بیش از صد نهاد: جنایات طالبان علیه زنان باید به عدالت سپرده شود
فرخنده: بیش از یک‌صد نهاد مدنی، سازمان حقوق بشری و جنبش اعتراضی، برگزاری دادگاه مردمی برای زنان افغانستان در اسپانیا را اقدامی بی‌سابقه و تاریخی در راستای مبارزه با بی‌عدالتی و خشونت سیستماتیک علیه زنان عنوان کرده‌اند. در بیانیه مشترکی که روز پنج‌شنبه صادر شد، این نهادها اعلام کردند آنچه امروز در افغانستان تحت حاکمیت طالبان می‌گذرد، مصداق آشکار جنایت علیه بشریت است. آن‌ها تأکید کردند که زنان، در خط مقدم سرکوب و تبعیض این رژیم قرار دارند و با شکل‌گیری یک نظام آپارتاید جنسیتی، از ابتدایی‌ترین حقوق انسانی خود محروم شده‌اند. در بخش دیگری از این بیانیه آمده است:«دادگاه مردمی در اسپانیا، فرصتی مهم برای شنیده شدن صدای قربانیان و ثبت روایت‌های سانسورنشده از واقعیت‌های تلخ افغانستان است. ما از دولت اسپانیا و اتحادیه اروپا می‌خواهیم که روند قضایی علیه طالبان و حامیان منطقه‌ای و جهانی‌شان را بدون دخالت ملاحظات سیاسی دنبال کنند.» دادگاه مردمی که در مادرید در حال برگزاری است، در دومین روز خود به بررسی موضوعات مرتبط با سرکوب ساختاری زنان، محدودیت در دسترسی به خدمات صحی و نقض آزادی‌های بنیادین پرداخته است. در این نشست، شماری از قضات، دادستان‌ها و شاهدان عینی حضور داشتند و شهادت‌هایی از وضعیت زندگی زنان در افغانستان ارائه شد. این محفل حقوقی، اگرچه جنبه الزام‌آور قانونی ندارد، اما به باور مدافعان حقوق بشر، نقش مهمی در مستندسازی جنایت‌ها و افزایش فشار بین‌المللی بر طالبان ایفا می‌کند. برگزارکنندگان این دادگاه بر ادامه روند دادخواهی و پیگیری پاسخگویی عاملان نقض حقوق بشر تأکید دارند.
گوترش: حذف سیستماتیک زنان افغان از جامعه به‌شکلی نگران‌کننده ادامه دارد
فرخنده: آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، در تازه‌ترین اظهارات خود نسبت به وضعیت زنان در افغانستان ابراز نگرانی شدید کرده و آن را یکی از مصادیق آشکار نقض حقوق بشر خوانده است. گوترش، با بازنشر سخنرانی‌اش در نشست اخیر شورای امنیت، تأکید کرده که حذف تدریجی و هدفمند زنان از عرصه‌های عمومی در افغانستان، به‌صورت “وحشتناک و نگران‌کننده‌ای” در حال انجام است. او هشدار داده که محدودیت‌های جاری، پیامدهای ناگواری برای زنان به همراه داشته است؛ از جمله افزایش موارد خشونت جنسی، محدود شدن دسترسی به خدمات بهداشتی، و رشد آمار مرگ‌ومیر مادران. دبیرکل سازمان ملل همچنین به محرومیت گسترده زنان و دختران افغان از آموزش، درمان و دسترسی به عدالت اشاره کرده و گفته است که این روند، مانع اساسی در مسیر توسعه، ثبات و صلح در افغانستان خواهد بود. وی با اشاره به نقشی که زنان در فرآیندهای صلح و رهبری جهانی می‌توانند ایفا کنند، گفت: «نادیده گرفتن زنان، تنها به بازتولید بحران منجر می‌شود.» گوترش در بخشی دیگر از سخنان خود ابعاد جهانی این بحران را برجسته کرده و گفته است: «در بسیاری از مناطق جهان، به‌ویژه در مناطق درگیر جنگ، شاهد افزایش تکان‌دهنده خشونت‌های جنسی، هزینه‌های نظامی و درگیری‌های خون‌بار هستیم.» او همچنین وضعیت زنان در سرزمین‌های فلسطینی را “دلخراش” توصیف کرده و نگرانی عمیق خود را نسبت به آنچه بر زنان و دختران در مناطق جنگی می‌گذرد، ابراز داشته است. یادآوری می‌شود که دبیرکل سازمان ملل پیش‌تر در اظهاراتی صریح، سیاست‌های محدودکننده طالبان علیه زنان را محکوم کرده و رهبران این گروه را به دلیل صدور فرمان‌های متعدد برای حذف زنان از جامعه، مورد انتقاد تند قرار داده بود.
