قدردانی اتحادیه اروپا از تعهد قابله‌های افغان به مناسبت روز جهانی قابله‌ها
فرخنده: همزمان با پنجم می، روز جهانی قابله‌ها، نماینده‌گی اتحادیه اروپا در افغانستان با نشر پیامی از تعهد و تلاش‌های قابله‌های افغان در شرایط دشوار فعلی ستایش کرده است. در این پیام که روز دوشنبه، ۱۵ ثور، از طریق شبکه اجتماعی ایکس منتشر شده، آمده است: «توانمندسازی قابله‌های افغان، جان‌ها را نجات می‌دهد.» اتحادیه اروپا ضمن تأکید بر نقش حیاتی قابله‌ها در تقویت نظام صحی افغانستان، خواستار دسترسی گسترده زنان و دختران به آموزش، به‌ویژه آموزش‌های طبی، شده است. در پیام این نهاد اروپایی تصریح شده که ارتقای ظرفیت قابله‌ها و فراهم‌سازی فرصت‌های آموزشی برای زنان، بنیان نیروی کاری صحی افغانستان را تقویت می‌کند و گامی مهم در راستای حفظ سلامت مادران و نوزادان به‌شمار می‌رود. این در حالی است که پس از به قدرت رسیدن طالبان و وضع محدودیت‌های گسترده بر حضور زنان در محیط‌های آموزشی و کاری، هزاران زن شغل‌های خود را از دست داده‌اند. در تازه‌ترین مورد، رهبر طالبان دستور بسته شدن انستیتوت‌های صحی را نیز صادر کرده است؛ تصمیمی که نگرانی‌ها درباره آینده خدمات صحی در کشور، به‌ویژه در بخش صحی زنان را افزایش داده است.
افتتاح عملیات‌خانه ویژه زنان توسط طالبان: بدون زنان
فرخنده: در یک حرکت شگفت‌انگیز و شاید طنزآلود، وزارت صحت عامه طالبان اخیراً عملیات‌خانه‌ای ویژه زنان را در شفاخانه ولایتی اسعدآباد، مرکز ولایت کنر، افتتاح کرد. این مرکز با هزینه ۱.۸ میلیون افغانی توسط مؤسسه «هیلت نیت» ساخته شده است، اما نکته جالب و تعجب‌آور اینجاست که هیچ زنی در مراسم افتتاحیه این مرکز حضور نداشت! بله، شما درست خواندید؛ در حالی که این عملیات‌خانه به‌طور خاص برای زنان ساخته شده، اما هیچ زنِ فعالی در این مراسم دیده نشد. طالبان که به شدت آموزش زنان را به ویژه در رشته‌های پزشکی ممنوع کرده و تفکیک جنسیتی را در بیمارستان‌ها برقرار کرده است، در افتتاح این پروژه به شکل عجیب و غریبی از زنان غایب بودند. وزارت صحت عامه طالبان اعلام کرده که این عملیات‌خانه مجهز به انواع تجهیزات و وسایل پزشکی و غیرپزشکی است، اما جالب اینجاست که برای استفاده از این تجهیزات، خبری از زنان پزشک یا پرستار نیست! و چه کسی بهتر از طالبان برای ایجاد چنین پارادوکس‌هایی؟ تصاویری که طالبان از مراسم افتتاح منتشر کرده‌اند نشان می‌دهند که ده‌ها تن از اعضای این گروه در این مراسم حضور داشتند، اما به‌طور معجزه‌آسا هیچ‌گونه نشانی از زنان در میان آنها دیده نمی‌شود. آیا واقعاً این عملیات‌خانه برای زنان است؟ شاید این فقط یک شوخی تلخ است! و در حالی که طالبان پروژه‌های خود را با هزینه‌های کلان افتتاح می‌کنند، افغانستان همچنان با یکی از بالاترین آمار مرگ و میر مادران و نوزادان در جهان روبه‌رو است. طبق گزارش‌های یونیسف، اگر ممنوعیت آموزش زنان در رشته‌های پزشکی ادامه یابد، امسال بیش از ۵۰۰۰ مادر و کودک جان خود را از دست خواهند داد. به نظر می‌رسد که ساخت تجهیزات پزشکی و عملیاتی برای زنان یک گام بزرگ است، اما برای کسانی که نمی‌توانند حتی در این مراسم حضور پیدا کنند، شاید فقط یک بازی سیاسی یا تبلیغاتی باشد. با توجه به محدودیت‌های طالبان در مورد رفت‌وآمد زنان بدون محرم، کاهش حقوق زنان کارمند دولتی، قطع کمک‌های بین‌المللی، و بحران‌هایی که به‌طور روزافزون در زمینه مرگ‌ومیر مادران و نوزادان ایجاد می‌شود، آیا این افتتاحیه صرفاً یک نمایش است؟ آیا طالبان واقعاً به فکر زنان و مشکلات بهداشتی آنها هستند یا تنها به دنبال ایجاد «تصویر» برای دنیا هستند؟ در هر صورت، برای زنان افغان به نظر می‌رسد که همچنان در «خانه‌های عملیاتی» و برنامه‌های بازسازی نشده، از حقوق اولیه و اساسی خود محروم خواهند ماند. این حرکت از طالبان بیشتر به یک تناقض بزرگ شباهت دارد؛ جایی که زنان از هر فرصتی برای دستیابی به خدمات بهداشتی و آموزشی محروم هستند، اما در عین حال پروژه‌هایی با هزینه‌های بالا برای آنها ساخته می‌شود که نه برای آنها، بلکه برای نمایش قدرت و مدیریت گروه طالبان به نظر می‌رسد.
شبکه تحلیلگران: جدایی زنان از همسران در حاکمیت طالبان غیرممکن شده است
فرخنده: شبکه تحلیلگران افغانستان در گزارشی جدید، هشدار داده است که پس از بازگشت طالبان به قدرت، جدایی زنان از همسران‌شان «تقریبا غیرممکن» شده است. این گزارش که تحت عنوان «زنان و جدایی در حاکمیت طالبان؛ درهای جدایی به روی زنان بسته است» منتشر شده، تأکید دارد که نبود یک چارچوب قانونی مشخص برای جدایی زوج‌ها، زندگی زنان افغان را به طور قابل توجهی دشوار کرده است. براساس این گزارش، که بر پایه گفتگو با چهار زن و پنج وکیل مرد تهیه شده، پیامدهای جدایی برای زنان افغان به شدت منفی است و بسیاری از آنها از فشارهای اجتماعی و قانونی رنج می‌برند. در بخشی از گزارش آمده است: «برای زنان افغان، طلاق گرفتن همیشه دشوار بوده است اما پس از بازگشت طالبان به قدرت، این امر تقریبا غیرممکن شده است. در حکومت جدید، بسیاری از مقررات قانونی که به زنان اجازه طلاق می‌داد، از میان رفته است.» نرگس، زن جوانی از کابل که تجربه تلاش برای جدایی را با شبکه تحلیلگران افغانستان در میان گذاشته، می‌گوید که دادگاه‌ها به او گفته‌اند: «درهای جدایی به روی زنان بسته است. چرا زنان باید درخواست طلاق بدهند؟» نرگس که با مشکلاتی چون لت‌وکوب، قماربازی و خیانت همسرش روبه‌رو بود، از عدم رسیدگی قضات به شکایت‌هایش گلایه کرد. او گفت که قاضی‌ها به او گفته‌اند: «طلاق گناه است و من باید به زندگی با او ادامه دهم.» نرگس پس از تلاش‌های فراوان و پرداخت هزینه گزاف، توانست از همسرش جدا شود، اما این روند به شدت دشوار و طولانی بوده است. او یکی از چهار زنی است که در دوران حاکمیت طالبان اقدام به درخواست طلاق کرده و تجربیات مشابهی را با سایر زنان افغان داشته است. گزارش همچنین به وضعیت دشوار زنان در مسیر طلاق