جنبش‌های زنان افغانستان: پنج سال حاکمیت طالبان، پنج سال سرکوب و حذف زنان از جامعه
فرخنده: همزمان با پنجمین سالگرد بازگشت طالبان به قدرت، جنبش زنان پنجره امید و شبکه حمایت از زنان افغانستان با انتشار قطعنامه‌ای حقوق‌بشری، پنج سال حاکمیت این گروه را با سرکوب، تبعیض و نقض حقوق بشر همراه دانسته و خواستار پایان محدودیت‌های طالبان علیه زنان، آزادی بازداشت‌شدگان، بازگشایی مکاتب و دانشگاه‌ها و توقف مجازات‌های بدنی شده‌اند. آنان همچنین از جامعه جهانی خواسته‌اند بدون پیشرفت واقعی در زمینه حقوق بشر، از عادی‌سازی و مشروعیت‌بخشی سیاسی به طالبان خودداری کند. جنبش زنان پنجره امید و شبکه حمایت از زنان افغانستان در پنجمین سالگرد ۱۵ آگست ۲۰۲۱، با انتشار قطعنامه‌ای مشترک، حاکمیت طالبان و سیاست‌های این گروه در پنج سال گذشته را به‌شدت محکوم کرده‌اند. در این قطعنامه آمده است که سیاست‌های سرکوبگرانه و تبعیض‌آمیز طالبان زندگی، آزادی و کرامت میلیون‌ها شهروند افغانستان را تحت تأثیر قرار داده است. این دو نهاد گفته‌اند طالبان با صدور فرمان‌ها و دستورهای محدودکننده، زنان و دختران را به‌گونه سازمان‌یافته از جامعه حذف کرده‌اند. به گفته آنان، بسته‌ماندن مکاتب و دانشگاه‌ها به روی دختران، محرومیت زنان از کار و مشارکت اجتماعی و سیاسی، محدودیت بر رفت‌وآمد و حضور در اماکن عمومی و سرکوب زنان معترض، نقض آشکار برابری و حقوق بنیادین بشر است. در قطعنامه آمده است زنانی که برای دستیابی به حقوق ابتدایی خود اعتراض کرده‌اند، با بازداشت، تهدید، شکنجه، بدرفتاری و فشار مواجه شده‌اند. جنبش زنان پنجره امید و شبکه حمایت از زنان افغانستان خواستار پاسخ‌گویی عاملان سرکوب زنان معترض و مدافعان حقوق زنان شده‌اند. این دو نهاد همچنین از محدودیت‌های گسترده بر آزادی بیان و رسانه‌های مستقل انتقاد کرده‌اند. به گفته آنان، خبرنگاران، فعالان مدنی، مدافعان حقوق بشر و منتقدان طالبان در پنج سال گذشته با تهدید، بازداشت، خشونت و فشار روبه‌رو بوده‌اند و سرکوب اعتراض‌های مسالمت‌آمیز، فضای مدنی و حق مردم برای بیان آزادانه دیدگاه‌های‌شان را محدود کرده است. در این قطعنامه، گزارش‌های مربوط به بازداشت‌های خودسرانه، شکنجه و بدرفتاری، ناپدیدسازی قهری، قتل‌های فراقضایی و دیگر موارد نقض جدی حقوق بشر نیز محکوم شده و بر انجام تحقیقات مستقل و بی‌طرفانه و پاسخ‌گویی عاملان تأکید شده است. جنبش‌های زنان همچنین حملات علیه غیرنظامیان و تبعیض و خشونت علیه اقوام و مذاهب مختلف، به‌ویژه هزاره‌ها و شیعیان، را محکوم کرده‌اند. آنان تأکید کرده‌اند که هیچ شهروندی نباید به دلیل قومیت، مذهب، جنسیت، زبان یا دیدگاه سیاسی خود هدف خشونت و تبعیض قرار گیرد. در بخش دیگری از قطعنامه آمده است که محرومیت دختران از آموزش، فقر، کار کودکان، ازدواج‌های زودهنگام و اجباری و نبود فرصت‌های برابر، آینده کودکان افغانستان را تهدید می‌کند. این نهادها تأکید کرده‌اند که هیچ توجیهی با عنوان فرهنگ، سنت یا مذهب نمی‌تواند محرومیت زنان از حقوق اساسی، خشونت، شکنجه، سرکوب آزادی بیان و تبعیض جنسیتی را مشروع کند. جنبش زنان پنجره امید و شبکه حمایت از زنان افغانستان بر اساس اصول اعلامیه جهانی حقوق بشر و کنوانسیون‌ها و میثاق‌های بین‌المللی حقوق بشر، خواستار پایان فوری سیاست‌ها و فرمان‌های تبعیض‌آمیز طالبان علیه زنان و دختران و بازگشایی مکاتب و دانشگاه‌ها شده‌اند. آنان همچنین خواستار تضمین حق زنان برای کار، آموزش، رفت‌وآمد، آزادی بیان، تجمع مسالمت‌آمیز و مشارکت اجتماعی و سیاسی شده‌اند. آزادی فوری افرادی که به دلیل فعالیت‌های مسالمت‌آمیز حقوق‌بشری و مدنی بازداشت شده‌اند، پایان بازداشت‌های خودسرانه، شکنجه، بدرفتاری و ناپدیدسازی قهری از دیگر خواسته‌های این دو نهاد است. در این قطعنامه همچنین بر حفاظت از غیرنظامیان، پایان تبعیض و خشونت علیه اقوام و مذاهب مختلف، تضمین آزادی رسانه‌ها و فعالیت خبرنگاران، مدافعان