در آغاز دادگاه مردمی تاکید برای شنیدن شدن صدای زنان افغانستان شد
فرخنده: نخستین جلسه دادگاه مردمی برای بررسی نقض حقوق زنان افغانستان، روز چهارشنبه در شهر مادرید، پایتخت اسپانیا آغاز به‌کار کرد؛ دادگاهی نمادین که با حضور فعالان حقوق بشر، سازمان‌های بین‌المللی و شاهدان قربانی برگزار شده و هدف آن جلب توجه جامعه جهانی به وضعیت زنان در افغانستان عنوان شده است. شهرزاد اکبر، رئیس اجرایی نهاد «رواداری» و از چهره‌های برجسته حقوق بشر افغانستان، در مراسم افتتاحیه این دادگاه، بر ضرورت مقابله با بی‌عدالتی و خشونت جنسیتی تأکید کرد. او با بیان این‌که «دادگاه مردمی بستری است برای شنیده شدن صدای زنانی که قربانی نقض سیستماتیک حقوق بشر در افغانستان شده‌اند»، افزود که روایت‌های شخصی قربانیان نقش کلیدی در روشن ساختن ابعاد این نقض‌ها دارد. خانم اکبر در سخنان خود، همچنین از سکوت نگران‌کننده جامعه جهانی در برابر محدودیت‌ها و خشونت‌های اعمال‌شده علیه زنان در افغانستان انتقاد کرد و دادگاه حاضر را تلاشی برای دادخواهی و شکستن این سکوت دانست. وی گفت: «مردم افغانستان در طول تاریخ، بارها قربانی خشونت گروه‌ها و افراد مختلف شده‌اند، اما زنان به‌طور ویژه زیر فشار سنگین و سیستماتیک قرار داشته‌اند.» این دادگاه نمادین به ابتکار چندین نهاد حقوق بشری از جمله «رواداری»، «مجمع مدافعان حقوق بشر»، «مؤسسه حقوق بشر و دموکراسی افغانستان» و «مرکز پژوهش و توسعه» راه‌اندازی شده است. قرار است طی چند روز آینده، شماری از زنان افغان به‌عنوان شاهد و قربانی، تجربه‌های زیسته خود از آزار، سرکوب، زندانی‌شدن، ممنوعیت تحصیل و سایر نقض‌های حقوقی را در برابر هیئت دادگاه بیان کنند.
