لیندسی: رفع محدودیت‌ها بر زنان شرط اساسی آینده افغانستان است
فرخنده: نماینده ویژه بریتانیا برای افغانستان هشدار داده است که ادامه محدودیت‌ها بر زندگی و آزادی‌های زنان، آینده این کشور را در بن‌بست نگه می‌دارد. ریچارد لیندسی پس از یک نشست آنلاین با شماری از زنان از ولایت‌های مختلف گفت آن‌چه از تجربه‌های آنان شنیده، تصویر روشنی از فشارهای روزمره و محرومیت‌های گسترده تحت حاکمیت طالبان ارائه می‌کند. لیندسی با اشاره به این‌که «ایستاده‌گی زنان افغان الهام‌بخش است»، تأکید کرد برداشتن موانع از برابر آموزش، کار و آزادی‌های اساسی آنان پیش‌شرط هرگونه پیشرفت در افغانستان است. او افزود که محرومیت نیمی از جمعیت از حقوق بنیادی، کشور را از مسیر توسعه دور نگه می‌دارد و باید پایان یابد. اظهارات نماینده بریتانیا در حالی مطرح می‌شود که طالبان در بیش از چهار سال گذشته، زنان و دختران را از آموزش متوسطه و عالی، کار در اکثر عرصه‌های دولتی و خصوصی، و مشارکت در زندگی اجتماعی به‌صورت گسترده حذف کرده‌اند؛ وضعیتی که نگرانی‌های جامعه جهانی را همچنان برانگیخته است.
اعتراض زنان تبعیدی افغانستان در تهران به مناسبت روز جهانی منع خشونت علیه زنان
فرخنده: به مناسبت سالروز جهانی منع خشونت علیه زنان، گروهی از زنان معترض افغان و اعضای «سازمان روزنه امید افغانستان» در تهران گردهم آمدند و با انتشار بیانیه‌ای نسبت به افزایش محدودیت‌ها و فشارهای طالبان بر زنان در افغانستان هشدار دادند. آنان می‌گویند زنان در کشور نه تنها از حق تحصیل و کار محروم شده‌اند، بلکه از ابتدایی‌ترین آزادی‌های فردی، از جمله خروج از خانه بدون محرم و پوشش اجباری برقع، نیز بی‌بهره‌اند. به گفتۀ این گروه، اعمال اجباری برقع یک «تحمیل تاریخی» است که اکنون به‌وسیله سیاست‌های زن‌ستیزانۀ طالبان تشدید شده است. آنان همچنین از گزارش‌هایی یاد کردند که نشان می‌دهد زنان بازداشت‌شده در زندان‌های طالبان در معرض شکنجه، خشونت جنسی و تهدید جدی جانی قرار می‌گیرند. بر اساس ادعای معترضان، ازدواج‌های اجباری دختران زیر سن قانونی در دو سال اخیر افزایش یافته و محدودیت‌های تازه، حتی مانع مراجعه زنان باردار به مراکز درمانی بدون برقع و محرم شده است. آنان به واقعه‌ای در هرات اشاره کردند که در آن یک زن به‌دلیل نداشتن برقع از پذیرش برای زایمان بازمانده بود. این زنان همچنین کشورهای جهان را به «همکاری و نرمش» در برابر طالبان متهم کرده و گفته‌اند برخوردهای دیپلماتیک اخیر با این گروه، زمینه تشدید فشارها بر زنان را فراهم کرده است. آنان تأکید کردند که به‌جای هرگونه تعامل، باید سازوکارهای فشار و تحریم تقویت شود. معترضان در پایان از سازمان ملل، نهادهای حقوق بشری و دولت‌های جهان خواستند که صدای زنان افغانستان را بشنوند و در برابر محدودیت‌های فزاینده طالبان اقدام جدی انجام دهند.
