بازگشت به عصر جاهلیت؛ زنده به گور کردن دختر کوچک در پکتیکا
فرخنده: در رویدادی دلخراش که بیشتر به افسانه‌های سیاه دوران پیش از اسلام شباهت دارد، منابع محلی در ولایت پکتیکا خبر داده‌اند که دختری خردسال در ولسوالی سروبی توسط افراد ناشناس زیر سنگ‌ها دفن شده است. او به شکل معجزه‌آسا توسط ساکنان محل از میان سنگ‌ها زنده بیرون کشیده شد؛ زخمی، مجروح و با چشمانی که هنوز نمی‌دانست چرا جهان برایش این‌گونه بی‌رحم است. ویدئویی که در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شود، نشان می‌دهد که مردانی از روستا به سوی تپه‌ای از سنگ‌ها می‌دوند، در حالی که صدایی از درون آن بیرون می‌آید. وقتی سنگ‌ها را کنار می‌زنند، بدن نحیف دخترک را می‌بینند، با چهره‌ای پوشیده از خاک و آثار جراحت. هنوز علت این جنایت مشخص نشده، اما تصویر آن چیزی جز بازگشت به روزگار تاریکی نیست؛ روزگاری که دختران را زنده به گور می‌کردند و نشانه‌ی ننگ می‌دانستند، دورانی که قرآن آن را با آیه‌ها و نشانه‌هانکوهش کرد. در آن دوران، ابوجهل‌ها برای حفظ “شرافت قبیله” و به‌نام مردانگی، دختران را از حق زیستن محروم می‌کردند. امروز، در دل پکتیکا، با همه ادعای دینداری و اخلاق اسلامی، صدای همان جنایت خاموش اما زنده شده است. این رویداد نه فقط خشونت علیه یک کودک، بلکه خشونت علیه انسانیت، علیه مادران، علیه تاریخ و علیه قرآنی‌ست که پیام روشن آن، حفظ حرمت جان و کرامت زن است. چگونه ممکن است در جامعه‌ای که خود را اسلامی می‌نامد، دختری بی‌گناه این‌گونه زیر سنگ‌ها دفن شود و کسی نپرسد: چرا؟ به چه گناهی؟ گزارش‌های محلی حاکی از افزایش خشونت‌ها و قتل‌های مرموز در مناطق تحت کنترل طالبان است. در فضایی که قانون، عدالت، رسانه و صدای مادران خاموش شده، چنین فجایع نه استثنا، بلکه بخشی از واقعیت روزمره شده‌اند. این دختر کوچک، تنها یک قربانی نیست؛ او نمادی‌ست از زن افغانستان، از کودکی که هنوز حرف زدن نیاموخته، اما با بیداد آشنا شده است. نویسنده: ش ج
عفو بین‌الملل: بازگرداندن زنان به افغانستان نقض فاحش حقوق بشر است
فرخنده: سازمان عفو بین‌الملل با ابراز نگرانی عمیق نسبت به اخراج گسترده مهاجران افغانستان از ایران، هشدار داده است که تمامی کشورها، به‌ویژه جمهوری اسلامی ایران، باید زنان و دختران افغانستان را به عنوان پناه‌جو به رسمیت بشناسند و از بازگرداندن آنان به کشوری که در آن هدف آزار جنسیتی و جنایت‌های طالبان قرار دارند، فوراً خودداری کنند. در خبرنامه‌ای که این سازمان روز پنج‌شنبه، ۲۶ سرطان، منتشر کرده، آمده است که مقام‌های ایرانی با رفتاری خشونت‌آمیز وارد خانه‌های مهاجران افغانسالت می‌شوند، آنان را بدون روند قضایی بازداشت و به‌طور خودسرانه اخراج می‌کنند. این روند، به‌ویژه برای زنان و دختران، عواقب سنگینی دارد؛ کسانی که با