ملل متحد به توانمندی زنان افغانستان اولویت میدهد
فرخنده: کمیشنری عالی ملل متحد در امور پناهجویان اعلام کرده است که برنامههایش را برای توانمندسازی زنان در افغانستان تقویت خواهد کرد. این سازمان در پیامی در اکس نوشت که برنامههای جدید شامل دسترسی مهاجران عودتکننده به معیشت، کارآفرینی و تجارت با تمرکز ویژه بر زنان است. به گفته این سازمان، برای تقویت این برنامهها، توافقنامه جدیدی با بخش تجارت توسعه ملل متحد به امضا رسیده است که هدف آن ارتقاء فرصتهای اقتصادی و اجتماعی برای زنان در افغانستان است. این اعلامیه در حالی صادر میشود که طالبان بیش از دو سال است که کار و فعالیت زنان در نهادهای غیردولتی را در افغانستان ممنوع کردهاند. این محدودیتها زندگی بسیاری از زنان نانآور را با مشکلات جدی مواجه کرده است. پیش از این، سازمان ملل در گزارشی تاکید کرده بود که محدودیتها و ممنوعیتهای طالبان بر کار و آموزش زنان و دختران، تاثیرات منفی مستقیم بر میزان کمکهای جهانی به افغانستان و روند کمکرسانی به کشور گذاشته است. از سوی دیگر، طالبان از آغاز برگشت دوباره شان به قدرت، تقریباً تمامی حقوق و آزادیهای زنان را سلب کردهاند. بر اساس قوانین جدید طالبان، زنان و دختران در این دوران نمیتوانند بالاتر از صنف ششم آموزش ببینند، در فعالیتهای اجتماعی شرکت کنند، در اجتماع ظاهر شوند یا در حکومتداری مشارکت داشته باشند.
آغاز دومین سال ممنوعیت کار زنان در سازمانهای غیردولتی: کرن دیکر بر لزوم مشارکت زنان تأکید کرد
فرخنده: کرن دیکر، کاردار سفارت آمریکا برای افغانستان، بهمناسبت دومین سال ممنوعیت کار زنان در سازمانهای غیردولتی از سوی طالبان، اظهار داشت که «در این مدت زمان، زندگیهای بیشماری شدیداً تحت تأثیر قرار گرفته است». او امروز (سهشنبه، ۴ جدی) در پیامی در ایکس نوشت که «آیندهی باثبات و مرفه برای افغانستان بدون مشارکت زنان ناممکن است.» خانم دیکر همچنین افزود که مشارکت زنان در فعالیتهای بشردوستانه ضروری است و حذف آنان از این فعالیتها، بحران جاری افغانستان را عمیقتر خواهد کرد. او تأکید کرد که ایالات متحده «همچنان مصمم است در کنار زنان افغان باقی بماند.» این سخنان در حالی بیان میشود که طالبان در تاریخ ۳ جدی ۱۴۰۱ خورشیدی کار زنان را در سازمانهای غیردولتی داخلی و بینالمللی ممنوع کردند. وزارت اقتصاد طالبان دلیل این اقدام را شکایتهایی عنوان کرد که از عدم رعایت «حجاب» و قوانین طالبان از سوی زنان ارائه شده بود. پس از آن، طالبان همچنین کار زنان در دفترهای سازمان ملل متحد را نیز ممنوع کردند. در دو سال اخیر، مردم افغانستان و کشورهای مختلف بارها خواستار لغو این ممنوعیتها شدهاند، اما طالبان تاکنون به این درخواستها توجه نکردهاند.