انتقاد نمایندگان پارلمان استرالیا از تبعیض ساختاری علیه هزاره‌ها در افغانستان
فرخنده: در پارلمان استرالیا، چند تن از نمایندگان با ابراز نگرانی از وضعیت اقلیت‌ها در افغانستان، طرحی را برای به‌رسمیت‌شناسی تبعیض و آزار سیستماتیک علیه هزاره‌ها مطرح کرده‌اند. این اقدام پس از ماه‌ها تلاش و دادخواهی جامعه هزاره‌های جیلانگ در ایالت ویکتوریا انجام شده است. لیبی کوکر، نماینده ارائه‌کنندۀ طرح، در سخنرانی خود تأکید کرده که تحت حاکمیت طالبان، اقلیت‌های قومی و مذهبی—به‌ویژه هزاره‌ها—با تبعیض سازمان‌یافته، تهدیدهای امنیتی و محدودیت‌های گسترده مواجه‌اند. او گفته است که «هیچ بخش افغانستان از خشونت و سرکوب در امان نیست» و حمایت از زنان، دختران و اقلیت‌ها باید در اولویت سیاست خارجی استرالیا قرار گیرد. در بخش دیگری از طرح، سهم جامعه هزاره در اجتماع و فرهنگ استرالیا ستوده شده و بر ضرورت حمایت از آنان در برابر خطرهایی که در افغانستان متوجه‌شان است، تأکید شده است. نمایندگان دیگری نیز در این بحث پارلمانی سخن گفتند. تیم ویلسون یادآور شد که تصاویر فرار شهروندان افغان پس از سقوط کابل هنوز از ذهن مردم جهان پاک نشده است. او گفت که «نگرانی از فجایع حقوق بشری پس از بازگشت طالبان، دلیل آن تلاش‌های desesperate بود.» نهادهای بین‌المللی نیز در ماه‌های اخیر گزارش‌هایی منتشر کرده‌اند که نشان می‌دهد جامعه هزاره با کشتار هدفمند، کوچ اجباری، محرومیت و حذف فرهنگی روبه‌رو است—و این روند پس از سال ۲۰۲۱ شدت گرفته است. فعالان هزاره در استرالیا بر این باورند که تصویب این طرح می‌تواند توجه جهانی را دوباره به وضعیت وخیم اقلیت‌ها در افغانستان جلب کند. آنها می‌گویند رسمیت‌بخشی پارلمان استرالیا به این تبعیض‌ها، هم زمینه فشار دیپلماتیک را تقویت می‌کند و هم مسیر بررسی‌های حقوقی در سطح بین‌المللی—از جمله احتمال ارزیابی موارد جنایت علیه بشریت یا نسل‌کشی—را هموار می‌سازد.
نماینده استرالیا: در هیچ‌جای دنیا خشونت علیه زنان به اندازۀ افغانستان ریشه‌دار و ساختاری نیست
فرخنده: همزمان با آغاز کارزار جهانی «۱۶ روز مبارزه با خشونت علیه زنان»، مقام‌های بین‌المللی بار دیگر نسبت به وضعیت وخیم زنان در افغانستان هشدار داده‌اند. نمایندۀ ویژۀ استرالیا برای افغانستان می‌گوید که در هیچ جای جهان خشونت علیه زنان به اندازۀ افغانستان «ریشه‌دار» و «ساختاری» نیست و حذف عملی زنان از عرصه عمومی، آینده این کشور را در مسیر خطرناکی قرار داده است. امندا مک‌گرگور تأکید کرده است که کاهش خشونت علیه زنان در افغانستان می‌تواند تحولاتی ایجاد کند که تأثیر آن در هیچ کشور دیگری به این اندازه تعیین‌کننده نیست. او هشدار می‌دهد که محدودیت‌های جاری، نه تنها زندگی میلیون‌ها زن را مختل کرده، بلکه مسیر پیشرفت اجتماعی و اقتصادی افغانستان را نیز مسدود کرده است. در کنار این موضع‌گیری تند، یوناما و ادارۀ زنان سازمان ملل نیز با نشر اعلامیه‌ای تازه از افزایش ۴۰ درصدی خشونت علیه زنان و دختران طی کمتر از دو سال خبر داده‌اند؛ افزایشی که آن را «به‌طور نگران‌کننده‌ای سریع و گسترده» توصیف کرده‌اند. این دو نهاد گفته‌اند که اکنون بیش از ۱۴ میلیون زن در افغانستان برای جلوگیری از آسیب و دریافت خدمات حفاظتی نیاز به کمک فوری دارند. نهادهای بین‌المللی از کشورها خواسته‌اند که فشار سیاسی و حمایت عملی خود از زنان افغان را افزایش دهند، زیرا بدون مداخله گسترده و هماهنگ، روند رو به وخامت وضعیت زنان در افغانستان قابل توقف نخواهد بود.