پرداخته و از تهدیدات امنیتی که آنها با آن روبه‌رو هستند، سخن می‌گوید. یاسمین، یکی دیگر از زنان افغان، اشاره کرده است که در جریان پرونده طلاق، خانواده شوهرش او را تهدید به مرگ می‌کردند. این وضعیت نشان‌دهنده فشار شدید اجتماعی و خانوادگی است که زنان در این کشور برای جدایی از همسران‌شان تحمل می‌کنند. در این گزارش به وضوح آمده است که طالبان فقه حنفی را تنها منبع قانونی در افغانستان اعلام کرده و بسیاری از مقررات که به زنان اجازه درخواست طلاق می‌دادند، لغو شده است. نامه‌ای از سوی محکمه عالی طالبان به محکمه خوست در اپریل سال گذشته نیز به این موضوع اشاره دارد و در آن آمده است: «طلاق تا اطلاع قانونی به حالت تعلیق درآمده است.» قدرت از هرات نیز اشاره کرده که بسیاری از زنانی که برای طلاق مراجعه می‌کردند، رد شده‌اند. او اظهار داشت: «در سه سال گذشته، زنان زیادی خواستار طلاق بوده‌اند اما ناامید شده‌اند. جدایی از طریق دادگاه غیرممکن است و ما نمی‌توانیم کمکی بکنیم.» این گزارش نشان‌دهنده مشکلات جدی و بی‌پایان زنان افغان در شرایط کنونی است که برای جدایی از همسران خود با موانع قانونی، اجتماعی و تهدیدات امنیتی روبه‌رو هستند. وضعیت فعلی، به وضوح نشان می‌دهد که در شرایط حاکمیت طالبان، دسترسی زنان به حقوق اساسی و توانایی اتخاذ تصمیمات قانونی برای آینده‌شان، به شدت محدود شده است.
حامد کرزی: بازگشایی مکاتب به‌روی دختران و تقویت نظام آموزشی ضروری است
فرخنده: حامد کرزی، رئیس‌جمهور سابق افغانستان، در واکنش به گزارش اخیر یونیسف درباره افزایش مرگ‌ومیر کودکان و نوزادان در افغانستان، نگرانی خود را ابراز کرد. وی در یادداشتی در شبکه اکس تأکید کرد که بازگشایی مکاتب و دانشگاه‌ها به‌روی دختران، تقویت نظام آموزشی و جلوگیری از فرار نیروی انسانی از افغانستان، امری حیاتی و ضروری است. آقای کرزی در این یادداشت، که روز یکشنبه ۱۴ ثور منتشر شد، گفت که راه‌حل اصلی مشکلات کنونی افغانستان، تقویت نظام آموزشی و فراهم‌سازی فرصت‌های برابر آموزشی برای تمامی دختران و پسران است. او همچنین بر لزوم جلوگیری از مهاجرت متخصصان و نیروهای کار به خارج از کشور تأکید کرد. رئیس‌جمهور پیشین افغانستان بار دیگر از طالبان خواست تا هرچه زودتر دروازه مکاتب و دانشگاه‌ها را به‌روی دختران باز کنند. کرزی هشدار داد که ادامه وضعیت کنونی می‌تواند به ادامه مرگ‌ومیر مادران و کودکان در کشور منجر شود. وی همچنین از نهادها و سازمان‌های بین‌المللی امدادرسان خواست تا در تجهیز مراکز صحی و تأمین نیازهای اولیه درمانی در سراسر افغانستان، اقدامات فوری و مؤثر انجام دهند تا جان مادران و کودکان نجات یابد. حامد کرزی پیش از این نیز بارها از طالبان خواسته بود که ممنوعیت تحصیل دختران را لغو کرده و درهای مکاتب و دانشگاه‌ها را به‌روی آنان باز کند. اما با گذشت نزدیک به چهار سال از حاکمیت طالبان، این ممنوعیت همچنان پابرجاست و دختران افغان از حق آموزش محروم هستند.
