تشکیل دادگاه مردمی برای زنان افغانستان
فرخنده: در یک اقدام بیسابقه و نمادین برای دادخواهی از زنان افغانستان، شهرزاد اکبر، رییس پیشین کمیسیون حقوق بشر، از راهاندازی “دادگاه مردمی برای زنان افغانستان” خبر داده است. این ابتکار بهعنوان صدای بلند جامعه مدنی در برابر سرکوب سیستماتیک زنان توسط طالبان، روز پنجشنبه، ۹ اسد، رسماً آغاز به کار کرد. در بیانیه آغازین این دادگاه آمده است که چهار نهاد مدنی افغان با همکاری «محکمه دایمی مردمی» این دادگاه را تشکیل دادهاند؛ نهادی بینالمللی که در موارد جنایات گسترده حقوق بشری از ابزارهای نمادین قضایی برای ایجاد آگاهی و فشار سیاسی استفاده میکند. هدف این دادگاه، مستندسازی نقض حقوق زنان توسط طالبان و تلاش برای پاسخگو ساختن آنان در سطح جهانی عنوان شده است. به گفته برگزارکنندگان، این اقدام در واکنش به ادامهی روند سکوت جامعه جهانی در برابر جنایات طالبان و افزایش نشانههای عادیسازی روابط برخی کشورها با این گروه، بهویژه پذیرش دیپلماتهای طالبان در آلمان و نزدیکیهای سیاسی روسیه، صورت گرفته است. مسوولان دادگاه گفتهاند که چهار دادستان مسئول تهیه کیفرخواست رسمی علیه رهبران طالبان هستند و در هفته پیشرو ترکیب هیأت قضات این دادگاه نیز اعلام خواهد شد. این دادگاه همچنین تأکید کرده است که یافتهها و شهادتهای ثبتشده میتوانند بهعنوان شواهد معتبر در نهادهای قضایی بینالمللی مورد استفاده قرار گیرند. تشکیل این دادگاه در شرایطی صورت میگیرد که همزمان، دادگاه کیفری بینالمللی نیز حکم بازداشت هبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان، و عبدالحکیم حقانی، رییس محکمه عالی این گروه را به اتهام «جنایت علیه بشریت» صادر کرده است. راهاندازی دادگاه مردمی برای زنان افغانستان، گرچه جنبه الزامآور حقوقی ندارد، اما میتواند بهعنوان ابزاری مؤثر در برجستهسازی رنجهای زنان افغان و افزایش فشار بر طالبان در سطح جهانی عمل کند.
ناپدید شدن مرموز دختر 15 ساله افغانستان در تهران

فرخنده: در حالیکه نگرانیها در مورد وضعیت مهاجران افغانستان در ایران افزایش یافته، خانواده سمانه تاجیک، دختر ۱۵ ساله افغانستان، از ناپدید شدن مرموز او در منطقه چهاردانگه تهران خبر میدهند. سمانه روز چهارشنبه، اول اسد، پس از ترک محل کارش در یک کارگاه لحافدوزی، ناپدید شد و از آن زمان تاکنون هیچ اطلاعی از او در دست نیست. خانواده این دختر نوجوان میگویند که بارها به نهادهای انتظامی ایران مراجعه کردهاند، اما به دلیل نداشتن مدارک اقامتی کامل، با بیتوجهی و عدم همکاری پولیس مواجه شدهاند. خواهر سمانه در گفتگو با رسانهها اعلام کرده که گذشت نزدیک به ده روز از ناپدید شدن او، تنها بر نگرانی خانواده افزوده است. سمانه در ایران متولد شده و از کودکی همراه با خانوادهاش در این کشور زندگی کرده است. مادر او دو سال پیش فوت کرده و پدرش نیز بیش از شش سال است که در زندانی در یزد بهسر میبرد. اکنون خواهران سمانه، در غیاب والدین، مسئولیت پیگیری سرنوشت او را به دوش دارند، اما تلاشهایشان تاکنون بینتیجه بوده است. همزمان با این حادثه، گزارشهای متعددی از خشونت و قتل مهاجران افغانستان در ایران منتشر شده که نگرانیها درباره امنیت این جامعه مهاجر را افزایش داده است. پیش از این، در ماه جوزا، جسد تکهتکهشده کبرا رضایی، دختر مهاجر افغانستان، در پاکدشت تهران کشف شد؛ او از اوایل حمل ناپدید شده بود. در تازهترین مورد نیز، سفارت طالبان در تهران تأیید کرده است که امیرطاها رضایی، جوان ۱۸ ساله افغانستان، به طرز فجیعی توسط دو شهروند ایرانی به قتل رسیده است. جسد این جوان ماه گذشته در یک باغ در شهر دماوند پیدا شد. گسترش بیپاسخگویی نهادهای ایرانی در برابر سرنوشت مهاجران افغانستان، بهویژه کودکان و نوجوانان، موجب نگرانی گسترده در میان فعالان حقوق بشر و خانوادههای آسیبدیده شده است. پرونده سمانه تاجیک، تنها یکی از دهها موردیست که این روزها صدای مهاجران افغانستان را در ایران بلندتر کرده است. ش ن