اتحادیه اروپا: پایداری زنان افغانستان در برابر محدودیت‌های طالبان شایسته حمایت جهانی است
فرخنده: نمایندگی اتحادیه اروپا در افغانستان روز سه‌شنبه، ۴ قوس، با اعلام پیوستن به کارزار جهانی «جهان را نارنجی کنیم» بار دیگر بر حمایت خود از زنان افغانستان تأکید کرد. این نهاد در پیامی در صفحه اکس، استقامت و پایداری زنان افغان را در مواجهه با محدودیت‌ها و فشارهای حاکمیت طالبان ستود و گفت زنان افغانستان با وجود همه چالش‌ها همچنان ظرفیت ساختن آینده‌ای بهتر برای کشور را دارند. روز جهانی محو خشونت علیه زنان هر سال در ۲۵ نوامبر برگزار می‌شود و هدف آن افزایش آگاهی عمومی درباره اشکال مختلف خشونت، تقویت شبکه‌های حمایتی و ترویج اقدامی جهانی برای توقف خشونت علیه زنان است. به گفته نهادهای حقوق‌بشری، افغانستان در دوره طالبان به یکی از نامناسب‌ترین کشورها برای زنان تبدیل شده است؛ جایی که ممنوعیت آموزش، مسدود شدن فرصت‌های شغلی، حذف از عرصه عمومی و نظارت سخت‌گیرانه بر زندگی روزمره به واقعیت غالب زندگی زنان بدل شده است. شماری از دولت‌ها و نهادهای بین‌المللی نیز سیاست‌های طالبان در قبال زنان را نمونه روشن «آپارتاید جنسیتی» می‌خوانند؛ سیاستی که به‌طور هدفمند زنان را از ساختارهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی حذف می‌کند. سازمان ملل متحد پیش‌تر گزارش داده بود که چهار سال پس از بازگشت طالبان به قدرت، وضعیت زنان افغانستان به‌طور چشم‌گیری وخیم‌تر شده است؛ طبق این گزارش، طالبان نزدیک به صد فرمان محدودکننده علیه زنان صادر کرده و پیامدهای آن برای زندگی، سلامت و آینده زنان «ویرانگر» توصیف شده است.
