که در خط مقدم این مبارزه قرار دارند. پشتنه درانی، بنیان‌گذار پروژه «افغان بیاموز»، از طریق شبکه‌ای از مکتب‌های آنلاین زیرزمینی برای دختران در افغانستان آموزش فراهم می‌کند؛ شبکه‌ای که پس از محدودیت‌های سخت‌گیرانه طالبان، در شش ولایت راه‌اندازی شده است. او که تحصیل‌کرده دانشگاه هاروارد است، این جایزه را متعلق به «تمام دخترانی» دانست که همچنان رؤیای آموزش را دنبال می‌کنند. جزمین رومرو اپیایو، دیگر برنده این دوره، نماینده گروهی از زنان قوم وایو در کلمبیا است؛ جامعه‌ای بومی که با سنت‌های ریشه‌دار و مشکلات ناشی از خشونت و استخراج غیرقانونی منابع روبه‌رو است. او با بهره‌گیری از دانش سنتی و رویکردهای مدرن، برای حقوق زنان و حفاظت از سرزمین‌های بومی فعالیت می‌کند. این دو چهره، هر یک در زمینه‌های متفاوت، نمایانگر ادامه مقاومت زنان در برابر ساختارهای سرکوب‌گر در کشورهای‌شان هستند.
سمیه رامش، شاعر اهل افغانستان، برنده جایزه معتبر ادبی در ایتالیا شد
فرخنده: در ایتالیا، در بیست‌وچهارمین دوره جایزه ادبی «لائودومیا بونانی»، سمیه رامش، شاعر و نویسنده افغانستان، جایزه بخش بین‌المللی شعر را به‌دست آورد؛ جایزه‌ای که از معتبرترین جوایز ادبی این کشور به‌شمار می‌رود و هرساله با حضور نویسندگان و پژوهشگران برجسته برگزار می‌شود. رامش پس از دریافت جایزه، این موفقیت را متعلق به «تمام زنان افغانستان» دانست و تأکید کرد که زنان نویسنده در کشورش برای انجام ابتدایی‌ترین فعالیت‌های فرهنگی نیز با محدودیت و خطر روبه‌رو هستند. او گفت: «در افغانستان حتی نوشتن برای زنان جرم تلقی می‌شود، اما آنان به تنهایی در برابر ستم و آپارتاید جنسیتی ایستاده‌اند.» هم‌زمان، وزارت دادگستری ایتالیا نیز در چارچوب جایزه ملی ادبی شعر، از کارنامه ادبی او تقدیر کرده است؛ رویدادی که جایگاه رامش را در فضای ادبی ایتالیا و فراتر از آن برجسته‌تر کرده است. این دستاورد در شرایطی صورت می‌گیرد که رهبر طالبان، هبت‌الله آخوندزاده، سرودن شعر عاشقانه و هرگونه توصیف دختر و پسر در شعر را ممنوع اعلام کرده و برای شاعران و هنرمندان متخلف تهدید به مجازات کرده است؛ محدودیتی که بسیاری آن را ضربه‌ای سنگین به آزادی‌های فرهنگی در افغانستان می‌دانند.
برنامه جهانی غذا: ۳.۵ میلیون کودک افغان با سوءتغذیه روبه‌رو هستند
فرخنده: برنامه جهانی غذا اعلام کرده است که وضعیت تغذیه کودکان در افغانستان همچنان نگران‌کننده است و دست‌کم ۳.۵ میلیون کودک در سراسر کشور با درجات مختلف سوءتغذیه مواجه‌اند. این نهاد در بیانیه‌ای که روز پنج‌شنبه، ۲۹ عقرب، منتشر کرد، گفت که برای جلوگیری از وخامت بیشتر، روند توزیع غذای مکتب را در شماری از ولایات ادامه می‌دهد تا به بهبود حضور دانش‌آموزان در کلاس‌ها و رشد سالم آنان کمک شود. به‌گفته این نهاد، خدمات تغذیه‌ای ویژه در مراکز صحی نیز جریان دارد؛ خدماتی که شامل بسته‌های غذایی درمانی برای کودکان بیمار و آگاهی‌دهی به مادران درباره تغذیه سالم است. برنامه جهانی غذا هشدار داده که با نزدیک شدن زمستان و افزایش فقر، احتمال بالا رفتن موارد سوءتغذیه بیشتر وجود دارد. این نهاد پیش‌تر نیز گزارش داده بود که نبود غذای کافی در خانواده‌ها باعث شده برخی مادران به دلیل سوءتغذیه، نوزادان‌شان را از دست بدهند. در همین حال، فعالیت بسیاری از مؤسسات بین‌المللی پس از تسلط طالبان در سال ۲۰۲۱ کاهش یافته است. محدودیت‌های وضع‌شده بر کار زنان و دخالت در برنامه‌های امدادی، از موانعی است که به گفته سازمان‌های کمک‌رسان، روند ارائه خدمات انسانی را با چالش جدی روبه‌رو کرده است.