بازگشت به افغانستان در معرض خطر جدی آزار، سرکوب و حتی مرگ قرار می‌گیرند. عفو بین‌الملل تأکید کرده که در سال ۲۰۲۵ بیش از یک میلیون افغان از ایران به افغانستان بازگردانده شده‌اند. در میان آنان، تعداد قابل توجهی از کودکان بدون همراه، زنان تنها، خبرنگاران و مدافعان حقوق بشر نیز حضور دارند؛ افرادی که به‌صورت خاص در برابر حکومت طالبان آسیب‌پذیر هستند. این اخراج‌ها در حالی شدت یافته است که تنش‌های اخیر میان ایران و اسرائیل، فضای امنیتی منطقه را متشنج‌تر کرده و به گفته ناظران، سیاست‌های مهاجرتی تهران را سخت‌گیرانه‌تر ساخته است. در چنین شرایطی، بازگرداندن زنان به افغانستان، جایی که قوانین سرکوبگرانه طالبان بر زندگی، پوشش، تحصیل و آزادی حرکت آنان سایه انداخته، به‌نوعی بازگرداندن آنان به زندانی بی‌در و پیکر تلقی می‌شود. این سازمان حقوق بشری از جامعه جهانی خواسته است تا با اتخاذ رویکردی انسان‌محور، حمایت از زنان و دختران افغان را در اولویت قرار دهند. به باور عفو بین‌الملل، «حفاظت از جان انسان‌ها، به‌ویژه زنان در معرض خطر، یک مسئولیت جهانی است و نباید قربانی بازی‌های سیاسی یا تنش‌های منطقه‌ای شود.»
هشدار جبهه آزادی در واکنش به بازداشت زنان در کابل؛ مأموران طالبان هدف حمله خواهند بود
فرخنده: در پی بازداشت دسته‌جمعی زنان و دختران در منطقه شهرنو کابل، جبهه آزادی افغانستان هشدار داده است که نیروهای امر به معروف و نهی از منکر طالبان از این پس هدف حملات این جبهه قرار خواهند گرفت. این هشدار در حالی صادر شده که نگرانی‌ها در مورد افزایش فشار بر زنان در افغانستان بار دیگر اوج گرفته است. جبهه آزادی روز جمعه، ۲۷ سرطان، در بیانیه‌ای با محکوم‌کردن اقدامات طالبان، بازداشت زنان را «نقض آشکار حقوق بشر و کرامت انسانی» خوانده و تأکید کرده که طالبان بار دیگر سیاست سرکوبگرانه‌ی خود را علیه زنان از سر گرفته‌اند. به گفته این جبهه، بازداشت‌های اخیر نه‌تنها یادآور دورانی تاریک از گذشته است، بلکه نشان‌دهنده تلاش طالبان برای خاموش‌ساختن صدای زنان در جامعه می‌باشد. در این بیانیه آمده است: «طالبان باید بدانند که زنان افغانستان دیگر آن زنان خاموش دیروز نیستند؛ ما از حق خود دفاع خواهیم کرد، چه در خیابان، چه در خانه و چه در سنگر مبارزه.» گزارش‌های محلی نیز تأیید می‌کنند که روز گذشته گروهی از زنان و دختران از سوی طالبان در منطقه شهرنو کابل بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شده‌اند. هرچند مقام‌های طالبان تاکنون در این باره سکوت اختیار کرده‌اند، منابع غیررسمی می‌گویند این بازداشت‌ها با ادعای «عدم رعایت حجاب» صورت گرفته است. این نخستین‌بار نیست که زنان به‌صورت گروهی بازداشت می‌شوند. موارد مشابه در گذشته نیز بارها رخ داده و واکنش‌های گسترده داخلی و بین‌المللی را در پی داشته است.