دختر پناه‌جوی افغانستان در پاکستان خودکشی کرد؛ فریادی خاموش از دل بی‌سرنوشتی
فرخنده: یک دختر پناه‌جوی افغانستان شب گذشته در راولپندی پاکستان به زندگی‌اش پایان داد. این حادثه تلخ که بر اثر مشکلات روحی و بی‌سرنوشتی مهاجرتی رخ داد، به عنوان فریادی خاموش از دل هزاران پناه‌جوی افغان که در جست‌وجوی سرنوشت خود هستند، به شمار می‌آید.منابع محلی گزارش داده‌اند که شب گذشته، در منطقه گلبرگ شهر راولپندی، دختر مهاجر افغانستان در اقدامی غم‌انگیز به زندگی‌اش پایان داده است. به گفته منابع، این دختر از مشکلات روحی و روانی رنج می‌برده و با پرتاب خود از پنجره یک ساختمان بلند، دست به خودکشی زده است. اطلاعات بیشتری درباره هویت او منتشر نشده است. این حادثه در حالی رخ داده است که پیش از این نیز، در سال گذشته یک دختر پناه‌جوی افغان دیگر در اسلام‌آباد به دلیل بلاتکلیفی پرونده مهاجرتی‌اش خودکشی کرده بود؛ مسأله‌ای که نگرانی‌ها درباره وضعیت روانی مهاجران افغان را افزایش داده است. فعالان حقوق بشر و کارشناسان اجتماعی می‌گویند که بی‌توجهی کشورهای میزبان به وضعیت روانی و حقوقی مهاجران افغان، مشکلاتی همچون فشار روانی، افسردگی و اضطراب را در میان این گروه از افراد افزایش داده است. آنها تأکید دارند که ارائه خدمات روان‌شناسی و مشاوره، تسریع در بررسی پرونده‌های مهاجرتی و فراهم کردن شرایط بهتری برای زندگی پناه‌جویان، از جمله راه‌حل‌های اساسی برای کاهش بحران‌های روانی و جلوگیری از چنین حوادثی است.
یونیسف: از جمله مهاجران اخراج شده ۲۰ درصد کودک هستند
فرخنده: صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) اعلام کرده است که حدود ۲۰ درصد از مهاجرانی که اخیراً از پاکستان اخراج شده‌اند، کودکان هستند. این آمار نگران‌کننده در شرایطی منتشر می‌شود که روند اخراج‌ها همچنان به‌طور روزانه ادامه دارد. یونیسف در گزارشی که روز یکشنبه، ۱۴ ثور، منتشر کرد، هشدار داده است که از ماه اپریل تاکنون، روزانه به‌طور میانگین هشت‌هزار مهاجر افغان از پاکستان اخراج می‌شوند. این نهاد تأکید کرده که برخی از این کودکان همراه با خانواده‌های خود بازگشته‌اند، اما شماری نیز بدون همراهی والدین و به‌صورت جداگانه از مرز عبور داده شده‌اند. در واکنش به این وضعیت بحرانی، یونیسف با همکاری کشور چین اقدام به توزیع هزاران چادر به‌منظور تأمین سرپناه موقت برای خانواده‌های بازگشت‌کننده کرده است. این نهاد بین‌المللی گزارش داده که تاکنون دست‌کم ۵۷۰۰ چادر به خانواده‌های نیازمند در مناطق مرزی تحویل داده شده است. یونیسف خواستار توجه فوری جامعه جهانی به وضعیت کودکان بازگشتی شده و هشدار داده است که این کودکان در معرض خطرات جدی از جمله بی‌خانمانی، سوءتغذیه، بیماری و نبود دسترسی به آموزش قرار دارند.
گلوبل ستیزن: طالبان با محدودیت آموزش دختران، آینده افغانستان را نابود می‌کند
فرخنده: سازمان بین‌المللی «گلوبل ستیزن» در تازه‌ترین گزارش خود هشدار داده است که سیاست‌های محدودکننده طالبان علیه آموزش دختران، نه تنها نقض آشکار حقوق اساسی زنان و دختران افغانستان است، بلکه تهدیدی جدی برای آینده کل کشور به شمار می‌رود. در این گزارش که همزمان با ادامه ممنوعیت تحصیل دختران در افغانستان منتشر شده، آمده است که بیش از ۲.