افزایش فقر، کاهش امید؛ وضعیت بحرانی زنان نان‌آور زیر اداره طالبان
فرخنده: بر اساس تازه‌ترین گزارش برنامه توسعه‌ای سازمان ملل متحد (UNDP)، زنان سرپرست خانوار در افغانستان بیش از هر گروه اجتماعی دیگر از بحران اقتصادی جاری در کشور آسیب دیده‌اند. این گزارش نشان می‌دهد که در سال ۲۰۲۴، ۹۷ درصد از خانواده‌هایی که زنان سرپرستی آن‌ها را بر عهده دارند، در شرایط معیشتی وخیم و آسیب‌پذیری شدید اقتصادی قرار دارند. در حالی‌که بیش از ۹۰ درصد کل خانوارهای افغانستان تحت تأثیر بحران اقتصادی قرار گرفته‌اند، افزایش فشارها بر زنان سرپرست خانوار به‌ویژه نگران‌کننده ارزیابی شده است. کارشناسان می‌گویند که سیاست‌های محدودکننده طالبان، از جمله ممنوعیت اشتغال و تحصیل برای زنان، نقش اصلی را در شکل‌گیری این وضعیت داشته است. زنان بی‌سرپرست، که اغلب نان‌آور یگانه خانواده هستند، با موانع متعددی برای تامین حداقل معیشت روبرو هستند. سیاست‌های طالبان عملاً فرصت‌های شغلی برای این زنان را از بین برده و آن‌ها را در معرض فقر، گرسنگی و بی‌خانمانی قرار داده است. گزارش‌ها همچنین نشان می‌دهد که با کاهش ساختارهای اداری در نهادهای دولتی تحت کنترل طالبان، بسیاری از زنان شاغل—به‌ویژه کارکنان دولت پیشین—در موج جدید برکناری‌ها هدف قرار گرفته‌اند. این امر منجر به کاهش شدید درآمد برای هزاران خانواده زن‌سرپرست شده است. یون‌دی‌پی هشدار داده که بدون مداخلات هدفمند و سیاست‌های حمایتی، وضعیت این خانواده‌ها می‌تواند به فاجعه انسانی منجر شود. این سازمان بین‌المللی از دولت‌ها و نهادهای کمک‌رسان خواسته تا در طراحی برنامه‌های کمک‌رسانی، نیازهای خاص زنان سرپرست خانوار را در اولویت قرار دهند. در همین حال، نهادهای مدافع حقوق بشر نیز از جامعه جهانی خواسته‌اند تا در برابر سیاست‌های تبعیض‌آمیز طالبان علیه زنان، موضع‌گیری قاطعانه‌تری اتخاذ کرده و از مکانیسم‌های حمایتی برای زنان بی‌پناه در افغانستان پشتیبانی کنند.
کمیته سویدن: جامعه مدنی افغانستان در سایه فراموشی جهانی نیازمند حمایت دوباره است
فرخنده: کمیته سویدن برای افغانستان در تازه‌ترین تحلیل خود هشدار داده است که با کاهش توجه جامعه جهانی، جامعه مدنی افغانستان با چالش‌های فزاینده‌ای روبه‌رو شده و برای بقا نیازمند تعهدی مجدد از سوی نهادهای بین‌المللی و کشورهای کمک‌کننده است. در این گزارش آمده است که سال‌ها تعامل نامتوازن و سیاست‌گذاری‌های ناهماهنگ از سوی بازیگران بین‌المللی، سازمان‌های محلی در افغانستان را تحت فشار شدید قرار داده است. این نهاد تاکید کرده که کمک‌کنندگان باید رویکردهای خود را بازنگری کرده و به نیازها و صدای واقعی شهروندان افغانستان گوش فرا دهند. کمیته سویدن هشدار داده است که جامعه مدنی افغانستان نباید صرفاً به عنوان بازوی اجرایی پروژه‌های خارجی تلقی شود، بلکه باید به‌طور مستقل و بر مبنای واقعیت‌های بومی مورد حمایت قرار گیرد. این تحلیل تأکید می‌کند که رویکردهای حمایتی باید بر پایه تعریف جامع‌تری از جامعه مدنی استوار باشد که نقش سنت‌ها، بافت فرهنگی و ساختارهای محلی را نیز در بر گیرد. در بخش دیگری از این تحلیل، بر ضرورت تقویت مشارکت‌های بلندمدت و انعطاف‌پذیر برای حمایت از جامعه مدنی افغانستان تأکید شده است. کمیته سویدن خواستار پشتیبانی از فضاهای ایمن و