80هزار کودک آواره، قربانیان کوچک از اخراج‌های بزرگ ایران
فرخنده: نهاد بین‌المللی حمایت از کودکان هشدار داده است که تنها در ماه جون سال جاری، بیش از ۸۰ هزار کودک افغان از مرز اسلام‌قلعه در هرات وارد افغانستان شده‌اند؛ کودکانی که نه تنها پناهی ندارند، بلکه با چشمانی نگران و دل‌هایی گرسنه، به آینده‌ای مبهم نگاه می‌کنند. در گزارش تازه این نهاد که روز پنج‌شنبه، ۲۶ سرطان، منتشر شد، آمده است که کودکان بازگشت‌کننده اغلب در وضعیت فیزیکی و روانی نگران‌کننده قرار دارند. آنان با شب‌هایی بی‌پناه، روزهایی بدون غذا و آینده‌ای بی‌امید روبه‌رو هستند. به گفته این نهاد، اغلب خانواده‌های بازگشت‌کننده همه دارایی خود را از دست داده‌اند و دست خالی، همراه با فرزندان‌شان، وارد کشوری شده‌اند که خود با بحران انسانی، بیکاری، و محرومیت روبه‌رو است. در این شرایط، کودکان نخستین قربانیان اند. آمارهای نگران‌کننده نشان می‌دهد که یک کودک از هر پنج کودک در افغانستان هم‌اکنون با گرسنه‌گی حاد مواجه است؛ موضوعی که می‌تواند آینده یک نسل را در سکوت از بین ببرد. این سازمان همچنین از افزایش موارد جدا شدن کودکان از خانواده‌هایشان در جریان روند بازگشت خبر داده و یادآور شده است که طبق گزارش یونیسف، تاکنون بیش از پنج هزار کودک بدون همراه و یا جدا از والدین وارد کشور شده‌اند؛ کودکانی که بیش از هر زمان دیگر نیاز به حمایت، مراقبت و امنیت دارند. نهاد حمایت از کودکان از جامعه جهانی خواسته است که این بحران انسانی را نادیده نگیرد و برای جلوگیری از فاجعه‌ای خاموش، دست‌به‌کار شود. در میان آمار و گزارش‌ها، آن‌چه کمتر دیده می‌شود، دنیای کوچکی‌ست که در چشم‌های هر کودک بازگشتی نهفته است: جهانی پر از ترس، اندوه و انتظار انتظار برای امنیت، برای نان، و برای مهربانی.
تنش مرزی طالبان و پاکستان جان دو کودک را گرفت
فرخنده: در تازه‌ترین دور از درگیری‌های مرزی میان طالبان و نیروهای مرزبانی پاکستان، بار دیگر کودکان بی‌گناه قربانی خشونت شدند. به گفته منابع محلی، در نتیجه تبادل آتش میان دو طرف که صبح روز چهارشنبه، ۲۵ سرطان، در منطقه لندی‌کوتل در خیبر پختونخوا رخ داد، دو کودک جان باخته و یک کودک دیگر زخمی شده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که گلوله‌ای شلیک‌شده از خاک افغانستان، به خانه‌ای در نزدیکی خط مرزی اصابت کرده؛ خانه‌ای که در آن هنگام، چند کودک سرگرم بازی بودند. در حالی‌که تاکنون هیچ مقام رسمی از سوی دولت پاکستان یا طالبان در مورد این حادثه اظهارنظری نکرده‌اند، ساکنان محل می‌گویند این نخستین‌بار نیست که تنش‌های مرزی زندگی مردم، به‌ویژه کودکان، را تهدید می‌کند. در هفته‌ها و ماه‌های گذشته نیز چندین مورد از درگیری و شلیک در این مناطق ثبت شده است.