فعال زن افغان: از خشونت طالبان گریختم، اما در پاکستان هم امنیت ندارم
فرخنده: دیبا فرهمند، فعال حقوق زنان افغانستان، همزمان با روز جهانی محو خشونت علیه زنان اعلام کرده که توسط پولیس پاکستان مورد لت‌وکوب قرار گرفته است. او ویدئویی را در اختیار رسانه‌ها گذاشته که آثار کبودی و پندیدگی در بالای چشمش را نشان می‌دهد. این فعال زن می‌گوید برای فرار از خشونت طالبان به پاکستان پناه برده بود، اما در این کشور نیز با برخورد خشونت‌آمیز مواجه شده است. این رویداد در زمانی رخ داده که پولیس پاکستان عملیات گسترده‌ای برای انتقال بیش از ۲۰۰ خانواده پناهجوی افغان از پارک آرژانتین اسلام‌آباد به حاجی‌کمپ اجرا کرده است. پناهجویان می‌گویند نیروهای پولیس حوالی یک بامداد، در حالی که بیشتر افراد در خواب بودند، بدون اجازه جمع‌آوری وسایل، آنان را سوار موترهای مسافربری کرده و از محل خارج کردند. به گفته پناهجویان، تهدید بازگشت اجباری به افغانستان همچنان جدی است و بسیاری از آنان مدعی‌اند که در صورت انتقال، جان‌شان در خطر خواهد بود. یکی از پناهجویان که سابقه شرکت در تظاهرات ضدطالبانی در پاکستان دارد، گفته که احتمال بازگردانده‌شدن به افغانستان برای او «به‌معنای خطر مستقیم» است. این خانواده‌ها از نهادهای بین‌المللی می‌خواهند مانع اخراج اجباری آنان شوند و پاکستان را به نقض حقوق پناهجویان متهم می‌کنند. آنان تأکید دارند که بیش از سه ماه است پس از اخراج از خانه‌های کرایی و فشارهای اداری، جایی برای سکونت نداشته و از ترس بازداشت و انتقال به اردوگاه‌های اخراج، در پارک اقامت کرده بودند. نگرانی از نامشخص‌بودن روند رسیدگی به پرونده‌های اسکان در کشورهای غربی، دلیل اصلی پناه بردن آنان به این محل عنوان شده است. این شکایات در حالی مطرح می‌شود که مقام‌های پاکستانی پیش‌تر وعده داده بودند افراد در معرض خطر، از جمله فعالان حقوق بشر، کارمندان پیشین دولت، چهره‌های سیاسی، هنرمندان و اقلیت‌های مذهبی از اخراج مستثنا خواهند بود. با وجود این تعهدات، شماری از فعالان، خبرنگاران و کارمندان دولت پیشین می‌گویند طی ماه‌های اخیر هدف بازداشت‌ها، تهدیدها و آزارهای مکرر پولیس قرار گرفته‌اند. مهاجران همچنین از تمدید نشدن ویزا و فشارهای مداوم اداری خبر می‌دهند که آنان را در وضعیت روانی شکننده قرار داده است.
جنبش زنان افغانستان در تبعید: جهان در برابر خشونت علیه زنان افغانستان سکوت عمدی کرده است
فرخنده جنبش زنان افغانستان در تبعید در بیانیه‌ای به مناسبت ۲۵ نوامبر اعلام کرد که خشونت علیه زنان افغانستان، چه در داخل کشور و چه در بیرون از مرزها، به «یکی از دردناک‌ترین و کم‌توجه‌شده‌ترین بحران‌های حقوق بشری جهان» تبدیل شده است. این جنبش هشدار داده که زنان در افغانستان تحت حاکمیت طالبان با «شدیدترین اشکال محرومیت و سرکوب» روبه‌رو هستند و هر روز با تهدیدهای آشکار علیه زندگی، آزادی و کرامت خود مواجه می‌شوند. در این بیانیه آمده است که زنان در افغانستان از آموزش، کار، حضور اجتماعی و حتی آزادی رفت‌وآمد محروم شده‌اند؛ محدودیت‌هایی که به‌گفته این جنبش، خشونت ساختاری و سیستماتیک را بر بدن و روان آنان تحمیل می‌کند. این نهاد تأکید کرده که دامنه این رنج‌ها از مرزهای افغانستان عبور کرده و زنان افغان در تبعید نیز با تبعیض، ناامنی اقامتی، فقر و خطر مداوم بازگردانده‌شدن روبه‌رو هستند؛ مسائلی که این جنبش آن را «ادامه همان خشونت، تنها با ظاهری متفاوت» توصیف کرده است. جنبش زنان افغانستان در تبعید در بخش خواسته‌های خود اعلام کرده است که هیچ زن افغان نباید به افغانستان تحت کنترل طالبان بازگردانده شود و جامعه جهانی باید مسیرهای امن، قانونی و پایدار برای حمایت، اسکان و اقامت زنان افغان فراهم کند. این جنبش همچنین خواستار به‌رسمیت‌شناختن سیاست‌های زن‌ستیزانه طالبان به‌عنوان «جنایت علیه بشریت» شده است. در پایان بیانیه، این جنبش تأکید کرده است که رنج زنان افغان نباید بیش از این نادیده گرفته شود و مبارزه برای آزادی، امنیت و کرامت انسانی آنان تا زمانی ادامه خواهد یافت که حقوق و فرصت‌های محروم‌شده دوباره به زنان بازگردانده شود.