فرهنگی برای زنان و دختران شده و گفته است که حمایت از حقوق زنان باید از مسیرهای محلی، امن و مبتنی بر نیازهای واقعی جامعه دنبال شود. این نهاد با اشاره به تجربه گذشته جامعه جهانی پس از سال ۲۰۰۱، انتقاد کرده است که الگوی غالب آن دوران، تمرکز بر سازمان‌های غیردولتی شهری بود که نمایندگی واقعی از جامعه افغانستان نداشتند و فاقد پیوندهای عمیق با بدنه اجتماعی کشور بودند. در نتیجه، بسیاری از مظاهر بومی جامعه مدنی در حاشیه قرار گرفتند یا تضعیف شدند. تحلیل همچنین هشدار می‌دهد که در شرایط کنونی، طالبان فضای فعالیت سازمان‌های مدنی را بیش از پیش محدود کرده‌اند. افزایش مالیات، کنترل بوروکراتیک، منع فعالیت زنان در نهادهای منتخب و فشارهای سیاسی، فضای جامعه مدنی به‌ویژه برای سازمان‌های حقوق زنان را به شدت محدود کرده است. در کنار این، کاهش چشم‌گیر کمک‌های توسعه‌ای، به‌ویژه از سوی ایالات متحده، اوضاع را وخیم‌تر کرده است. کمیته سویدن با تاکید بر لزوم بازاندیشی اساسی در رویکردهای گذشته و بررسی زمینه‌های جدید، از جامعه جهانی خواسته است تا تعامل خود را با جامعه مدنی افغانستان بازتعریف کند؛ تعاملی که متناسب با شرایط فعلی بوده و به پایداری یک جامعه مدنی بومی و مشروع در کشور کمک کند.
سفیر افغانستان: طالبان نظام آپارتاید جنسیتی را علیه زنان اجرا می‌کنند
فرخنده: وحیدالله ویسی، سفیر افغانستان در استرالیا، در نشستی علمی در کنبرا هشدار داد که زنان افغان به‌طور سیستماتیک از زندگی عمومی حذف شده‌اند و آن‌چه در افغانستان جریان دارد «آپارتاید جنسیتی» است. او از جامعه جهانی خواست با اتخاذ موضع اصولی، از حقوق زنان و عدالت در کشور حمایت کند. این نشست به همت دانشگاه ملی استرالیا، انستیتوت جندر، و موسسه «آزادی زن» برگزار شده بود و تمرکز آن بر بررسی نقض گسترده حقوق زنان در افغانستان از زمان بازگشت طالبان به قدرت در اگست ۲۰۲۱ بود. آقای ویسی در سخنانش تاکید کرد که از زمان سقوط کابل، زنان به‌طور نظام‌مند از مشارکت اجتماعی حذف و از ابتدایی‌ترین حقوق خود محروم شده‌اند. او این روند را «تحمیل خشونت ساختاری» دانست که با هدف حذف زنان از زندگی عمومی، سرکوب آرمان‌های آنان و تضعیف مشروعیت نیمی از جمعیت افغانستان طراحی شده است. با این حال، وی از «مقاومت خاموش اما پیوسته» زنان افغان در برابر سیاست‌های سختگیرانه طالبان تمجید کرد و گفت: «در میان این تاریکی، نور وجود دارد. انعطاف‌پذیری و ایستادگی زنان افغانستان، الهام‌بخش و امیدوارکننده است.» در ادامه این نشست، گزارشی درباره وضعیت و روند پیشرفت حقوق زنان در افغانستان ارائه شد. شرکت‌کنندگان خواستار توجه جدی جامعه جهانی به بحران حقوق بشری در افغانستان شدند. سفیر افغانستان همچنین از جامعه بین‌المللی خواست تا با اتخاذ «موضعی اصولی» و مبتنی بر پنج رکن کلیدی، در مسیر حل بحران گام بردارد. این پنج اصل شامل تعامل مشروط با طالبان، احیای حقوق زنان، گفتگوهای سیاسی فراگیر، کمک‌های بشردوستانه مبتنی بر نیازهای واقعی مردم، و پیگیری عدالت از طریق مراجع بین‌المللی است. وی هشدار داد: «آینده افغانستان نباید توسط یک گروه مسلح تعیین شود؛ گروهی که به قانون اساسی، اراده مردم و قواعد بین‌المللی پایبند نیست. مشارکت در حل بحران ضروری است، اما نه به بهای حقوق زنان، عدالت و شمول‌گرایی.»