منع کورسهای آموزشی برای دختران بالاتر از صنف ششم در هرات توسط طالبان
فرخنده: در ادامه سیاستهای محدودکننده طالبان در زمینه آموزش دختران و زنان، ریاست معارف این گروه در ولایت هرات آموزش دختران بالاتر از صنف ششم در کورسهای آموزشی را ممنوع کرد. این تصمیم جدید که در نامهای به تاریخ دوشنبه، ۳ جدی صادر شده است، اعلام میکند که طبق دستور رهبر طالبان، آموزش دختران در مکاتب دولتی، خصوصی و آموزشگاهها تا امر ثانی تعطیل خواهد بود. در این نامه آمده است که این دستور نه تنها شامل مکاتب میشود، بلکه به کورسهای آموزشی نیز گسترش یافته است. مسئولان مراکز آموزشی در هرات به رسانهها گفته که به مراکز آموزشی به صورت کتبی و شفاهی اعلام شده است که دیگر نمیتوانند دختران بالاتر از صنف ششم را جذب کنند. با این حال، پیش از این، دختران بالاتر از صنف ششم در برخی کورسهای آموزشی به ویژه در زمینههایی مانند زبان انگلیسی یا مضامین دیگر دروس مدرسه شرکت میکردند، ولی اکنون این امکان نیز از آنان گرفته شده است. هنوز مشخص نیست که آیا این محدودیتها تنها در ولایت هرات اعمال شدهاند یا سایر ولایتهای کشور نیز تحت تأثیر قرار خواهند گرفت. این اقدام در ادامه سیاستهای طالبان پس از تسلط بر افغانستان صورت میگیرد. پس از به قدرت رسیدن طالبان، این گروه ابتدا مکاتب را به روی دختران بست و سپس تحصیل دختران در دانشگاهها را ممنوع کرد. با وجود تعطیلی مکاتب و دانشگاهها، تا چند هفته پیش، دختران اجازه داشتند که در انستیتوتهای صحی تحصیل کنند، اما اخیراً این موسسات نیز به روی آنان بسته شده است. این تصمیمات طالبان نگرانیهای گستردهای در داخل و خارج از افغانستان برانگیخته و پرسشهایی در مورد آینده تحصیل و حقوق زنان در کشور ایجاد کرده است.
روند جمعآوری «کتابهای ممنوعه» از سوی طالبان در شبرغان آغاز شد
فرخنده: طالبان روند جمعآوری «کتابهای ممنوعه» را در شهر شبرغان آغاز کردهاند. این اقدام با هدف حفاظت از «ارزشهای اسلامی، فرهنگ مردم، و پیشگیری از انتشار مطالب نادرست که ممکن است ذهنیت عمومی را تخریب کند» صورت گرفته است. بریالی احمدی، آمر اطلاعات ریاست اطلاعات و فرهنگ طالبان در جوزجان، در این زمینه گفت: «کتابهایی که برخلاف آموزههای دین اسلام و فرهنگ مردم افغانستان چاپ شده باشند، توسط کمیته جمعآوری کتابهای ممنوعه از تمام کتابخانههای این ولایت جمعآوری خواهند شد.» این روند، به گفته احمدی، در روزهای آینده ادامه خواهد داشت و تمامی کتابهای «مغایر با ارزشهای اسلامی و فرهنگی» شناسایی و جمعآوری خواهند شد. او تاکید کرد که این اقدام در راستای حفاظت از هویت اسلامی و فرهنگی افغانستان انجام میشود. این در حالی است که طالبان طی ماههای اخیر، کتابهای بیشماری را از کتابخانهها و دانشگاههای سراسر کشور مصادره کردهاند. اقدام طالبان در جمعآوری و سانسور کتابها با واکنشهای گستردهای روبهرو شده است. در پی این اقدام، شماری از فعالان آموزش و معترضان در چندین ولایت افغانستان کارزاری تحت عنوان «علیه کتاب سوزان» راهاندازی کردند. این کارزار که با استقبال گسترده مردم در داخل و خارج از کشور مواجه شده، به هدف اعتراض به سانسور و محدودیتهای فرهنگی، به ویژه در حوزه کتاب و آموزش، آغاز شده است. حمیرا قادری، نویسنده و استاد دانشگاه، و برادرش خالد قادری که این کارزار را راهاندازی کردهاند، پیش از این در بیانیهای اعلام کردند که طالبان در ادامه «سیاست حذف و سرکوب»، هزاران جلد کتاب را در افغانستان سانسور کردهاند. به گفته خانم قادری، طالبان تنها در ولایت هرات صدها عنوان کتاب را «نامطلوب» خوانده و دسترسی به آنها را ممنوع کردهاند. واکنشهای مردم و جامعه جهانی به این اقدام طالبان، نشاندهنده نگرانیهای جدی درباره آزادی بیان، دسترسی به اطلاعات و حقوق فرهنگی در افغانستان است.