طالبان یک زن را در دایکندی در محضر عام شلاق زدند
فرخنده: در ادامه اجرای احکام سختگیرانه شریعت از سوی گروه طالبان، دادگاه عالی این گروه اعلام کرده است که یک زن در ولایت دایکندی به جرم «رابطه نامشروع» به ۳۹ ضربه شلاق و یک سال زندان محکوم شده و این حکم بهگونه علنی اجرا شده است. براساس خبرنامهای که روز سهشنبه، ۷ اسد، از سوی این دادگاه منتشر شده، زن محکومشده پس از بررسی پرونده توسط نهادهای عدلی و قضایی طالبان، در یکی از محاکم محلی مجرم شناخته شده و مجازات او مطابق فقه اسلامی به اجرا درآمده است. با این حال، ادامه اعمال مجازاتهای بدنی بهویژه شلاق زدن در محاکم علنی، واکنشهای تند نهادهای مدافع حقوق بشر را در پی داشته است. سازمانهای بینالمللی بارها تاکید کردهاند که این نوع مجازاتها خلاف موازین حقوق بشر، کرامت انسانی و کنوانسیونهای جهانی است که افغانستان نیز پیشتر به آنها متعهد بوده است. دادگاههای صحرایی و اجرای علنی احکام شریعت، بهویژه علیه زنان، در حکومت طالبان موضوعی تازه نیست. از زمان تسلط دوباره این گروه بر افغانستان، شمار موارد شلاقزنی، سنگسار و بازداشت به اتهامهای اخلاقی بهطور قابل توجهی افزایش یافته است. تحلیلگران حقوقی میگویند، نبود ساختارهای شفاف قضایی، عدم دسترسی متهمان به وکیل مدافع و فشار اجتماعی، عدالت را به شدت زیر سؤال برده است. با آنکه نهادهای داخلی طالبان اجرای این احکام را قانونی میدانند، اما جامعه جهانی آن را نشانهای آشکار از سرکوب و نقض سیستماتیک حقوق بشر در افغانستان میداند.
صبحهای سیاه در دشتبرچی؛ طالبان با قانون محرم، زنان را گروگان میگیرند
فرخنده: منابع محلی در غرب کابل گزارش دادهاند که طالبان صبح روز چهارشنبه، ۸ اسد، در یک اقدام تازه، شماری از زنان و دختران را در ناحیه دشتبرچی به دلیل نداشتن محرم شرعی بازداشت کردهاند. به گفته ساکنان محل، این بازداشتها حوالی ساعت شش صبح از مناطق قلعهنو و سرک بیستمتره آغاز شده و تا ساعتها ادامه داشته است. شاهدان عینی میگویند که نیروهای امر به معروف طالبان با استفاده از وسایط نقلیه دولتی در چندین نقطه دشتبرچی مستقر شده و بدون هشدار قبلی، زنانی را که بدون همراه مرد شرعی در سطح شهر حضور داشتند، بازداشت کردند. هنوز آمار دقیقی از تعداد بازداشتشدگان در دست نیست، اما گزارشها حاکی از نگرانی فزاینده خانوادهها نسبت به سرنوشت آنان است. این اقدام در حالی صورت میگیرد که طالبان پس از بازگشت به قدرت در سال ۲۰۲۱، محدودیتهای شدید و فزایندهای را بر زندگی اجتماعی، آموزشی و مدنی زنان افغانستان اعمال کردهاند. ممنوعیت گشتوگذار بدون محرم، یکی از محدودترین مقرراتیست که بر زنان تحمیل شده و بارها باعث بازداشت، تحقیر و حتی خشونت علیه آنان شده است. در هفتههای اخیر نیز، طالبان در ساحه شهر نو کابل دخترانی را که برای امور تحصیلی یا شغلی در بیرون بودند، به دلایل مشابه بازداشت کردهاند. این روند، نگرانی سازمانهای حقوق بشری و نهادهای مدافع حقوق زنان را بیش از پیش برانگیخته است.