یورش دوباره پولیس پاکستان بر خانه‌های مهاجران افغانستان در اسلام‌آباد
فرخنده: منابع محلی در پایتخت پاکستان گزارش داده‌اند که پولیس این کشور بار دیگر به خانه‌های مهاجران افغان یورش برده و عملیات تلاشی خانه‌به‌خانه را آغاز کرده است. به گفته این منابع، حوالی ساعت ۱۱:۰۰ پیش از چاشت روز پنج‌شنبه، ۱۸ ثور، نیروهای پولیس پاکستان وارد منطقه بهارکو در اسلام‌آباد شدند و تلاشی گسترده‌ای را در خانه‌های مهاجران انجام دادند. شاهدان عینی می‌گویند که این عملیات در فضایی از هراس و نگرانی انجام شده و مهاجران برای جلوگیری از بازداشت ناچار به پنهان شدن در مکان‌هایی شده‌اند که از نظر بهداشتی و انسانی غیرقابل تحمل است. مهاجران افغان در پاکستان می‌گویند که با وجود تلاش‌های مکرر برای تمدید ویزاهای‌شان، به‌دلیل ازدحام بیش از حد در مراکز صدور ویزا و فساد گسترده در دستگاه اداری، این روند در پایان هر ماه دچار اختلال می‌شود. همین موضوع سبب شده که هزاران تن از آنان بدون مدرک معتبر اقامتی باقی بمانند و در معرض بازداشت و اخراج اجباری قرار گیرند. در کنار فشارهای روزافزون پولیس پاکستان، خبرنگاران و فعالان حقوق بشر افغان نیز از وضعیت روحی، روانی و اقتصادی نابسامان خود در این کشور شکایت دارند. این در حالی است که بیش از یک ماه از پایان تعلیق ۹۰ روزه دستور دونالد ترمپ، رییس‌جمهور پیشین امریکا، درباره منع انتقال متحدان افغان امریکا گذشته؛ اما بسیاری از آنان همچنان در بلاتکلیفی و بی‌سرنوشتی در پاکستان و دیگر کشورهای همسایه به‌سر می‌برند. در همین حال، هم‌زمان با افزایش فشارها بر مهاجران در پاکستان، طالبان نیز در داخل افغانستان دست به سرکوب خبرنگاران زده‌اند. گزارش‌ها حاکی است که در روزهای اخیر، سه خبرنگار در ولایت تخار و یک خبرنگار دیگر در ولایت غزنی از سوی طالبان بازداشت شده‌اند. با تداوم این وضعیت، سرنوشت هزاران مهاجر و فعال رسانه‌ای افغان همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.