وضعیت دشوار کارمندان زن در بانک مرکزی افغانستان تحت سلطه طالبان
فرخنده: پس از بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان، وضعیت زنان شاغل در بانک مرکزی این کشور به شدت دچار تغییرات منفی شده است. شماری از زنانی که پیش از سلطه طالبان در این بانک فعالیت میکردند، از شرایط دشوار زندگی خود و رفتار نادرست مقامات طالبان با آنها شکایت دارند. این زنان میگویند که باوجود دریافت کمکهای بشری به ارزش میلیونها دلار از سوی جامعه جهانی، بانک مرکزی قادر به پرداخت حقوق حتی ۸۰ کارمند زن خود نبوده و وضعیت آنان روز به روز بدتر میشود. بانک مرکزی افغانستان که به طور هفتگی بیش از ۴۰ میلیون دلار از کمکهای بشری دریافت میکند، اکنون تنها به زنان کارمند خود ماهانه ۵۰۰۰ افغانی پرداخت میکند. به گفته این کارمندان، بسیاری از آنان حتی این مبلغ را به طور کامل دریافت نمیکنند و حقوق آنها بر اساس بدهیهای قبلی، مانند قرضهها، محاسبه میشود. این زنان همچنین از تبعیضهای جدی در استخدامها و پرداختها خبر میدهند، به طوری که بسیاری از مردان وابسته به طالبان جایگزین زنان شدهاند و کارکنان پیشین زن در معرض رفتارهای تحقیرآمیز قرار دارند. زنان شاغل در این بانک میگویند که برخلاف گذشته که آنان از امتیازات ویژهای برخوردار بودند، حالا تنها مبلغی ناچیز دریافت میکنند که به سختی میتوانند نیازهای اولیه خانوادههای خود را برآورده کنند. علاوه بر این، برخی از زنان مجبور به پرداخت قرضهای همکارانی شدهاند که به خارج از کشور رفتهاند. در عین حال، بسیاری از پستهای مهم در بانک به جای زنان، به مردان وابسته به طالبان داده شده است. یکی از کارمندان این بانک که نمیخواهد نامش فاش شود، میگوید که زنان به گونهای با آنها برخورد میشود که گویی مجرم هستند. به عنوان مثال، هنگام ورود به بانک از آنها کارت شناسایی خواسته میشود و در برخی موارد حتی اجازه ورود به ساختمان بانک را ندارند. این کارمندان از جامعه جهانی درخواست دارند که صدای آنها را بشنوند و برای بهبود شرایط زنان در افغانستان اقدام کنند. این زنان با اشاره به کمکهای میلیون دلاری که به افغانستان ارسال میشود، تأکید دارند که این کمکها به دست آنان نمیرسد و طالبان منابع را تحت کنترل خود دارند. آنان از جامعه جهانی خواستهاند که نظارت دقیقتری بر توزیع این کمکها داشته باشد و فشار بیشتری بر طالبان برای بهبود شرایط زنان اعمال کند. وضعیت زنان شاغل در بانک مرکزی افغانستان نشاندهنده تبعیضهای جدی است که توسط رژیم طالبان علیه زنان اعمال میشود. این تبعیضها نه تنها مشکلات اقتصادی شدیدتری برای این زنان ایجاد کرده، بلکه مانع استفاده کامل از توانمندیهای آنان در نظام بانکی کشور شده است. در چنین شرایطی، صدای این زنان باید به گوش جامعه جهانی برسد تا اقداماتی جدی برای تغییر این وضعیت انجام شود.