۲ میلیون دختر از حق آموزش رسمی محروم مانده‌اند؛ ممنوعیتی که از زمان بازگشت طالبان به قدرت در آگست ۲۰۲۱ تاکنون ادامه دارد. گلوبل ستیزن در این گزارش، زندگی رقیه منصور، دختر ۱۷ ساله‌ای از ولایت غزنی را به تصویر کشیده که با وجود تهدیدها و محدودیت‌ها، در تلاش برای رسیدن به رویای خود است. رقیه از دانش‌آموزان برنامه آموزشی «لرن افغان» است؛ نهادی غیرانتفاعی که آموزش آنلاین و پنهانی را برای دختران افغان فراهم می‌سازد. او می‌گوید: «می‌خواهم وکیل شوم تا برای عدالت و برابری بجنگم. آموزش، تنها راهی است که می‌تواند ما را نجات دهد.» در این گزارش همچنین آمده است که دختران محروم از آموزش رسمی، اکنون ناگزیرند به صنف‌های غیررسمی و زیرزمینی پناه ببرند؛ مسیری پر از خطر اما تنها امیدی که باقی مانده است. بسیاری از آنان روز خود را با کارهای خانه آغاز می‌کنند و در ساعات فراغت، از طریق موبایل، لپ‌تاپ یا کلاس‌های حضوری مخفیانه، به تحصیل ادامه می‌دهند. این نهاد بین‌المللی هشدار داده است که محدودیت‌هایی نظیر ممنوعیت آموزش، الزام به پوشاندن کامل بدن و صورت در ملأ عام، و حذف زنان از صحنه‌های اجتماعی، علاوه بر نقض حقوق بشر، اثرات منفی بلندمدتی بر توسعه و ثبات افغانستان خواهد گذاشت. گلوبل ستیزن از جامعه جهانی خواسته است تا در برابر «سیاست‌های تبعیض‌آمیز» طالبان بایستند و با حمایت از آموزش دختران افغانستان، مانع از نابودی کامل نسل آینده زنان این کشور شوند. رقیه منصور در پایان با پیامی امیدبخش می‌گوید: «آرزوی من این است که هیچ دختری از ترس، دست از تحصیل نکشد. ما آینده این کشور هستیم.»
زنان معترض: ازدواج‌های اجباری و خشونت‌های جنسیتی طالبان «جنایت علیه بشریت» است
فرخنده: جنبش اعتراضی زنان افغانستان موسوم به «جنبش صدای زنان افغانستان» با نشر اعلامیه‌ای در تهران، اقدامات طالبان در زمینه ازدواج‌های اجباری و اعمال خشونت‌های جنسیتی علیه زنان را مصداق «جنایت علیه بشریت» دانسته و خواستار پیگرد حقوقی این اعمال در دادگاه کیفری بین‌المللی شده است. در این اعلامیه، جنبش تأکید کرده است که طالبان با تحمیل ازدواج، سلب آزادی و اعمال خشونت‌های ساختاری علیه زنان، کرامت انسانی آنان را نادیده گرفته و آنها را از ابتدایی‌ترین حقوق انسانی و مدنی خود محروم کرده‌اند. جنبش با استناد به ماده ۱۶ اعلامیه جهانی حقوق بشر، بر حق آزادی افراد در انتخاب شریک زندگی تأکید کرده و تصریح کرده است که اجبار در ازدواج، نقض صریح این اصل است. همچنین ماده پنجم این اعلامیه، هرگونه رفتار «تحقیرآمیز، غیرانسانی و خشن» را ممنوع می‌داند؛ مواردی که به گفته این جنبش، در برخورد طالبان با زنان به‌کرات مشاهده می‌شود. در این اعلامیه همچنین به کنوانسیون رفع هرگونه تبعیض علیه زنان (CEDAW) اشاره شده که افغانستان یکی از کشورهای عضو آن است. جنبش صدای زنان افغانستان تأکید کرده است که اقدامات طالبان، به‌ویژه ازدواج اجباری و آزارهای جنسی، «نقض آشکار و فاحش» تعهدات بین‌المللی دولت افغانستان در چارچوب این کنوانسیون است. این جنبش ضمن ارجاع به آموزه‌های اسلامی، خاطرنشان کرده که در شریعت اسلامی، ازدواج تنها با رضایت کامل دو طرف مشروع است و اجبار زنان در این زمینه برخلاف اصول عدالت، کرامت و رضایت است که در اسلام بر آن تأکید شده است. زنان معترض همچنین از جامعه جهانی، دولت‌ها و نهادهای حقوق بشری خواسته‌اند تا با اعمال تحریم‌ها و فشارهای سیاسی، طالبان را وادار به توقف این «جنایات سازمان‌یافته» کرده و مسیر را برای عدالت و پاسخ‌گویی هموار سازند.