حقوق بشر و نهادهای مدنی تأکید شده است. این جنبش‌ها توقف مجازات‌های ظالمانه و غیرانسانی، از جمله اعدام و مجازات‌های بدنی، و تضمین حق برخورداری از دادرسی عادلانه را نیز خواستار شده‌اند. آنان از جامعه جهانی خواسته‌اند موارد نقض جدی حقوق بشر در افغانستان را به‌گونه مستقل مستندسازی کند و سازوکارهای ملی و بین‌المللی پاسخ‌گویی و عدالت را تقویت کند. جنبش زنان پنجره امید و شبکه حمایت از زنان افغانستان از سازمان ملل متحد، دولت‌ها و نهادهای بین‌المللی خواسته‌اند به ابراز نگرانی درباره وضعیت افغانستان بسنده نکنند. آنان خواستار خودداری از عادی‌سازی و مشروعیت‌بخشی سیاسی به طالبان بدون پیشرفت واقعی و قابل سنجش در زمینه حقوق بشر شده و از جامعه جهانی خواسته‌اند فشارهای مؤثر برای پایان سرکوب و تبعیض در افغانستان اعمال کند. در قطعنامه تأکید شده است که هیچ روند سیاسی درباره آینده افغانستان نباید بدون حضور واقعی، مستقل و معنادار زنان برگزار شود. این دو نهاد گفته‌اند زنان نباید موضوع معامله سیاسی باشند، بلکه صاحبان حق و بخشی برابر از آینده کشور خود هستند. آنان همچنین از دولت‌ها خواسته‌اند اصل عدم بازگرداندن اجباری را رعایت کنند و هیچ پناهجو یا شهروند افغانستان را به مکانی بازنگردانند که در آن جان، آزادی یا امنیتش در معرض خطر جدی قرار دارد. در پایان قطعنامه آمده است که پنج سال حاکمیت طالبان نشان داده است که سرکوب، حذف زنان و خاموش‌کردن صدای مردم، راه رسیدن به صلح و ثبات پایدار نیست.
شبکه قدرت و سیاست زنان افغانستان: سکوت جهان در برابر سرکوب طالبان نباید عادی شود
فرخنده: اعضای شبکه قدرت و سیاست زنان افغانستان در پیامی به کشورهای جهان و نهادهای حقوق بشری گفته‌اند که از زمان بازگشت طالبان به قدرت، میلیون‌ها شهروند افغانستان حقوق و آزادی‌های اساسی خود را از دست داده‌اند و زنان و دختران بیشترین آسیب را متحمل شده‌اند. آنان از جامعه جهانی پرسیده‌اند که مردم افغانستان تا چه زمانی باید بهای سیاست و سکوت جهان در برابر طالبان را بپردازند. اعضای شبکه قدرت و سیاست زنان افغانستان می‌گویند سرکوب طالبان تنها به محرومیت زنان و دختران از آموزش و کار محدود نمی‌شود، بلکه میلیون‌ها شهروند افغانستان همزمان با فقر، بیکاری، مهاجرت و ناامیدی نسبت به آینده نیز روبه‌رو هستند. آنان در پیامی به کشورهای جهان و سازمان‌های حقوق بشری گفته‌اند که از ۱۵ آگست ۲۰۲۱ به این‌سو، حقوق و آزادی‌های اساسی میلیون‌ها شهروند افغانستان محدود یا سلب شده است. به گفته این شبکه، زنان و دختران بیشترین آسیب را از سیاست‌های طالبان دیده‌اند. طالبان دختران را از آموزش متوسطه و دانشگاه محروم کرده و زنان را از بسیاری از مشاغل و عرصه‌های عمومی کنار زده‌اند. اعضای شبکه قدرت و سیاست زنان افغانستان افزوده‌اند که آزادی رفت‌وآمد و حضور اجتماعی زنان نیز به‌شدت محدود شده است. در این پیام آمده است که شرایط افغانستان تنها یک بحران مربوط به حقوق زنان نیست؛ بلکه مردم این کشور در کنار سرکوب، با مشکلات اقتصادی و اجتماعی گسترده‌ای مانند فقر، بیکاری، مهاجرت و ناامیدی نسبت به آینده مواجه‌اند. به گفته این فعالان، زنان افغانستان برای دستیابی به ابتدایی‌ترین حقوق خود نیز ناچار به مبارزه شده‌اند. آنان گفته‌اند طالبان تلاش کرده‌اند زنان را از جامعه حذف کنند، اما نتوانسته‌اند مقاومت آنان را از بین ببرند. در این پیام آمده است که زنان در داخل افغانستان با وجود خطر بازداشت و مجازات، به اعتراض ادامه داده‌اند، کلاس‌های مخفی ایجاد کرده‌اند و تلاش کرده‌اند صدای خود را خاموش نکنند. اعضای شبکه قدرت و سیاست زنان افغانستان در پایان از جامعه جهانی پرسیده‌اند: تا چه زمانی باید مردم افغانستان بهای سیاست و سکوت جهان را بپردازند؟ آنان تأکید کرده‌اند که نمی‌توان همزمان از حقوق بشر سخن گفت و محرومیت میلیون‌ها زن و دختر افغانستان از حقوق اساسی‌شان را به یک وضعیت عادی تبدیل کرد.