حامد کرزی در حمایت از تحصیل دختران افغانستان: «آموزش حق اساسی آنان است»
فرخنده: حامد کرزی، رئیسجمهور پیشین افغانستان، در حمایت از صدای اعتراضی زنان و دختران به منظور بازگشایی مکتبها و دانشگاهها در کشور، تأکید کرده است که آموزش دختران «یک حق اساسی» آنان است و افغانستان بدون آموزش دختران «هیچگاه آینده روشن نخواهد داشت». آقای کرزی در یک نوشتار در شبکه اجتماعی اکس (توئیتر) گفته است: «صدا و خواست زنان و دختران کشور، صدای بر حق آنان برای افغانستان آباد است.» وی افزود که تواناییهای جوانان افغانستان، چه دختران و چه پسران، تنها راهحل خودکفایی و رهایی از فقر در کشور است. رئیسجمهور پیشین افغانستان تأکید کرد که آموزش دختران برای شکوفایی و پیشرفت افغانستان «حیاتی» است و ابراز امیدواری کرد که به زودی درهای مکتبها و دانشگاهها به روی دختران و زنان کشور باز شود. این اظهارات در حالی مطرح میشود که پس از بازگشت طالبان به قدرت در اوت ۲۰۲۱، تمام درهای مکتبهای بالاتر از صنف ششم و دانشگاهها به روی دختران و زنان بسته شد. همچنین، تا سه هفته پیش، شماری از انستیتوتهای طبی خصوصی بهعنوان آخرین فرصت تحصیلی برای زنان، همچنان در دسترس بودند. اما اخیراً، با صدور فرمان جدید رهبر طالبان، این آخرین روزنه امید نیز بسته شد. طبق این فرمان، انستیتوتهای طبی در سراسر کشور دیگر حق جذب دانشجویان دختر و زن را ندارند. نورجلال جلالی، وزیر صحت عامه طالبان، این دستور را به مسئولان نهادهای مربوطه ابلاغ کرده است. این تصمیم طالبان در شرایطی اتخاذ میشود که بسیاری از زنان و دختران افغان همچنان به دنبال بازگشایی مدارس و دانشگاهها و دسترسی به فرصتهای آموزشی هستند. حامد کرزی در سخنان خود از این خواست حمایت کرده و تأکید کرد که هیچ جامعهای بدون توجه به آموزش دختران نمیتواند به پیشرفت و شکوفایی دست یابد.
دانشگاه آنلاین زن: دو سال پشتیبانی از تحصیل دختران افغانستان در سایه محدودیتها
فرخنده: با گذشت دو سال از بسته شدن دانشگاهها و مراکز تحصیلات عالی به روی دختران در افغانستان، دانشگاه آنلاین زن اعلام کرده است که این نهاد آموزشی توانسته است بهعنوان یک امید برای دختران محروم از تحصیل در کشور، جایگاهی مهم پیدا کند. دانشگاه آنلاین زن که تنها چند روز پس از اعلام رسمی ممنوعیت تحصیل برای دختران توسط طالبان تأسیس شد، تاکنون موفق شده است برنامههای درسی خود را در ۱۵ دانشکده مختلف ارائه دهد و حدود ۱۴ هزار دختر را در مقطع لیسانس تحت پوشش قرار دهد. دانشجویان این دانشگاه عمدتاً از داخل افغانستان و برخی کشورهای دیگر هستند که درسهای خود را بهصورت آنلاین دنبال میکنند. این نهاد آموزشی بهویژه برای دختران افغان که پس از بهقدرت رسیدن طالبان از ادامه تحصیل محروم شدهاند، فرصتی برای ادامه آموزش فراهم کرده است. در آستانه دومین سالگرد تأسیس دانشگاه آنلاین زن، گردهماییهایی در شهرهای تهران، مشهد، کابل و بدخشان برگزار شد. مسئولان دانشگاه در این گردهماییها بر اهمیت آموزش برابر برای همه و ضرورت دسترسی به تحصیلات برای دختران تأکید کردند و از تلاشهای گروه اجرایی دانشگاه قدردانی کردند. کارشناسان آموزشی نیز معتقدند که هرچند آموزش آنلاین نمیتواند بهطور کامل جایگزین آموزش حضوری شود، اما در شرایط فعلی افغانستان، بهترین گزینه ممکن است و در آینده نیز میتواند بهعنوان مکملی برای سیستم آموزش حضوری عمل کند. به گفته آنان، دانشگاه آنلاین زن با ارائه تحصیلات بهصورت دیجیتالی، گامی بزرگ در جهت حفظ حقوق آموزشی دختران در شرایط دشوار فعلی افغانستان برداشته است. این در حالی است که طالبان همچنان بهطور رسمی تحصیل دختران را در مقاطع بالاتر ممنوع کرده و بسیاری از دختران افغانستان از دسترسی به آموزش عالی محروم هستند. دانشگاه آنلاین زن با ادامه فعالیتهای خود، نقش مهمی در ایجاد فرصتهای آموزشی برای این دختران ایفا کرده است.