شبکه مشارکت سیاسی زنان افغانستان: خشونت علیه زنان از خانه تا فضای دیجیتال به بحران ملی تبدیل شده است
فرخنده: شبکه مشارکت سیاسی زنان افغانستان در بیانیه‌ای به مناسبت ۲۵ نوامبر اعلام کرد که خشونت علیه زنان و دختران در کشور، از یک مسئله فردی فراتر رفته و به «بحران اجتماعی و سیاسی» تبدیل شده است؛ بحرانی که به‌گفته این شبکه، در همه عرصه‌ها ــ از محیط خانواده تا فضای دیجیتال ــ زنان را تهدید می‌کند. این شبکه هشدار داده است که زنان و دختران زیر حاکمیت طالبان با «محدودیت‌ها و سرکوب‌های بی‌سابقه» روبه‌رو هستند؛ از محرومیت از حق آموزش و کار گرفته تا حذف کامل از حضور سیاسی و اجتماعی. در این بیانیه آمده است که این وضعیت «نقض آشکار حقوق انسانی» و فروپاشی اصول عدالت و برابری است. به گفته شبکه، شعار امسال روز جهانی منع خشونت علیه زنان ــ «نه به خشونت دیجیتال» ــ یادآور این است که آزار و تهدید آنلاین، نفرت‌پراکنی و تبعیض در فضای مجازی، بخشی جدایی‌ناپذیر از چرخه خشونت علیه زنان در افغانستان است. این نهاد تأکید کرده که زنان باید بتوانند بدون ترس از تهدید و آزار، از فضای دیجیتال برای آموزش و مشارکت استفاده کنند. این شبکه در ادامه، هر نوع خشونت فیزیکی، روانی و دیجیتال علیه زنان و دختران را محکوم کرده و بر ضرورت بازگرداندن حقوق قانونی و اجتماعی آنان، از جمله حق آموزش، کار و مشارکت سیاسی، تأکید کرده است. همچنین از جامعه جهانی خواسته که فشارهای سیاسی و حقوقی بر طالبان را افزایش دهد و نهادهای حقوق بشری را به نظارت مستمر بر وضعیت زنان افغانستان فراخوانده است. شبکه مشارکت سیاسی زنان افغانستان در پایان اعلام کرده است که ایستادگی برای آزادی، امنیت و برابری زنان ادامه خواهد داشت و خشونت علیه زنان ــ در خانه، خیابان و فضای دیجیتال ــ باید بدون تعلل پایان یابد.
جنبش تحول تاریخ زنان افغانستان نسبت به تشدید سرکوب زنان و ضرورت فشارهای جهانی هشدار داد
فرخنده: جنبش «تحول تاریخ زنان افغانستان» طی اعلامیه‌ای در کابل به مناسبت ۲۵ نوامبر، روز جهانی منع خشونت علیه زنان، نسبت به «وضعیت فاجعه‌بار و غیرانسانی» زنان و دختران زیر حاکمیت طالبان ابراز نگرانی جدی کرده و خواستار به‌رسمیت‌شناختن «آپارتاید جنسیتی» در افغانستان از سوی نهادهای بین‌المللی شده است. این جنبش می‌گوید محدودیت‌های ساختاری طالبان بر آزادی‌های اساسی زنان، به یک «نظام تبعیض سیستماتیک» تبدیل شده که نقض آشکار حقوق بشر و تعهدات بین‌المللی است. در اعلامیه تأکید شده است که جامعه جهانی باید سازوکارهای تحقیق و پاسخگویی برای پیگرد «جنایات طالبان علیه زنان» ایجاد کند و در عین حال هرگونه تلاش برای مشروعیت‌بخشی سیاسی به این گروه را متوقف سازد. به گفته این نهاد، حذف زنان از حیات اجتماعی و عمومی «آینده یک ملت را ناممکن می‌سازد» و ادامه فشارهای سیاسی و حقوقی بر طالبان برای جلوگیری از تداوم سرکوب ضروری است. در اعلامیه آمده است که خشونت و تبعیض جاری علیه زنان افغانستان «لکه ننگ بر تاریخ معاصر» و آزمونی برای وجدان جهانی است. جنبش تحول تاریخ زنان افغانستان با اشاره به اهمیت این روز نمادین، اعلام کرده است که همبستگی با زنان افغانستان «صرفاً موضع‌گیری سیاسی نیست، بلکه یک وظیفه اخلاقی و انسانی» است. این جنبش هشدار داده است که سکوت در برابر سیاست‌های طالبان، به‌معنای هم‌دستی با نقض حقوق بنیادین انسان‌ها است.