زنان افغانستان در حاشیه بحران؛ سازمان ملل خواستار فضای امن و آموزش حرفه‌ای شد
فرخنده: بخش زنان سازمان ملل متحد اعلام کرده است که زنان و دختران افغان که با موانع سیستماتیک و گسترده روبه‌رو هستند، در مرکز برنامه‌های حمایتی این نهاد قرار دارند. این سازمان با انتشار یادداشتی در شبکه اجتماعی اکس، بار دیگر بر تعهد خود به حمایت همه‌جانبه از زنان افغانستان تاکید کرده است. در این یادداشت آمده است که زنان افغان نیاز فوری به فضاهای امن، کمک‌های حقوقی و آموزش‌های حرفه‌ای دارند. سازمان ملل همچنین از ضرورت حمایت از کسب‌وکارهای تحت مدیریت زنان سخن گفته و مشارکت آنان را عامل کلیدی برای توسعه پایدار و بهبود وضعیت اجتماعی و اقتصادی افغانستان دانسته است. این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که حکومت طالبان همچنان محدودیت‌های شدید و سیستماتیکی را علیه زنان و دختران افغان اعمال می‌کند. از جمله این محدودیت‌ها، ممنوعیت آموزش در سطح متوسطه و عالی، محرومیت از اشتغال در بسیاری از بخش‌ها و محدود شدن حضور آن‌ها در فضاهای عمومی است. بر پایه آخرین گزارش این نهاد بین‌المللی، بیش از ۷۰ درصد زنان در افغانستان برای دسترسی به کمک‌های بشردوستانه با چالش‌های جدی مواجه‌اند و مقررات سختگیرانه طالبان مشارکت آن‌ها در زندگی اجتماعی را به شدت کاهش داده است. سازمان ملل متحد تاکید کرده است که حمایت از حقوق زنان و دختران در افغانستان، نه‌تنها یک وظیفه اخلاقی و حقوق بشری است، بلکه ضرورتی حیاتی برای آینده‌ای پایدار در این کشور محسوب می‌شود.
گاردین: طالبان زنان را بدون جرم شلاق می‌زنند و مجبور به اعتراف دروغین می‌کنند
فرخنده: روزنامه گاردین در گزارشی تازه به‌نقل از سه زن افغانستان فاش کرده است که طالبان بدون ارتکاب هیچ جرمی، زنان را بازداشت، وادار به اعتراف دروغین کرده و سپس شلاق می‌زنند. این گزارش تکان‌دهنده با همکاری رسانه‌ی افغان «زن‌تایمز» تهیه شده و تصویری از سرکوب و خشونت سیستماتیک علیه زنان در افغانستان را به نمایش گذاشته است. در این گزارش، داستان زن جوانی به نام دیبا روایت شده که دو بار تنها به‌دلیل خروج از خانه بدون محرم توسط طالبان بازداشت و زندانی شده است.بار نخست، او چهار شب را در زندان طالبان سپری کرد و چند ماه بعد، بار دوم نیز به‌خاطر حضور در یک رستوران بدون همراهی محرم بازداشت شد. او این‌بار ۲۰ روز در بازداشت ماند و به ۲۸ ضربه شلاق محکوم شد. طالبان دیبا را یک هفته پس از اجرای حکم آزاد کردند، تا آثار زخم‌هایش از دید مردم پنهان بماند. در روایت دوم، دختر ۲۲ ساله‌ای از ولایت‌های غربی افغانستان به‌دلیل سفر با پسرخاله‌اش بازداشت و از سوی اداره امر به معروف طالبان مجبور به اعتراف دروغین به رابطه جنسی شد. این اعتراف تحت تهدید مستقیم صورت گرفت؛ طالبان گفته بودند در غیر این صورت، پسرخاله‌اش را خواهند کشت. همچنین، یک دختر ۱۶ ساله دیگر نیز در گزارش آمده که صرفاً به‌دلیل نداشتن محرم در زمان بازداشت، به ۳۹ ضربه شلاق محکوم شده است؛ مجازاتی که منجر به حملات عصبی شدید در او شده است. گاردین به نقل از منابع خود گزارش داده که طالبان از زمان بازگشت به قدرت در سال ۲۰۲۱، بیش از ۱۰۰۰ نفر را شلاق زده‌اند که دست‌کم ۲۰۰ تن از آن‌ها زن بوده‌اند. با این حال، منابع حقوق بشری تأکید دارند که آمار واقعی بسیار فراتر از ارقام رسمی است؛ چرا که بسیاری از مجازات‌ها در سکوت و بدون مستندسازی اجرا می‌شوند. این گزارش بار دیگر زنگ خطر را در مورد وضعیت حقوق بشر، به‌ویژه حقوق زنان در افغانستان تحت حاکمیت طالبان به‌صدا درمی‌آورد؛ جایی که عدالت اغلب رنگی از خشونت، ترس و اجبار به خود گرفته است.