دیدهبان حقوق بشر: با ادامه سرکوب طالبان خودمختاری زنان افغانستان در حال نابودی است
فرخنده: دیدهبان حقوق بشر در گزارشی تازه هشدار داده است که سیاستهای سرکوبگرانه طالبان علیه زنان، بهویژه بازداشتهای اخیر در کابل، فضای ترس و ارعاب شدیدی را در میان دختران و زنان افغانستان ایجاد کرده است. این سازمان بینالمللی میگوید طالبان با استفاده از ابزار سرکوب، در تلاشاند زنان را بهطور سیستماتیک از عرصه عمومی حذف کنند. این گزارش که روز دوشنبه، ۶ اسد، منتشر شده، تأکید میکند که اعمال خشونت روانی و فیزیکی بر زنان به بهانه «بیحجابی»، نشاندهنده سیاستی هدفمند برای از بین بردن خودمختاری و استقلال زنان در افغانستان است. دیدهبان حقوق بشر این رویکرد را تلاشی آگاهانه برای تحکیم ساختارهای مردسالارانه و تحمیل یک نظم اخلاقی بسته بر جامعه توصیف کرده است. به گفته این نهاد، طالبان با کنترل بدن و هویت زنان، خود را بهعنوان مرجع اخلاقی و دینی معرفی میکنند و هرگونه نافرمانی یا ابراز وجود زنان را با بازداشت و مجازات پاسخ میدهند. در یک هفته گذشته، دهها زن و دختر تنها در کابل به اتهام رعایتنکردن «پوشش اسلامی» دستگیر شدهاند. دیدهبان حقوق بشر افزوده است که هر بار زنان تلاش میکنند در برابر این فشارها مقاومت نشان دهند، طالبان با خشونت شدیدتری واکنش نشان میدهند؛ سیاستی که هدف آن نه تنها ساکتکردن زنان، بلکه ناپدید کردن کامل آنها از حیات اجتماعی است. این سازمان خواستار اقدام فوری جامعه جهانی برای بهرسمیتشناختن وضعیت موجود بهعنوان «آپارتاید جنسیتی» شده و تأکید کرده است که چشمپوشی از این وضعیت، بهمعنای پذیرش تبعیض سیستماتیک علیه نیمی از جمعیت افغانستان خواهد بود. از زمان بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، زنان در افغانستان با محدودیتهای بیسابقهای مواجه شدهاند؛ از ممنوعیت آموزش و اشتغال گرفته تا ممنوعیت سفر بدون محرم. اکنون، با افزایش بازداشتها و سرکوبها، آینده حضور زنان در جامعه بیش از هر زمان دیگری در هالهای از ابهام قرار دارد.