تجلیل گسترده از شب یلدا توسط زنان معترض: مقاومت فرهنگی در برابر طالبان
فرخنده: در شب جمعه، ۳۰ قوس، شماری از زنان معترض مقیم کابل، ایران و پاکستان شب یلدا را به عنوان نمادی از مقاومت فرهنگی و اعتراض به محدودیتهای طالبان جشن گرفتند. این زنان با برگزاری مراسمی خاص، با افروختن شمع و پهن کردن سفرههای رنگین یلدایی، این شب را بهعنوان نمادی از پیروزی نور بر تاریکی گرامی داشتند. جنبش اتحاد و همبستگی زنان در اعلامیهای اعلام کرده است که با وجود ممنوعیتهای طالبان بر مراسم فرهنگی و باستانی، آنها امسال نیز مانند سالهای گذشته شب یلدا را جشن گرفته و آرزوی پایان جهالت و تاریکی و ظهور نور آزادی را کردند. این جنبش تاکید کرده است که طالبان پس از تسلط بر افغانستان، فرهنگ و زبان مردم را هدف قرار داده و جشنهای باستانی را ممنوع کردهاند. ائتلاف جنبشهای اعتراضی زنان افغانستان نیز در بیانیهای به مناسبت شب یلدا بار دیگر بر مقاومت در برابر محدودیتهای اعمالشده بر زنان توسط طالبان تأکید کرد. این ائتلاف با استفاده از نمادگرایی شب یلدا، آن را فرصتی برای بازتاب امید و مبارزه در برابر تاریکی دانست. در همین راستا، گروههای مختلف زنان اعم از انجمن ادبی سوزن طلایی، جنبشهای شنبههای ارغوانی، ائتلاف جنبشهای اعتراضی زنان افغانستان، جنبش آزادهگان در تبعید و جنبش زنان بهسوی آزادی نیز با انتشار پیامهایی به گرامیداشت شب یلدا پرداخته و آن را به عنوان فرصتی برای تجلیل از فرهنگ و اعتراض به سیاستهای سرکوبگرانه طالبان دانستند. این جنبشها تاکید کردهاند که ممنوعیت برگزاری جشنهای فرهنگی باعث نابودی میراثهای فرهنگی و جلوگیری از انتقال آیینها به نسلهای آینده خواهد شد. همچنین، جمعیت زنان مقاوم افغانستانی در پیامی اعلام کردهاند که شب یلدا برای آنها فراتر از یک مراسم فرهنگی است و به نمادی از مقاومت و امید تبدیل شده است. اعضای این جمعیت خواستار ایستادگی جامعه جهانی در کنار زنان افغانستان شده و تاکید کردهاند که شکست طالبان نزدیک است و زنان برای تحقق آزادی و عدالت مبارزه میکنند. در حالی که طالبان جشن شب یلدا را از نظر دینی «حرام» و «گناه» اعلام کردهاند، زنان افغانستان با برگزاری این مراسمها نشان دادند که هیچگاه تسلیم تاریکی نخواهند شد و از فرهنگ و آداب دیرینه خود دفاع خواهند کرد. دختران معترض، میگویند: «شب یلدا به ما یادآوری میکند که هیچ شب تاریکی پایدار نیست و باور دارم که روزی فرا خواهد رسید که این ظلم و سرکوب به پایان خواهد رسید.» زنان معترض با برگزاری شب یلدا، بار دیگر قدرت ایستادگی خود را در برابر سیاستهای تبعیضآمیز طالبان نشان داده و اعلام کردهاند که هرگز اجازه نخواهند داد که فرهنگ و هویت آنان به فراموشی سپرده شود.