نیویارک‌تایمز با گزارش افشاگرانه درباره افغانستان، برنده جایزه پولیتزر شد
فرخنده: روزنامه امریکایی نیویارک‌تایمز با گزارشی تحلیلی درباره پیامدهای سیاست‌های ناکام ایالات متحده در افغانستان، موفق به کسب جایزه معتبر پولیتزر در بخش گزارش تفسیری شد. این گزارش به‌قلم اعظم احمد، کریستینا گولدبام و ماتیو ایکینز تهیه شده است. اعلام برنده‌گان این دوره از جوایز پولیتزر روز دوشنبه در دانشگاه کلمبیا در نیویورک صورت گرفت؛ جایی که این جایزه هرساله به بهترین آثار روزنامه‌نگاری، ادبیات و موسیقی اهدا می‌شود. گزارش نیویارک‌تایمز بررسی می‌کند که چگونه حمایت امریکا از گروه‌های شبه‌نظامی متهم به خشونت علیه غیرنظامیان، نه‌تنها به بی‌اعتمادی عمومی انجامید، بلکه به‌طور غیرمستقیم زمینه قدرت‌گیری دوباره طالبان را نیز فراهم کرد. این گزارش بر نقش مخرب این گروه‌های متحد امریکا که متهم به بی‌قانونی، کشتار و ایجاد فضای وحشت در میان مردم بودند، تمرکز دارد. هیات داوران پولیتزر، این گزارش را نمونه‌ای از روزنامه‌نگاری شجاعانه، دقیق و با درک عمیق از پیچیدگی‌های سیاسی و اجتماعی افغانستان توصیف کرده‌اند. در میان نامزدهای نهایی این بخش، گزارش‌هایی از مرکز یکپارچگی عمومی، ریویل، مادر جونز و همچنین پروپابلیکا نیز حضور داشتند، اما گزارش نیویارک‌تایمز به‌دلیل عمق تحلیلی و ابعاد انسانی آن، جایگاه نخست را کسب کرد. جایزه پولیتزر از معتبرترین افتخارات جهانی در حوزه روزنامه‌نگاری به‌شمار می‌رود و دریافت آن گواهی بر تأثیرگذاری و کیفیت بالای کار رسانه‌ای است.
هم‌زمان با روز جهانی قابله؛ هشدار سفارت بریتانیا درباره مرگ‌ومیر بالای مادران در افغانستان
فرخنده: سفارت بریتانیا برای افغانستان با نشر بیانیه‌ای به مناسبت پنجم می، روز جهانی قابله، هشدار داده است که افغانستان همچنان یکی از بالاترین میزان‌های مرگ‌ومیر مادران را در سطح جهان دارد. این سفارت تأکید کرده که ممنوعیت آموزش طبی برای زنان، به‌ویژه در بخش‌های حیاتی مانند قابله‌گی، تهدیدی جدی برای سلامت مادران و نوزادان در این کشور است. در این بیانیه آمده است:«در روز جهانی قابله، این یک یادآوری قوی است که آموزش طبی زنان، به‌ویژه در بخش‌های حیاتی مانند قابله‌گی، برای محافظت از جان مادران و نوزادان ضروری است.» سفارت بریتانیا خواستار برداشته شدن فوری محدودیت‌ها علیه آموزش زنان در بخش‌های طبی شده و آن را اقدامی حیاتی برای کاهش مرگ‌ومیر و حفظ سلامت خانواده‌ها دانسته است. در همین حال، نمایندگی اتحادیه اروپا در افغانستان نیز با انتشار پیامی، از تعهد و تلاش قابله‌های افغان قدردانی کرده و بر اهمیت حمایت و توانمندسازی آنان تأکید ورزیده است.این نهاد گفته است: «توانمندسازی قابله‌های افغان، جان‌ها را نجات می‌دهد.» از زمان بازگشت طالبان به قدرت، دسترسی زنان به آموزش‌های عالی و تخصصی در بسیاری از بخش‌ها، از جمله علوم طبی، به‌شدت محدود شده و این وضعیت، پیامدهای جدی بر وضعیت بهداشت و سلامت زنان در افغانستان گذاشته است.