دیدهبان حقوق بشر: طالبان با اعمال سلطه بر زنان، آپارتاید جنسیتی را نهادینه میکنند
فرخنده: دیدهبان حقوق بشر با انتشار گزارشی تازه هشدار داده است که طالبان در ادامه سیاستهای سرکوبگرانه خود علیه زنان، با بازداشت گسترده زنان و دختران به اتهام آنچه «بدحجابی» خوانده میشود، خشونتهای جسمی و روانی گستردهای را بر آنان اعمال میکنند. بر اساس این گزارش که روز دوشنبه، ۶ اسد منتشر شد، طالبان تنها از تاریخ ۱۶ جولای تاکنون دهها زن را در کابل بازداشت کردهاند. هدف اصلی این بازداشتها، به گفته دیدهبان حقوق بشر، تحمیل اطاعت کامل بر زنان و حذف تدریجی استقلال فردی و اجتماعی آنان است. این نهاد مدافع حقوق بشر میافزاید که بازداشتهای اخیر بخشی از اجرای سختگیرانه قوانین امر به معروف و نهی از منکر طالبان است؛ قوانینی که زنان را ملزم به پوشش کامل بدن و صورت در انظار عمومی میکند. بر پایه همین قوانین، هرگونه تخطی از دستورالعملهای پوشش، با برخوردهای تند و بازداشت مواجه میشود. دیدهبان حقوق بشر تأکید کرده است که طالبان با کنترل بدن و هویت زنان، بهگونهای عمل میکنند که گویی مرجع مطلق اخلاق و شریعت در امور زنان هستند. این سیاستها، به باور این نهاد، بخشی از یک نظام ساختاری آپارتاید جنسیتی است که هدف آن حذف کامل زنان از صحنه عمومی افغانستان است. در گزارش آمده است که سیاستهای طالبان نهتنها آزادی فردی زنان را نشانه گرفته، بلکه موجی از ترس و ناامیدی در میان خانوادهها و جامعه ایجاد کرده است. زنان افغان، که سالها برای حقوق خود مبارزه کردهاند، اکنون با محرومیت از آموزش، کار، و حتی آزادی رفتوآمد مواجهاند. دیدبان حقوق بشر در پایان هشدار داده است که وضعیت زنان در افغانستان بحرانی است و جامعه جهانی، بهویژه کشورهایی که مدافع حقوق بشر هستند، باید اقدامات ملموس و فوری برای حمایت از زنان افغان در پیش گیرند؛ چرا که سکوت در برابر چنین وضعیتی، به معنای تأیید یک آپارتاید جنسیتی بیسابقه در قرن بیستویکم خواهد بود.
سارا گوهری، دانشجوی افغانستان به اتهام تلیغ علیه نظام در زندان ایران محبوس است
فرخنده: در ادامه برخوردهای امنیتی با مهاجران و فعالان اجتماعی افغانستان در ایران، سارا گوهری، دانشجوی جامعهشناسی دانشگاه تهران، به اتهام «تبلیغ علیه نظام» از سوی نهادهای امنیتی بازداشت و به زندان تربتجام منتقل شده است. رضا شفاجو، وکیل مدافع این دانشجو، روز یکشنبه، ۵ اسد، در صفحه ایکس (توییتر پیشین) خود نوشت که موکلش ساعاتی پیش با وی تماس گرفته و اطلاع داده که بهتازگی از بازداشتگاه انفرادی اداره اطلاعات مشهد به زندان تربتجام منتقل شده است. بنا بر اظهارات شفاجو، پرونده این دانشجو اکنون در دادسرای تایباد در جریان بررسی است. بازداشت سارا گوهری نخستین بار در میانه ماه سرطان (۱۵ سرطان) توسط سازمان حقوق بشری ههنگاو گزارش شد. بر پایه گزارش این نهاد، سارا گوهری پس از اعلام تصمیمش برای انجام تحقیق میدانی درباره وضعیت مهاجران افغان در مرز تایباد، توسط نیروهای امنیتی بازداشت و به مکانی نامعلوم انتقال یافت. گزارشهای منتشرشده از نهادهای حقوق بشری و فعالان جامعه مدنی نشان میدهد که بازداشت و پیگرد قضایی مهاجران افغانستان در ایران، بهویژه آنانی که در حوزههای آکادمیک یا رسانهای فعالاند، افزایش یافته است. بسیاری از این افراد، بدون حکم قضایی، در بازداشتهای طولانیمدت نگهداری میشوند. در سالهای اخیر، مهاجران افغانستان در ایران با مشکلات متعدد از جمله بازداشتهای خودسرانه، اخراجهای اجباری، تبعیض سیستماتیک و محدودیت در دسترسی به آموزش و خدمات بهداشتی مواجه بودهاند. اکنون، پرونده سارا گوهری به نمادی از برخوردهای سختگیرانه علیه دانشجویان و مهاجرانی بدل شده که تلاش دارند صدای جامعه خود را در محیطهای دانشگاهی یا رسانهای منعکس کنند. وکیل این دانشجوی افغان با تأکید بر غیرقانونی بودن روند بازداشت و نگهداری موکلش، خواستار توجه نهادهای مدافع حقوق بشر و رسانههای مستقل به این پرونده شده است. او هشدار داده که سارا گوهری در معرض تهدیدهای جدی روانی و حقوقی قرار دارد و باید هرچه سریعتر روند قضایی شفاف و عادلانه برای او فراهم گردد.