دیده‌بان حقوق بشر: باید «آپارتاید جنسیتی» جنایتی مستقل در حقوق بین‌الملل شناخته شود
فرخنده: دیده‌بان حقوق بشر در گزارشی تازه، خواستار به‌رسمیت شناختن آپارتاید جنسیتی به‌عنوان یک جرم مستقل و قابل پیگرد در حقوق بین‌الملل شده و تاکید کرده است که چارچوب‌های فعلی حقوقی برای مقابله با تبعیض‌های ساختاری علیه زنان ناکافی‌اند. این سازمان با اشاره به کشورهایی چون افغانستان تحت حاکمیت طالبان و ایران، هشدار داده است که زنان و دختران در این جوامع با نظامی از تفکیک و سرکوب هدف‌مند روبه‌رو هستند که از نظر ساختاری مشابه آپارتاید نژادی است. در این گزارش آمده است که بیش از ۸۰ فرمان رسمی صادرشده از سوی طالبان علیه زنان – از ممنوعیت آموزش و کار گرفته تا محدودیت در سفر، حضور در اماکن عمومی و حتی مراجعه به پزشک بدون محرم – نمایانگر یک نظام تبعیض سازمان‌یافته است که شایسته جرم‌انگاری جداگانه است. دیده‌بان حقوق بشر تأکید کرده که اگرچه برخی اشکال خشونت جنسیتی نظیر تجاوز، اذیت و آزار و تعقیب قضایی در قالب جنایت علیه بشریت در قوانین بین‌المللی گنجانده شده‌اند، اما نبود یک تعریف مشخص و مستقل از آپارتاید جنسیتی باعث شده که رژیم‌هایی که چنین سیاست‌هایی را به‌گونه رسمی اجرا می‌کنند، از پاسخ‌گویی مصون بمانند. این نهاد حقوق بشری همچنین از وضعیت زنان در ایران ابراز نگرانی کرده و یادآور شده که در این کشور، حکومت با تکیه بر قوانین دینی و ساختارهای تبعیض‌آمیز، بسیاری از حقوق اساسی زنان را محدود کرده است. دیده‌بان حقوق بشر از دولت‌ها و نهادهای بین‌المللی خواسته است تا با اصلاح اساس‌نامه‌ی دیوان کیفری بین‌المللی (ICC) یا تدوین معاهده‌های جدید، گام‌هایی عملی برای به‌رسمیت شناختن و پیگرد قانونی آپارتاید جنسیتی بردارند. این درخواست در شرایطی مطرح می‌شود که تنها چند روز پیش، دادگاه کیفری بین‌المللی احکام بازداشت برای رهبران طالبان را به اتهام جنایت علیه بشریت صادر کرد—اقدامی که دیده‌بان حقوق بشر آن را «شروعی امیدبخش» دانسته اما ناکافی برای مقابله با تبعیض سیستماتیک جنسیتی خوانده است.
هه‌نگاو: بازداشت سارا گوهری توسط نیروهای ایران نگران کننده است
فرخنده: در پی گزارش تازه‌ی سازمان حقوق بشری «هه‌نگاو»، سارا گوهری، دانشجوی جامعه‌شناسی دانشگاه تهران و شهروند افغانستان، از سوی نیروهای اطلاعاتی جمهوری اسلامی ایران در مرز تایباد بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شده است. بر اساس این گزارش که روز چهارشنبه، ۲۵ سرطان، منتشر شد، سارا گوهری حدود ده روز پیش و در تاریخ ۱۵ سرطان، زمانی که قصد انجام تحقیقاتی میدانی درباره وضعیت مهاجران افغان در مناطق مرزی را داشت، توسط نیروهای امنیتی ایران بازداشت شده است. خانم گوهری پیش از سفرش به مرز تایباد، در صفحه اینستاگرامش از قصد خود برای انجام تحقیق مستقل درباره مهاجران خبر داده بود؛ اقدامی که احتمالاً علت بازداشت وی تلقی شده است. سازمان هه‌نگاو تأکید کرده که این دانشجوی افغان تاکنون از ابتدایی‌ترین حقوق انسانی، چون تماس با خانواده و دسترسی به وکیل محروم بوده است. تلاش‌های خانواده‌اش برای کسب اطلاع از وضعیت او نیز بی‌پاسخ مانده‌اند و مقام‌های جمهوری اسلامی ایران تا این لحظه، در این‌باره سکوت اختیار کرده‌اند. بازداشت سارا گوهری در حالی صورت گرفته که هم‌زمان گزارش‌هایی از شدت گرفتن فشارها و برخوردهای امنیتی علیه مهاجران افغان در ایران منتشر شده است؛ به‌ویژه پس از اعلام آتش‌بس میان ایران و اسرائیل، که به گفته برخی منابع، با موجی از بازداشت‌ها و اخراج مهاجران همراه بوده است. سکوت مقام‌های رسمی و ادامه بی‌خبری از وضعیت سارا گوهری، نگرانی‌ها درباره سرنوشت او و برخوردهای غیرقانونی با مهاجران را افزایش داده است. نهادهای حقوق بشری از جمهوری اسلامی خواسته‌اند که پاسخ‌گو باشد و زمینه آزادی فوری این دانشجوی افغان را فراهم سازد.