بنت: نظارت سازمان ملل بر وضعیت زنان و حقوق بشر در افغانستان ادامه دارد
فرخنده: در حالی که نقض گسترده حقوق بشر در افغانستان همچنان ادامه دارد، ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر افغانستان، اعلام کرده است که به نظارت، مستندسازی و گزارش‌دهی در مورد وضعیت افغانستان ادامه خواهد داد. او، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر پیشین) تأکید کرد که با تمامی طرف‌های ذی‌ربط برای یافتن راهکارهای عملی به‌منظور بهبود شرایط همکاری خواهد کرد. این اعلام در زمانی صورت می‌گیرد که شورای حقوق بشر سازمان ملل پیش‌نویس قطع‌نامه‌ای را در مورد وضعیت حقوق بشر در افغانستان تصویب کرده؛ قطع‌نامه‌ای که به‌طور ویژه بر ادامه نظارت بین‌المللی و ایجاد پاسخگویی در برابر نقض‌های حقوق بشری تأکید دارد. در مرکز این بحران، زنان و دختران افغانستان بیش از دیگران قربانی سیاست‌های سرکوب‌گرانه طالبان شده‌اند. پس از بازگشت طالبان به قدرت، درب مکاتب و دانشگاه‌ها به روی دختران بسته شد، هزاران زن از شغل خود برکنار شدند و فعالیت‌های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی آنان به‌شدت محدود شد. هم‌زمان، سازمان‌های حقوق بشری و نهادهای بین‌المللی بارها هشدار داده‌اند که محروم‌سازی سیستماتیک زنان از حقوق اساسی‌شان، از جمله آموزش، کار، آزادی حرکت و مشارکت در جامعه، شکل آشکاری از آپارتاید جنسیتی است که نیاز به رسیدگی فوری دارد. ریچارد بنت نیز پیش‌تر در گزارش‌های خود بارها به وضعیت بحرانی زنان در افغانستان اشاره کرده و خواهان اقدام جامعه جهانی برای جلوگیری از فروپاشی کامل حقوق انسانی در این کشور شده است. از سوی دیگر، فعالان زن داخل و خارج از افغانستان بارها تأکید کرده‌اند که نظارت و گزارش‌دهی، اگر بدون فشار عملی بر طالبان و حمایت واقعی از صدای زنان همراه نباشد، نمی‌تواند تغییری ملموس ایجاد کند. در شرایطی که طالبان فضای مدنی را بسته‌اند و هرگونه اعتراض یا ابراز نظر با خطر زندان و تهدید روبه‌رو است، امید بسیاری از زنان افغان به ادامه تلاش‌های نهادهای بین‌المللی از جمله گزارشگر ویژه سازمان ملل بسته شده است.
افزایش نگران‌کننده سوءتغذیه کودکان در بدخشان
فرخنده: ولایت بدخشان با بحران روزافزون سوءتغذیه کودکان روبه‌رو شده است؛ وضعیتی که به گفته پزشکان محلی، به افزایش قابل توجه مرگ‌ومیر کودکان در این منطقه انجامیده است. گزارش تازه‌ای که توسط اسکای‌نیوز منتشر شده، حاکی از آن است که در هر سه روز، یک کودک در شفاخانه دولتی بدخشان جان خود را از دست می‌دهد. این گزارش که روز سه‌شنبه، ۱۵ میزان، به نقل از نهادهای سازمان ملل منتشر شد، نشان می‌دهد که حدود ۴.۷ میلیون کودک و زن در سراسر افغانستان نیاز فوری به درمان سوءتغذیه دارند. از این میان، بیش از ۳.۵ میلیون کودک زیر پنج سال با سوءتغذیه حاد دست‌وپنجه نرم می‌کنند؛ رقمی که نگرانی‌های جدی در سطح ملی و بین‌المللی ایجاد کرده است. پزشکان در بدخشان هشدار داده‌اند که میزان مرگ‌ومیر کودکان نسبت به سال گذشته دست‌کم ۵۰ درصد افزایش یافته است. بر اساس آمار رسمی، از آغاز سال جاری تا کنون ۵۳ کودک در این شفاخانه جان باخته‌اند. یکی از دلایل اصلی تشدید این بحران، کاهش حمایت‌های بین‌المللی، به‌ویژه قطع کمک‌های صحی ایالات متحده عنوان شده است. این کاهش منابع، توانایی مراکز درمانی را برای مقابله با موج فزاینده سوءتغذیه به‌شدت محدود کرده است. دنیل تیمه، سخنگوی صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل (یونیسف)، وضعیت را «بسیار وخیم» توصیف کرده و گفته است که ۱.۴ میلیون کودک به‌طور خطرناکی دچار لاغری شدید هستند؛ حالتی که می‌تواند به سرعت جان آن‌ها را تهدید کند، اگر کمک فوری دریافت نکنند. بر اساس ارزیابی‌های قبلی نهادهای سازمان ملل، بدخشان یکی از ولایاتی‌ست که بیش‌ترین میزان سوءتغذیه در میان کودکان را در افغانستان دارد؛ موضوعی که حالا به بحرانی تمام‌عیار بدل شده است.