هم‌زمان با روز جهانی کودک، سفارت بریتانیا و نهادهای بین‌المللی بر حمایت از کودکان افغان تأکید کردند
فرخنده: سفارت بریتانیا در افغانستان با نشر پیامی به مناسبت روز جهانی کودک اعلام کرده است که هر کودک باید از امنیت، آموزش و فرصت ساختن آینده‌ای روشن برخوردار باشد. این سفارت تأکید کرده که لندن در کنار کودکان افغانستان ایستاده و از حقوق و رفاه آنان پشتیبانی خواهد کرد. در کنار بریتانیا، چندین نهاد سازمان ملل از جمله یونیسف، برنامه جهانی غذا و برنامه اسکان بشر نیز با صدور پیام‌هایی بر لزوم حمایت فوری از کودکان افغانستان تأکید کرده‌اند؛ کودکانی که به باور این نهادها در یکی از دشوارترین دوره‌های زندگی خود قرار دارند. حامد کرزی، رییس‌جمهور پیشین افغانستان نیز در همین روز از طالبان خواسته است مکاتب را بازگشایی کنند تا میلیون‌ها کودک از حق بنیادی آموزش محروم نمانند. روز جهانی کودک امسال در شرایطی برای افغانستان فرا رسیده که کودکان کشور همچنان با بیماری‌ها، محدودیت‌های شدید و تهدیدهای امنیتی روبه‌رو هستند و بسیاری از آنان از ابتدایی‌ترین حقوق خود محروم مانده‌اند.
هشدار یونیسف از آینده کودکان افغانستان زیر فشار فقر و بحران اقلیمی
فرخنده: تاج‌الدین اویوالی، نماینده یونیسف در افغانستان، با اشاره به افزایش فقر، تداوم درگیری‌ها و پیامدهای تغییرات اقلیمی هشدار داده است که شرایط کنونی آینده کودکان در این کشور را به‌شدت تهدید می‌کند. او روز پنج‌شنبه، ۲۹ عقرب، در پیامی به مناسبت روز جهانی کودک نوشت که کاهش بودجه برای خدمات حیاتی، شمار زیادی از کودکان را از حقوق بنیادین و فرصت‌های حیاتی‌شان محروم ساخته است. او تأکید کرد که حقوق کودکان نباید در حد شعار باقی بماند و تنها با اقدام عملی و سرمایه‌گذاری پایدار می‌توان از این نسل محافظت کرد. اویوالی پیش‌تر نیز از افزایش نگران‌کننده سوءتغذیه در افغانستان خبر داده و گفته بود که میلیون‌ها کودک در معرض خطر جدی سلامت قرار دارند. بر اساس آمار او، ۳.۵ میلیون کودک به‌طور حاد دچار سوءتغذیه‌اند و حدود یک میلیون کودک در وضعیت «لاغری شدید» قرار دارند؛ وضعیتی که جان آنان را در معرض تهدید فوری گذاشته است.
دیده‌بان حقوق بشر: محدودیت‌ها بر زنان هرات افزایش یافته است
فرخنده: دیده‌بان حقوق بشر با نشر گزارشی تازه می‌گوید طالبان در هرات با وادار ساختن زنان به پوشیدن برقع، گام دیگری در محدود کردن آزادی‌های فردی آنان برداشته‌اند؛ سیاستی که به گفته این نهاد، به شکل مستقیم بر سلامت و حضور اجتماعی زنان تأثیر منفی گذاشته است. در گزارش آمده است که الزام به پوشش کامل، دسترسی زنان به درمان را «به‌گونه چشم‌گیر» کاهش داده و بسیاری از زنان اکنون در مراجعه به مراکز صحی با موانع جدی روبه‌رو هستند. این نهاد هشدار داده که دامنه این فشارها از اداره‌های دولتی گذشته و آموزگاران زن مکاتب ابتدایی را نیز شامل شده است. دیده‌بان حقوق بشر این رویکرد طالبان را بخشی از یک سیاست سازمان‌یافته برای «کنترل و ناپیدا ساختن زنان» توصیف کرده و آن را مصداق «آپارتاید جنسیتی» دانسته است. این نهاد از جامعه جهانی خواسته تا با اعمال فشار مؤثر، طالبان را برای توقف این محدودیت‌ها و بازگرداندن آزادی‌های اساسی زنان افغان پاسخ‌گو کند.