افزایش بازداشت کاربران شبکههای اجتماعی و خبرنگاران از سوی طالبان
فرخنده: در حالی که فشارهای طالبان بر فضای مجازی و رسانهای در افغانستان شدت گرفته، منابع متعدد به رسانهها گفتهاند که تنها در یک ماه گذشته، دهها کاربر شبکههای اجتماعی، از جمله هفت خبرنگار، از سوی استخبارات طالبان و اداره امر به معروف بازداشت شدهاند. به گزارش منابع محلی، اتهام اصلی این بازداشتشدگان، «نشر محتوای خلاف شریعت» اعلام شده است. بازداشتها اغلب به شکل شبانه و در شهرهایی چون کابل، غزنی، هرات، لغمان، قندهار، سرپل و چند ولایت دیگر صورت گرفته است. خانوادههای برخی از بازداشتشدگان به رسانهها گفتهاند که از زمان بازداشت عزیزانشان تاکنون هیچ تماس یا خبری از وضعیت آنها دریافت نکردهاند. در میان این بازداشتشدگان، خبرنگارانی نیز وجود دارند که به گفته منابع، به علت همکاری با رسانههای خارجی هدف قرار گرفتهاند. یکی از بستگان خبرنگار بازداشتشده میگوید: «پسرم یک خبرنگار ورزشی بود. هیچ وابستگی سیاسی یا نظامی نداشت. اما طالبان او را بردهاند و ما نمیدانیم زنده است یا نه.» این گفتهها در حالی مطرح میشود که شواهد حاکی از فشار شدید روانی و احتمال شکنجه در بازداشتگاههای طالبان است. طالبان گاهگاهی ویدیوهایی از برخی زندانیان منتشر میکنند که در آن، افراد از کار خود «اظهار ندامت» میکنند. اما نهادهای حقوق بشری و کارشناسان رسانهای میگویند که این ویدیوها تحت فشار و تهدید ضبط میشوند و هیچ اعتباری ندارند. سازمانهای مدافع آزادی رسانهها بارها نسبت به سرکوب خبرنگاران هشدار دادهاند. به باور آنان، افغانستان اکنون یکی از بستهترین کشورها در زمینه آزادی بیان است؛ جایی که حتی بیان ساده یک عقیده ممکن است منجر به بازداشت و شکنجه شود. از سوی دیگر، منابع آگاه فاش کردهاند که طالبان در کنار نهادهای امنیتی خود، واحد ویژهای برای نظارت بر فعالیت کاربران شبکههای اجتماعی تشکیل دادهاند. این واحد، وظیفه شناسایی، ردیابی و بازداشت کاربران را بر عهده دارد. یک فعال رسانهای، که نخواست نامش فاش شود، در گفتوگو با رسانهها گفت: «فضای امروز افغانستان مملو از ترس و سانسور است. مردم حتی نمیدانند چه بنویسند، یا چه چیزی را به اشتراک بگذارند. سکوت، بهتدریج به تنها گزینه باقیمانده تبدیل میشود.» کارشناسان رسانه هشدار میدهند که اگر این روند ادامه یابد، افغانستان با شکلگیری یک جامعه «خاموش و سرکوبشده» مواجه خواهد شد؛ جامعهای که در آن حقیقت، نه تنها بیان نمیشود، بلکه عمداً دفن میگردد.