پرینستون صدای زنان افغانستان را بلند می‌کند؛ نشستی برای فهم عمیق یک رنج خاموش
فرخنده: در حالی‌که زنان افغانستان در سایه حاکمیت طالبان، با سکوت سنگین جهانی و محرومیت‌های بی‌پایان دست‌وپنجه نرم می‌کنند، دانشگاه پرینستون ایالات متحده امریکا در گامی امیدبخش، اعلام کرده است که نشستی ویژه درباره وضعیت افغانستان و به‌ویژه حقوق زنان برگزار می‌کند. این نشست، که از سوی دانشکده امور عمومی و بین‌المللی پرینستون و با همکاری «آزمایشگاه سیاست افغانستان» و مؤسسه آسیای مرکزی برگزار می‌شود، در تاریخ ۵ آگست میزبان عادله راز، سفیر پیشین افغانستان در ایالات متحده، خواهد بود. در اعلامیه رسمی این دانشگاه آمده است: «هدف از این رویداد، فراهم کردن درک عمیق‌تر برای مخاطبان دوحزبی درباره شرایط دشوار زنان افغان، چه در داخل و چه در تبعید، و معرفی تلاش‌های آموزشی جاری برای حمایت از آنان است.» قرار است عادله راز در این نشست درباره سیاست‌های ایالات متحده در قبال افغانستان، شکاف‌های موجود در حمایت‌های بین‌المللی، و واقعیت‌های تلخ زندگی زنان در افغانستان تحت حاکمیت طالبان سخنرانی کند. از زمان بازگشت طالبان به قدرت در آگست ۲۰۲۱، زنان و دختران در افغانستان از آموزش، کار، سفر و مشارکت اجتماعی محروم شده‌اند؛ رویاهای بسیاری در پس درهای بسته مدارس و دانشگاه‌ها خاموش شده و آینده‌ای مبهم سایه‌افکن جان میلیون‌ها زن شده است. نشست دانشگاه پرینستون شاید گامی کوچک در دنیایی پر از فراموشی باشد، اما برای زنانی که هر روز در سکوت مقاومت می‌کنند، همین صداهای دور، می‌تواند نشانه‌ای از ادامه مبارزه و زنده ماندن امید باشد.
هشدار نماینده ویژه سازمان ملل درباره بحران بی‌سوادی به ویژه زنان در افغانستان
فرخنده: رزا اوتونبایوا، نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل متحد در افغانستان، در سخنرانی‌اش در «جشنواره کتاب کابل»، از وضعیت نگران‌کننده سواد در افغانستان به‌ویژه در میان زنان و دختران ابراز نگرانی کرد. او تاکید کرد که تنها ۲۰ درصد از زنان افغان توانایی خواندن و نوشتن دارند؛ آماری که افغانستان را در ردیف کشورهایی با بالاترین نرخ بی‌سوادی در جهان قرار می‌دهد. اوتونبایوا، با انتقاد از سیاست‌های طالبان در خصوص آموزش دختران، گفت که ممنوعیت تحصیل برای دختران بالاتر از صنف ششم، نه‌تنها آینده نیمی از جمعیت افغانستان را به خطر انداخته، بلکه یک مانع جدی برای توسعه، رشد اقتصادی و خودکفایی این کشور است. او افزود: «نمی‌توان از افغانستان انتظار پیشرفت داشت، در حالی که نیمی از جمعیت آن حتی از حق ابتدایی آموزش محروم‌اند.» نماینده ویژه سازمان ملل از جامعه جهانی و سرمایه‌گذاران بین‌المللی خواست تا از برنامه‌های سوادآموزی به‌ویژه برای زنان و دختران در افغانستان حمایت کنند. به گفته او، احیای آموزش و ارتقای سطح سواد زنان، نه‌تنها یک مسئولیت انسانی، بلکه ضرورتی حیاتی برای بازسازی و ثبات اجتماعی است. از زمان بازگشت طالبان به قدرت در اگست ۲۰۲۱، نظام آموزشی افغانستان به‌ویژه برای دختران با محدودیت‌های بی‌سابقه روبه‌رو شده است. در حال حاضر، دختران اجازه تحصیل در مکاتب متوسطه و لیسه را ندارند و درهای دانشگاه‌ها نیز به روی آن‌ها بسته شده است. این در حالی‌ست که هر روز بر شدت محدودیت‌ها علیه حقوق زنان افزوده می‌شود. فعالان حقوق زنان با استقبال از سخنان اوتونبایوا، آن را نشانه‌ای از آگاهی جهانی نسبت به فاجعه‌ای دانسته‌اند که در سایه سکوت و بی‌توجهی، آینده نسل زنان افغان را نابود می‌سازد. گزارش‌های متعدد حاکی از آن است که بسیاری از دختران افغانستان در مناطق مختلف کشور، با وجود ممنوعیت رسمی، به شکل مخفیانه در حلقه‌های آموزشی غیررسمی شرکت می‌کنند؛ حرکتی خاموش اما پرامید برای حفظ حق آموزش.