واکسیناسیون میلیون‌ها کودک افغان در موج تازه مبارزه با سرخکان و فلج اطفال
فرخنده: سازمان ملل متحد اعلام کرده است که مرحله دوم کارزار ملی واکسیناسیون سرخکان در افغانستان با واکسینه شدن بیش از ۸.۳ میلیون کودک در ۱۷ ولایت کشور به پایان رسیده است؛ اقدامی گسترده که به‌گفته نهادهای صحی، برای مهار موج رو‌به‌افزایش این بیماری حیاتی بوده است. هم‌زمان، نزدیک به ۴ میلیون کودک در پنج ولایت جنوبی و یک ولایت جنوب‌شرقی نیز واکسین فلج اطفال دریافت کرده‌اند. این برنامه ده‌روزه که از هفتم عقرب آغاز شد، با همکاری یونیسف، سازمان جهانی بهداشت، اتحاد جهانی واکسین و ایمن‌سازی و برنامه ملی واکسیناسیون افغانستان اجرا گردید. سازمان ملل یادآوری کرده است که مرحله نخست این کارزار پیش‌تر در ولایت‌های سردسیر به اجرا درآمده بود و همان رقم، یعنی ۸.۳ میلیون کودک، در آن مرحله نیز واکسینه شده بودند. ادوین سنیزا سالوادور، نماینده سازمان جهانی بهداشت در افغانستان، با تأکید بر اهمیت این عملیات گفت که پوشش ۹۱.۷ درصدی کودکان هدف دستاورد مهمی است، اما کافی نیست. او هشدار داد که تا زمانی که آخرین کودک در مناطق دور و دشوارگذر به واکسین دسترسی پیدا نکند، خطر شیوع بیماری همچنان پابرجاست. این تلاش‌ها هم‌زمان با نگرانی‌های فزاینده از افزایش موارد سرخکان در کشور صورت می‌گیرد. سازمان ملل و سازمان جهانی بهداشت پیش‌تر هشدار داده بودند که سرخکان یکی از عوامل اصلی مرگ‌ومیر قابل پیشگیری در میان کودکان افغان است و موج تازه ابتلا، نیاز به مداخلات فوری را صدچندان کرده است. کارزار تازه واکسیناسیون در حالی انجام می‌شود که نظام صحی افغانستان با منابع محدود، ناامنی غذایی و دسترسی دشوار به خدمات، با فشارهای سنگین مواجه است؛ با این‌حال نهادهای بین‌المللی می‌گویند که ادامه این عملیات برای جلوگیری از بحران بزرگ‌تر ضروری است.
هشدار اوچا: زنان افغانستان زیر فشار بی‌سابقه قراردارند
فرخنده: دفتر هماهنگ‌کننده کمک‌های بشردوستانه سازمان ملل متحد اعلام کرده است که با وجود گذشت بیش از چهار سال از محدودیت‌های وضع‌شده از سوی طالبان، زنان و دختران افغانستان همچنان با ممنوعیت‌های سخت‌گیرانه و دوام‌دار روبه‌رو هستند؛ ممنوعیت‌هایی که نه‌تنها آینده آنان را تهدید می‌کند، بلکه عملاً نیمی از جامعه را از مشارکت در حیات عمومی کنار زده است. این نهاد روز چهارشنبه، ۲۸ عقرب، هم‌زمان با روز جهانی بشردوستانه، در گزارشی تازه تأکید کرده است که دسترسی زنان و دختران به آموزش، اشتغال و فعالیت‌های اجتماعی به‌شکل بی‌سابقه‌ای محدود شده و ارایه کمک‌های انسانی برای این قشر در چنین فضای سرکوب‌گرانه، اهمیتی حیاتی یافته است. در این گزارش خاطرنشان شده است که افغانستان در حالی روز جهانی بشردوستانه را پشت‌سر می‌گذارد که بحران‌های انباشته، از خشکسالی‌های پیاپی گرفته تا فروپاشی اقتصادی، زندگی میلیون‌ها نفر را تهدید می‌کند. اوچا می‌گوید نیمی از جمعیت کشور برای ادامه زنده‌گی وابسته به کمک‌های بشردوستانه‌اند. این نهاد همچنین هشدار داده است که تنش‌های ژئوپولیتیک و تحولات منطقه‌ای در ماه‌های اخیر، موجب بازگشت نزدیک به دو میلیون شهروند افغانستان از ایران و پاکستان شده؛ بازگشتی که بسیاری از آنان برخلاف میل و بدون آمادگی لازم مجبور به آن شده‌اند. به‌گفته اوچا، کاهش منابع مالی برای کمک‌های بشردوستانه، همراه با تداوم خشکسالی، خطرهای جدی‌تری را متوجه مردم افغانستان کرده است. از زمان بازگشت طالبان به قدرت، محدودیت‌های فراگیر علیه زنان و دختران – از ممنوعیت مکتب و دانشگاه گرفته تا منع کار و محدودسازی شدید رفت‌وآمد – آینده این قشر و مسیر توسعه کشور را در هاله‌ای از ابهام فرو برده است. این گزارش بار دیگر توجه جامعه جهانی را به یکی از عمیق‌ترین بحران‌های حقوق بشری و انسانی جهان جلب می‌کند؛ بحرانی که قربانی اصلی آن زنان و دختران افغانستان هستند.