قتل تکاندهنده یک زن و سه کودک افغانستان در تهران
فرخنده: در یک رویداد دردناک که فضای منطقهای از جنوب تهران را در شوک و اندوه فرو برده، یک زن جوان افغانستان همراه با سه کودک خردسالش در منطقه مرتضیگرد پایتخت ایران به قتل رسیدهاند. منابع خبری ایرانی این حادثه را یکی از پیچیدهترین معماهای جنایی اخیر توصیف کردهاند. بهگفته رسانههای محلی، عصر روز جمعه، سوم اسد، زنی با تماس با پلیس تهران اعلام کرد که چند روزی است از همسایه افغان خود بیخبر است و بوی تعفن شدیدی از واحد آنان به مشام میرسد. این هشدار باعث شد تا مأموران جنایی به محل اعزام شوند و پس از ورود به خانه، با صحنهای دلخراش روبهرو شوند. در داخل خانه، اجساد سه کودک خردسال، به ترتیب دو، سه و پنج ساله، در اتاق پذیرایی پیدا شد و پیکر خونآلود مادر ۲۵ ساله آنها نیز در اتاق خواب قرار داشت. براساس یافتههای اولیه پلیس، مادر با ضربات چاقو به قتل رسیده و کودکان بهاحتمال زیاد بر اثر خفگی جان باختهاند. بررسیهای اولیه پلیس نشان داده که این زن همراه با شوهر ۷۰ سالهاش زندگی میکرده است. شوهر وی مدتی پیش از این حادثه به افغانستان بازگشته است، اما هنوز روشن نیست که آیا او داوطلبانه کشور را ترک کرده یا توسط مقامهای ایرانی اخراج شده است. پلیس تهران با تشکیل تیم ویژهای، تحقیقات برای یافتن عامل یا عاملان این جنایت هولناک را آغاز کرده است. تاکنون هیچ فردی در پیوند با این رویداد بازداشت نشده و انگیزه ارتکاب جرم نیز در هالهای از ابهام قرار دارد. این جنایت هولناک بار دیگر توجه افکار عمومی را به وضعیت آسیبپذیر مهاجران افغانستان در ایران جلب کرده و نگرانیها را نسبت به امنیت اجتماعی مهاجران، بهویژه زنان، افزایش داده است.
واکنش تند دیدهبان حقوق پناهندگان به بازداشت زنان و کودکان مهاجر افغانستان توسط نیروی پاکستان
فرخنده: در پی انتشار تصاویر دردناک از بازداشت زنان و دختران خردسال افغان در پاکستان، سازمان دیدهبان حقوق پناهندگان با انتشار بیانیهای شدیداللحن، این برخوردها را «تکاندهنده» و «غیرانسانی» توصیف کرد. این نهاد مدافع حقوق پناهجویان، اعلام کرد که شیوهی برخورد نیروهای امنیتی پاکستان با خانوادههای مهاجر افغان، کرامت انسانی را زیر پا گذاشته و جامعه جهانی نباید در برابر آن خاموش بماند. دیدهبان حقوق پناهندگان از مقامهای پاکستانی خواست تا بهجای سرکوب و بازداشت، به تعهدات بینالمللی خود در قبال پناهندگان پایبند بمانند و با زنان و کودکان بیپناه با احترام و انسانیت رفتار کنند. در این بیانیه آمده است که اخراج اجباری مهاجران، بهویژه زنان و دختران، نهتنها زندگی آنان را در معرض خطر جدی قرار میدهد، بلکه آینده آنها را بهطور کامل از بین میبرد. همزمان با افزایش موج اخراج مهاجران افغان از پاکستان، گزارشهای متعددی از بازداشت، آزار روحی و جداسازی کودکان از مادرانشان در اردوگاههای موقت منتشر شده است؛ مسائلی که به گفته این سازمان، نهتنها با اصول حقوق بشری در تضاد است، بلکه نشانهای از نادیدهگرفتن ابتداییترین حقوق انسانی است. دیدهبان حقوق پناهندگان در پایان هشدار داده که ادامه این روند، پیامدهای جبرانناپذیری بر پیکر انسانی جامعه مهاجر افغان خواهد داشت و از جامعه جهانی خواستار اقدام فوری برای توقف این رفتارهای غیرقابل توجیه شد.