درخواست محتسبان برای تحویل زنان نافرمان به طالبان
فرخنده: شماری از باشندگان قندهار می‌گویند محتسبان امر به معروف طالبان در روزهای اخیر با حضور در مساجد و نواحی مختلف شهر از خانواده‌ها خواسته‌اند زنانی را که «از مردان خانواده اطاعت نمی‌کنند» به دفاتر آنان تحویل دهند. به گفته ساکنان، این درخواست «شرم‌آور» تلقی شده و واکنش‌های گسترده‌ای را در پی داشته است. منابع محلی می‌گویند مأموران طالبان طی حدود ده روز گذشته به‌طور روزانه پس از نماز در مساجد اعلام کرده‌اند زنانی که بدون اجازه بیرون می‌روند، حجاب کامل ندارند یا «به سخنان مردان خانواده گوش نمی‌دهند» باید به ادارات امر به معروف سپرده شوند تا به‌اصطلاح «اصلاح» گردند. ساکنان ناحیه نهم و چند منطقه دیگر می‌گویند مأموران طالبان شامگاه‌های اخیر پس از نماز مغرب دروازه‌های مسجد را بسته و اجازه خروج به worshippers نمی‌دادند تا سخنان محتسبان به پایان برسد. یک باشنده محل گفت: «برای نماز آمده بودیم، اما بعداً گفتند هیچ‌کس حق ندارد بیرون شود. افراد مسلح در دروازه ایستاده بودند و مردم را برمی‌گرداندند. بعد هم از ما خواستند زنانی را که به گفته‌های‌مان گوش نمی‌دهند تحویل دهیم.» در ناحیه پنجم نیز باشندگان گزارش داده‌اند که محتسبان صریحاً از مردان خواسته‌اند زنان «سرکش» یا کسانی را که «حجاب درست ندارند» به آنان معرفی کنند. این درخواست‌ها با انتقاد شدید مردم روبه‌رو شده است. شماری از ساکنان می‌گویند سپردن زنان به محتسبان طالبان، نقض حریم خصوصی و توهین به ساختارهای فرهنگی است. یکی از باشندگان قندهار گفته است: «هیچ مردی حاضر نیست همسرش را به دست دیگران بسپارد تا زندانی کنند. این کار مداخله آشکار در امور خانواده است.» به گفته برخی منابع محلی، فشارهای محتسبان می‌تواند به بالا گرفتن تنش در خانواده‌ها منجر شود و فضای روانی زنان را آسیب‌پذیرتر کند. یک باشنده دیگر گفت: «ممکن است مردان از این تهدید به‌عنوان ابزار فشار در خانه استفاده کنند.» ساکنان هشدار می‌دهند که ادامه این روند نه‌تنها روابط خانوادگی را مخدوش می‌کند، بلکه به گسترش ترس و فشار اجتماعی بر زنان دامن می‌زند. آنان از مقام‌های طالبان خواسته‌اند این اقدامات را متوقف کنند و به حریم خانواده‌ها احترام بگذارند.