تاکید ائتلاف جنبشهای اعتراضی زنان افغانستان بر مقاومت در شب یلدا
فرخنده: ائتلاف جنبشهای اعتراضی زنان افغانستان در بیانیهای به مناسبت شب یلدا بار دیگر بر مقاومت در برابر محدودیتهای اعمالشده بر زنان توسط طالبان تأکید کرد. این ائتلاف با استفاده از نمادگرایی شب یلدا، آن را فرصتی برای بازتاب امید و مبارزه در برابر تاریکی دانست. در بیانیهای که از سوی دختران و زنان معترض منتشر شده، آمده است: «شب یلدا برای ما نه تنها یک جشن، بلکه نمادی از مقاومت و ایستادگی در برابر تاریکی است. این شب را به پیروزی نور بر تاریکی تشبیه میکنیم و باور داریم که روزی، روشناییِ آزادی و برابری بر تاریکی ظلم و تبعیض غلبه خواهد کرد.» این بیانیه همچنین به بسته شدن انستیوتهای طبی از سوی طالبان اشاره کرده و این اقدام را تجاوز دیگری به حق تحصیل زنان در افغانستان خوانده است. «محدودیتهای روزافزون بر تحصیل زنان، نمونهای آشکار از تلاش برای محو هویت و توانمندی زنان در جامعه است. اما ما سکوت نخواهیم کرد و به مبارزه ادامه خواهیم داد.» در این شب یلدا، بسیاری از دختران و زنان افغانستان، به جای دورهمیهای گرم خانوادگی و روشنایی شمع، تنها در آرزوی آزادی و عدالت برای خود و دیگران به سر میبرند. «ما نمیخواهیم که در شبهای طولانی زندگی خود، در تاریکی باقی بمانیم. خواسته ما روشنی است؛ روشنیای که از تحصیل، آزادی و برابری به وجود میآید.» ائتلاف جنبشهای اعتراضی زنان افغانستان در پایان این بیانیه بار دیگر بر تلاش مستمر خود برای دستیابی به آزادی و برابری تأکید کرده و آرزو کرده است که این شب یلدا سرآغاز پیروزی زنان افغانستان بر تاریکیها باشد.
رینا امیری: حمایت جهانی از زنان افغان ضروری است
فرخنده:در دومین سالگرد ممنوعیت آموزش زنان و دختران در دانشگاهها و اشتغال آنان در نهادهای غیردولتی توسط طالبان، رینا امیری، نماینده ویژه امریکا در امور زنان، دختران و حقوق بشر افغانستان، از جامعه جهانی خواست تا در حمایت از حقوق زنان افغان همبسته شود. وی هشدار داد که بیتوجهی به وضعیت زنان در افغانستان میتواند حقوق زنان در سراسر جهان را تضعیف کند. امیری در یک نامه سرگشاده، بیش از ۸۰ سیاست تبعیضآمیز طالبان علیه زنان را محکوم کرد. این سیاستها شامل محرومیت از حق تحصیل، اشتغال، آزادی حرکت، مشارکت در تصمیمگیری و دسترسی به خدمات بهداشتی حیاتی است. وی در این نامه نوشت: «جهان در حال آزمون است. اگر زنان و دختران افغان را تنها بگذاریم، به زنان و دختران در سراسر جهان ضربه زدهایم و الگویی خطرناک ایجاد میکنیم که فراتر از مرزهای افغانستان تکرار خواهد شد.» وی تأکید کرد که تا زمانی که آرزوهای زنان افغان خاموش شود، افغانستان در تاریکی باقی خواهد ماند. با این حال، وی از مقاومت زنان و دختران افغان ابراز اطمینان کرد و گفت: «زنان افغان بار دیگر خواهند ایستاد. برای پیروزی آنها، باید بهصورت جمعی از آنان حمایت کنیم.» رینا امیری در ادامه به ارائه راهکارهایی برای حمایت از زنان افغانستان پرداخت. وی پیشنهاد کرد که مردان، چه در داخل و چه خارج از افغانستان، باید در کنار زنان و دختران خود بایستند تا آیندهای امیدبخش برای افغانستان رقم بزنند. همچنین، او تأکید کرد که جامعه جهانی باید حقوق بشر، بهویژه حقوق زنان و دختران، را در اولویت هرگونه تعامل با طالبان قرار دهد. او همچنین بر لزوم ارائه منابع، فناوری، آموزش و فرصتهای اقتصادی به زنان افغان برای بازسازی زندگی خود تأکید کرد و هشدار داد که ادامه این ممنوعیتها بخشی از تلاش طالبان برای حذف زنان از عرصه عمومی است. امیری در پایان نوشت: «راه پیش رو طولانی است، اما ناامیدی و تسلیم گزینه ما نیست. تعهد به حمایت از زنان افغان، نمادی از تلاش جهانی برای برابری جنسیتی است.»