عفو بین‌الملل: افغانستان تحت اداره طالبان بدترین کشور برای آزادی بیان است
فرخنده: سازمان عفو بین‌الملل در گزارشی به مناسبت روز جهانی آزادی مطبوعات اعلام کرد که افغانستان تحت حاکمیت طالبان در فهرست بدترین کشورها برای آزادی بیان و رسانه‌ها قرار گرفته است. در این گزارش که روز شنبه منتشر شد، این سازمان تأکید کرده است که طالبان با بازداشت، شکنجه و تهدید خبرنگاران و اعمال محدودیت‌های گسترده بر رسانه‌ها، به سرکوب سیستماتیک آزادی مطبوعات ادامه می‌دهند. به گفته عفو بین‌الملل، از زمان بازگشت طالبان به قدرت در اوت ۲۰۲۱، بسیاری از رسانه‌ها به‌دلیل نشر مطالب انتقادی، تعلیق یا تعطیل شده‌اند. این نهاد حقوق بشری همچنین ممنوعیت پخش برنامه‌های سیاسی تلویزیون‌ها، محدودسازی تحلیلگران مستقل، بازداشت‌های خودسرانه خبرنگاران و منع همکاری با رسانه‌های تبعیدی را از جمله دلایل سقوط آزادی رسانه‌ها در افغانستان عنوان کرده است. عفو بین‌الملل افزوده است که قوانین سخت‌گیرانه “امر به معروف و نهی از منکر”، به‌ویژه ممنوعیت پخش تصاویر «زنده‌جان» (موجودات زنده)، آسیب بیشتری به آزادی رسانه‌ای در کشور وارد کرده است. همزمان، ریچارد بنت، گزارشگر ویژه شورای حقوق بشر سازمان ملل برای افغانستان، در بیانیه‌ای از طالبان خواسته است که تمامی خبرنگاران بازداشت‌شده را بدون قید و شرط آزاد کنند و به آزادی بیان و فعالیت حرفه‌ای روزنامه‌نگاران احترام بگذارند. این در حالی است که نهادهای بین‌المللی مدافع حقوق بشر و آزادی رسانه‌ها بارها هشدار داده‌اند که ادامه سرکوب رسانه‌ای در افغانستان، نه‌تنها آزادی مطبوعات بلکه دسترسی مردم به اطلاعات را نیز به‌شدت تهدید می‌کند.
طالبان یک زن و مرد را در بلخ شلاق زدند
فرخنده: در تازه‌ترین اقدام سرکوب‌گرانه طالبان علیه زنان، دادگاه عالی این گروه اعلام کرده است که یک زن و یک مرد را به اتهام رابطه خارج از ازدواج در ولسوالی کشنده ولایت بلخ به ۳۵ ضربه شلاق و یک سال زندان محکوم کرده‌اند. این خبر در حالی منتشر می‌شود که تنها یک روز پیش از آن، چهار تن دیگر از جمله دو زن در ولایت‌های ننگرهار و پروان نیز از سوی طالبان شلاق زده شده بودند. نهادهای حقوق بشری و فعالان حقوق زنان بارها این‌گونه مجازات‌ها را که بدون روند قضایی عادلانه و در قالب دادگاه‌های صحرایی اجرا می‌شود، نقض آشکار حقوق بشر و کرامت انسانی خوانده‌اند. با این حال، طالبان همچنان به اجرای این مجازات‌ها ادامه می‌دهند. فعالان حقوق زن می‌گویند که در حکومت طالبان، زنان همواره بیشتر از مردان هدف خشونت، تحقیر و مجازات‌های غیرانسانی قرار می‌گیرند. اجرای علنی و خشن چنین احکامی نه تنها به کرامت فردی زنان صدمه می‌زند، بلکه آنان را در فضای رعب و کنترل مضاعف گرفتار می‌سازد. با گذشت بیش از سه سال از تسلط طالبان، سیاست‌های محدودکننده و زن‌ستیز این گروه نه تنها متوقف نشده، بلکه ابعاد شدیدتری به خود گرفته است. شلاق، زندان، و محرومیت گسترده از آموزش و کار، تصویری از وضعیت امروز زنان افغانستان تحت حکومت طالبان را ترسیم می‌کند. جامعه جهانی و نهادهای بین‌المللی حقوق بشر تاکنون واکنش‌های متعددی نسبت به این نوع مجازات‌ها نشان داده‌اند، اما این اعتراض‌ها تاکنون نتوانسته مانع تداوم این رویکرد خشونت‌محور شود.