استقبال نهاد «فراگیر» از پیگیری نقض حقوق بشر در افغانستان توسط سازمان ملل
فرخنده: نهاد مدنی «فراگیر» از تصمیم اخیر شورای حقوق بشر سازمان ملل مبنی بر ایجاد یک سازوکار بین‌المللی مستقل برای تحقیق در مورد نقض حقوق بشر در افغانستان، استقبال کرده و آن را «اقدامی سرنوشت‌ساز برای عدالت و پاسخگویی» خوانده است. در بیانیه‌ای که این نهاد منتشر کرده، آمده است که راه‌اندازی این سازوکار، زمینه را برای ثبت و بررسی سیستماتیک موارد سرکوب، خشونت و نقض گسترده حقوق اساسی مردم افغانستان، به‌ویژه زنان و دختران، فراهم می‌سازد. به گفته «فراگیر»، نقش کلیدی اتحادیه اروپا در پیشبرد این قطع‌نامه و حمایت وسیع کشورهای عضو، بیان‌گر اجماع جهانی بر ضرورت پایان دادن به معافیت از مجازات در افغانستان است. این نهاد در ادامه هشدار داده که با وجود کاهش درگیری‌های نظامی، فضای اجتماعی و روانی در افغانستان همچنان آشفته است. بر پایه یافته‌های تازه «فراگیر»، حاکمیت طالبان منجر به افزایش فقر، تبعیض، بازداشت‌های غیرقانونی و موارد ناپدیدسازی اجباری شده که زندگی عادی مردم را مختل کرده است. بیانیه همچنین بر وخامت وضعیت زنان و دختران تأکید کرده و گفته است که سیاست‌های محدودکننده طالبان، از جمله محروم‌سازی از آموزش و اشتغال، جامعه را به سمت یک بحران انسانی عمیق سوق داده است. این نهاد جامعه‌مدنی خواستار جمع‌آوری سریع شواهد و مدارک مرتبط با تخلفات حقوق بشری شده و تأکید کرده است که این مرحله، برای تأمین عدالت در آینده، حیاتی است. «فراگیر» در پایان بر لزوم حمایت مالی، سیاسی و دیپلماتیک جامعه جهانی از این سازوکار تأکید کرده و اعلام داشته که آماده همکاری با نهادهای بین‌المللی، از جمله گزارشگر ویژه سازمان ملل و دیوان کیفری بین‌المللی، برای تضمین اجرای مؤثر عدالت است.
سازمان ملل خواستار پاسخگویی برای زنان از طالبان شد
فرخنده: در نشست اخیر شورای امنیت سازمان ملل متحد، سیما باهوس، مدیر اجرایی نهاد زنان این سازمان، از امید زنان افغانستان به دستیابی به حقوق و آرزوهای‌شان سخن گفت. این مقام بلندپایه سازمان ملل روز دوشنبه، ۱۴ میزان، تأکید کرد که با وجود محدودیت‌های فزاینده‌ای که طالبان بر زندگی و آزادی‌های زنان تحمیل کرده‌اند، روحیه مقاومت و امید در میان زنان افغان همچنان پابرجاست. باهوس به یافته‌های تازه‌ای اشاره کرد که نشان می‌دهد حدود ۹۲ درصد مردم افغانستان از حق آموزش زنان حمایت می‌کنند؛ آماری که به گفته او، نشان‌دهنده خواست گسترده مردم برای تغییر وضعیت موجود است. او همچنین هشدار داد که شرایط دشوار زنان در افغانستان، نه‌تنها نقض حقوق بشر محسوب می‌شود، بلکه تهدیدی برای آینده توسعه این کشور نیز به‌شمار می‌رود. هم‌زمان با این اظهارات، شورای حقوق بشر سازمان ملل نیز گامی مهم برای بررسی موارد نقض حقوق بشر در افغانستان برداشته است. این شورا روز گذشته، بدون نیاز به رأی‌گیری، سازوکار جدید و مستقلی را برای پیگیری تخلفات طالبان تصویب کرد. این تصمیم با پشتیبانی اتحادیه اروپا و حمایت اکثر کشورهای عضو گرفته شد. سازمان ملل با این اقدام، بار دیگر تأکید کرده است که نقض سیستماتیک حقوق زنان و شهروندان افغان نمی‌تواند بدون پیامد باقی بماند.