نماد جدید مقاومت دختران افغانستان؛ لباس پسرانه بر تن، حق آموزش بر زبان
فرخنده: در حالی‌که نظام حاکم طالبان همچنان دختران را از حق آموزش محروم کرده، تصویر دختری نوجوان از ولایت بلخ که با لباس پسرانه و شعاری در حمایت از تحصیل در انظار عمومی ظاهر شده، به نمادی تازه از مقاومت خاموش اما پرمعنای دختران افغانستان در برابر تبعیض جنسیتی بدل شده است.. این دختر نوجوان، که نامی از او برده نشده، در حالی دیده می‌شود که کاغذی در دست دارد با این جمله تأثیرگذار: «ما مردم آزاد بودیم، اما بخاطر تحصیل هر درد را باید تحمل کنیم.»کاربران شبکه‌های اجتماعی با بازنشر گسترده این تصویر، آن را نماد پایداری و مقاومت نسل جوان افغانستان در برابر محدودیت‌های جنسیتی خوانده‌اند. از زمان بازگشت طالبان به قدرت در ماه اسد سال ۱۴۰۰، دختران بالاتر از صنف ششم از رفتن به مکتب محروم شده‌اند. در کنار آن، مکاتب پسرانه نیز با تغییر یونیفورم و تحمیل شعارهای ایدیولوژیک به محیطی برای تبلیغ دیدگاه‌های افراطی بدل شده‌اند. سیاست‌های زن‌ستیز طالبان طی بیش از ۹۵۰ روز گذشته، میلیون‌ها دختر افغان را از آموزش، کار و مشارکت در زندگی اجتماعی محروم ساخته است. تصویر این دختر نوجوان اکنون به نماد روشنی از اعتراض نسلی تبدیل شده که علی‌رغم سرکوب، برای دست‌یافتن به حقوق اساسی خود ایستادگی می‌کند.
زایمان در سایه بازگشت: ۶۶ زن افغانستان در مراکز مرزی مادر شدند
فرخنده: صندوق جمعیت سازمان ملل متحد (UNFPA) اعلام کرده است که در سه ماه نخست سال ۲۰۲۵ میلادی، ۶۶ زن افغان نوزادان خود را در کلینیک اضطراری زایمان واقع در مرکز پذیرش مهاجران قندهار به دنیا آورده‌اند. براساس گزارشی که این نهاد روز یک‌شنبه، ۱۴ ثور، منتشر کرده، هم‌زمان با شدت گرفتن روند بازگشت مهاجران به افغانستان، میزان مراجعه به مراکز درمانی نیز به‌طور قابل ملاحظه‌ای افزایش یافته است. UNFPA در این گزارش نوشته است: «هر زایمان موفق پیروزی است در برابر تمام سختی‌ها، فقر، آواره‌گی و ترس. ما تنها نوزاد به دنیا نمی‌آوریم، بلکه به زنان کمک می‌کنیم تا در دل بحران، امید، کرامت و احساس امنیت بیابند.» در ولسوالی تخت‌پل ولایت قندهار، کلینیک اضطراری صندوق جمعیت سازمان ملل یکی از معدود مراکز درمانی فعال برای مهاجران بازگشته است. تمنا توخی، یکی از قابله‌های این مرکز، گفته است که از آغاز ماه اپریل، تقاضا برای خدمات طبی به‌ویژه در بخش زایمان افزایش یافته است. او می‌گوید: «روزهای ما در کلینیک طولانی و پرزحمت شده است. باوجود خسته‌گی، به‌طور کامل حاضرم و متعهد هستم. هر زنی که وارد کلینیک ما می‌شود شایسته مراقبت و کرامت است، حتا اگر من خسته باشم.» UNFPA همچنین گزارش داده است که در این کلینیک، در سه ماه نخست سال جاری، مجموعاً دو هزار و ۳۳۱ نفر از خدمات صحی گوناگون از جمله زایمان، مراقبت‌های پیش و پس از تولد و مشاوره در زمینه تنظیم خانواده بهره‌مند شده‌اند. در همین حال، سازمان صحی جهان (WHO) نیز اعلام کرده که به منظور پاسخ‌گویی به نیازهای فوری مهاجران بازگشته، ۴.۵ متریک تُن مواد طبی به افغانستان ارسال کرده است. این کمک‌ها در مراکز درمانی در مناطق مرزی و مراکز پذیرش مهاجران توزیع شده‌اند تا از بحران انسانی در حال گسترش جلوگیری شود.