حکم دادگاه بین‌المللی علیه رهبران طالبان؛ گامی تاریخی برای زنان افغانستان
فرخنده: در یکی از مهم‌ترین تحولات حقوق بشری سال جاری، سازمان عفو بین‌الملل صدور حکم بازداشت علیه هبت‌الله آخوندزاده، رهبر طالبان، و عبدالحکیم حقانی، رئیس دادگاه عالی این گروه، را یکی از «دستاوردهای مهم حقوق بشری» خوانده است. این اقدام، به‌ویژه برای زنان افغانستان که در سه سال گذشته با موجی از سرکوب، تبعیض سیستماتیک و حذف از عرصه‌های اجتماعی و سیاسی مواجه بوده‌اند، بارقه‌ای از امید و عدالت تلقی می‌شود. سازمان عفو بین‌الملل در بیانیه تازه‌ای، فهرستی از ۲۹ دستاورد حقوق بشری در شش ماه نخست سال روان را منتشر کرده که شامل کشورهایی چون افغانستان، ترکیه، شیلی، عربستان سعودی، امریکا و اوکراین می‌شود. در صدر این فهرست، به حکم دادگاه کیفری بین‌المللی برای بازداشت دو تن از بلندپایه‌ترین چهره‌های طالبان اشاره شده که به دلیل نقش مستقیم در اعمال محدودیت‌های گسترده بر زنان و ارتکاب جرایم علیه بشریت مورد پیگرد قرار گرفته‌اند. به باور نهادهای مدافع حقوق زنان، این حکم نه‌تنها ارزش نمادین دارد، بلکه می‌تواند آغازگر روندی باشد که در آن ناقضان حقوق بشر، به‌ویژه ناقضان حقوق زنان، از مصونیت رهایی نیابند. نرگس حسینی، فعال حقوق زن در کابل، می‌گوید: «این اقدام، صدای هزاران زنی‌ست که حق تحصیل، کار و زندگی آزادانه از آن‌ها گرفته شد. جهان باید بداند که مبارزه ما دیده شده است.» این نخستین‌بار است که دادگاه بین‌المللی کیفری پس از عضویت افغانستان در سال ۲۰۰۳، حکم جلب علنی برای مقام‌های بلندپایه طالبان صادر می‌کند. بسیاری از فعالان حقوق بشر و نهادهای بین‌المللی این اقدام را گامی در راستای عدالت و پایان دادن به فرهنگ معافیت از مجازات در افغانستان دانسته‌اند. در واکنش به این تصمیم، شماری از فعالان تبعیدی افغان نیز با نشر بیانیه‌هایی حمایت خود را اعلام کرده‌اند. آنان خواهان تسریع روندهای قضایی بین‌المللی برای بررسی سایر موارد جنایت و تخطی از حقوق زنان و اقلیت‌ها شده‌اند. با وجود این‌که اجرای این حکم با موانع عملی روبروست، تحلیل‌گران حقوقی بر این باورند که صدور آن، یک پیام واضح به طالبان و سایر حکومت‌های سرکوبگر است: عدالت شاید به تعویق بیفتد، اما هرگز فراموش نمی‌شود.