سازمان ملل: آموزش دختران باید تضمین شود
فرخنده: در ایام روز جهانی معلم، دفتر نمایندگی سازمان ملل متحد در افغانستان با انتشار پیامی از نقش کلیدی معلمان در تربیت نسل آینده تقدیر کرده و بر ضرورت دسترسی برابر دختران و پسران به آموزش تأکید کرده است. این نهاد، روز دوشنبه، با نشر پیامی در پلتفرم ایکس (توییتر سابق) نوشت:«امیدواریم هر دختر و پسر افغان بتواند زیر راهنمایی معلمان متعهد، فرصت یادگیری، رشد و شکوفایی را به دست آورد.» نمایندگی سازمان ملل، معلمان افغانستان را پایه‌گذاران آینده‌ای روشن‌تر برای کشور خوانده و از تعهد و فداکاری آنان در شرایط دشوار قدردانی کرده است. این اظهارات در شرایطی منتشر می‌شود که دختران بالاتر از صنف ششم از سوی طالبان از حضور در مکاتب محروم شده‌اند؛ تصمیمی که از زمان بازگشت طالبان در سال ۲۰۲۱، اعتراضات گسترده داخلی و بین‌المللی را به همراه داشته است. سازمان ملل و سایر نهادهای بین‌المللی بارها محدودیت‌های تحصیلی بر دختران را نقض آشکار حقوق بشر و مانعی جدی بر سر راه توسعه پایدار افغانستان توصیف کرده‌اند. آن‌ها هشدار داده‌اند که محروم‌ماندن میلیون‌ها دختر از آموزش، نه‌تنها آینده آنان، بلکه ثبات و پیشرفت کشور را با تهدید روبه‌رو خواهد کرد. کارشناسان آموزشی تأکید می‌کنند که سرمایه‌گذاری بر آموزش، به‌ویژه آموزش دختران، از مؤثرترین راه‌ها برای شکوفایی جوامع است؛ و در این میان، معلمان نقش اساسی در بازسازی و توانمندسازی نسل‌های آینده بر عهده دارند.
دختران؛ قربانیان خاموش قطع اینترنت در افغانستان
فرخنده: در پی قطع سراسری اینترنت در افغانستان، گزارش تازه‌ای از مجله‌ی گلمور نشان می‌دهد که یکی از نخستین و آسیب‌پذیرترین قربانیان این تصمیم، دختران دانش‌آموز به‌ویژه بالاتر از صنف ششم هستند که پس از بازگشت طالبان، تنها از طریق آموزش آنلاین به تحصیل ادامه می‌دادند. این مجله در گزارشی تحلیلی نوشته است که طالبان بنا بر دستور رهبری خود، بدون ارائه هیچ توضیحی، دسترسی به اینترنت را در سراسر کشور متوقف کردند؛ اقدامی که نه‌تنها نظام آموزشی، بلکه زندگی روزمره میلیون‌ها افغان را تحت تأثیر قرار داده است. افغانستان کشوری جوان با بیش از ۶۰ درصد جمعیت زیر ۲۵ سال است و اینترنت، یکی از معدود پل‌های باقی‌مانده میان نسل جوان و دنیای بیرون بود. به باور ناظران، قطع این دسترسی، آسیب‌های روانی و اجتماعی گسترده‌ای برای نسل جوان به‌ویژه دختران محروم از آموزش حضوری در پی خواهد داشت. شهروندان در گفت‌وگو با رسانه‌ها گفته‌اند که قطع دو روزه‌ی اینترنت، افغانستان را عملاً از بقیه‌ی جهان جدا کرده بود. آنان هشدار داده‌اند که در نبود اینترنت، صدای خبرنگاران، فعالان حقوق بشر و شهروندان دیگر شنیده نمی‌شود و این دقیقاً همان هدفی است که طالبان دنبال می‌کنند: خاموش‌ساختن هرگونه روایت مستقل از درون کشور. جوانان بسیاری که از اینترنت برای آموزش مجازی، ایجاد ارتباطات بین‌المللی، کسب‌وکارهای آنلاین و آگاهی از تحولات جهان استفاده می‌کردند، حالا با احساس انزوا، افسردگی و بی‌سرنوشتی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. کارشناسان حوزه آموزش هشدار می‌دهند که اگر این محدودیت‌ها ادامه یابد، فاصله‌ی علمی و فرهنگی نسل جوان افغانستان با جهان افزایش یافته و بحران انسانی عمیق‌تری شکل خواهد گرفت.
بستری شدن صدها کودک با بیماری سوءتغذیه شدید در افغانستان
فرخنده: براساس گزارش تازه‌ی شبکه‌ی اسکای‌نیوز، در بیمارستان ولایتی بدخشان، صدها کودک با وضعیت وخیم تغذیه بستری شده‌اند و کادر درمان با امکانات محدود تلاش دارند جان آن‌ها را نجات دهند. این گزارش که بامداد دوشنبه، ۱۴ میزان منتشر شده، می‌افزاید که بیش از ۴.۷ میلیون زن و کودک در سراسر افغانستان نیاز فوری به درمان سوءتغذیه دارند. همچنین، آمارها نشان می‌دهد که حدود ۹۰ درصد کودکان زیر پنج سال در شرایط فقر غذایی زندگی می‌کنند. در بیمارستان یادشده، تنها ۱۲ تخت برای ۲۰ کودک موجود است و بسیاری از بیماران به دلیل ضعف مفرط، برای زنده ماندن به دستگاه آکسیژن وابسته‌اند. پزشکان می‌گویند که برخی از کودکان به‌قدری در شرایط وخیمی قرار دارند که بعید است شب را به سلامت بگذرانند. از سوی دیگر، کمبود دارو، تجهیزات و کاهش شدید کمک‌های بین‌المللی، شرایط را دشوارتر کرده است. هم‌زمان، محدودیت‌های اعمال‌شده علیه زنان و دختران باعث کاهش دسترسی خانواده‌ها به خدمات بهداشتی و آموزشی شده که خود بحران سوءتغذیه را تشدید کرده است. دانیل تیم، مسئول ارتباطات یونیسف، در گفت‌وگو با اسکای‌نیوز وضعیت را بحرانی توصیف کرده و هشدار داده است:«با کاهش بودجه، جان کودکانی که قابل نجات‌اند، در معرض خطر جدی قرار می‌گیرد.» در تلاش برای رسیدگی به بحران، تیم‌های صحی سیار در مناطق روستایی فعالیت دارند و ضمن آموزش خانواده‌ها، کودکان بیمار را به مراکز درمانی ارجاع می‌دهند. گزارش همچنین به نگرانی شدید خانواده‌ها در مناطق دورافتاده اشاره دارد؛ جایی که والدین نگرانند کودکان‌شان آینده‌ای نداشته باشند. کارشناسان تأکید دارند که اگر جامعه جهانی کمک‌های فوری و هدفمند ارائه نکند، بحران انسانی موجود می‌تواند به یک فاجعه گسترده‌تر منجر شود.