صوفیا محمدزی، خبرنگار پیشین افغانستان پس از شش سال مبارزه با سرطان درگذشت
فرخنده: صوفیا محمدزی، خبرنگار، گوینده و تهیه‌کننده پیشین رسانه سلام‌وطندار، پس از شش سال مبارزه با بیماری سرطان، روز چهارشنبه در یکی از شفاخانه‌های شهر کابل درگذشت. او حدود ۳۰ سال داشت و سال‌ها در شماری از رسانه‌های افغانستان فعالیت کرده بود. نزدیکان صوفیا محمدزی، خبرنگار پیشین سلام‌وطندار، می‌گویند او روز چهارشنبه، ۲۱ اسد، در یکی از شفاخانه‌های شهر کابل درگذشته است. به گفته یکی از نزدیکان این خبرنگار، محمدزی حدود ۳۰ سال سن داشت و نزدیک به شش سال با بیماری سرطان مبارزه کرده بود. صوفیا محمدزی سال‌ها در عرصه رسانه فعالیت داشت و به‌عنوان خبرنگار، گوینده و تهیه‌کننده در شماری از رسانه‌های افغانستان، از جمله سلام‌وطندار، کار کرده بود. وحیده فیضی، از همکاران پیشین محمدزی در سلام‌وطندار، با انتشار مطلبی در صفحه فیسبوک خود خبر درگذشت او را اعلام کرده است. رسانه سلام‌وطندار نیز با تأیید خبر درگذشت کارمند پیشین خود، از محمدزی به‌عنوان خبرنگاری متعهد و مسئولیت‌پذیر یاد کرده است. پیش از این، شماری از دوستان و همکاران صوفیا محمدزی برای کمک به هزینه‌های درمان او، کارزار آنلاین جمع‌آوری کمک راه‌اندازی کرده بودند.
کارشناسان سازمان ملل: عادی‌سازی طالبان بدون پیشرفت در حقوق زنان نباید انجام شود
فرخنده: شماری از کارشناسان سازمان ملل، از جمله ریچارد بنت، گزارشگر ویژه این سازمان در امور حقوق بشر افغانستان، در آستانه پنجمین سالگرد سقوط نظام پیشین هشدار داده‌اند که عادی‌سازی روابط با طالبان بدون پیشرفت در زمینه حقوق بشر، به‌ویژه حقوق زنان و دختران، نباید صورت گیرد. آنان محرومیت هدفمند زنان و دختران از حقوق اساسی را مصداق آزار و تعقیب بر مبنای جنسیت به‌عنوان جنایت علیه بشریت دانسته و گفته‌اند این وضعیت می‌تواند آپارتاید جنسیتی نیز توصیف شود. کارشناسان سازمان ملل در اعلامیه‌ای گفته‌اند که محدودیت‌ها و سرکوب طالبان علیه مردم افغانستان، از جمله زنان و دختران، در یک سال گذشته همچنان ادامه داشته و این گروه سرکوب نهادینه‌شده و مبتنی بر جنسیت را بیش از پیش تثبیت کرده است. آنان با اشاره به محرومیت دختران از آموزش گفته‌اند که طی پنج سال گذشته یک نسل از دختران از آموزش متوسطه محروم شده‌اند؛ به‌گونه‌ای که دخترانی که در زمان بازگشت طالبان به قدرت در صنف ششم بودند، اکنون به بزرگسالی نزدیک شده‌اند، بدون آن‌که در این مدت امکان بازگشت به مکتب را داشته باشند. کارشناسان سازمان ملل گفته‌اند محروم‌سازی عمدی و هدفمند زنان و دختران از حقوق اساسی بر اساس جنسیت، مصداق جنایت علیه بشریت آزار و تعقیب بر مبنای جنسیت است. به باور آنان، از آن‌جا که این سرکوب در چارچوب یک نظام نهادینه‌شده تبعیض، سلطه و سرکوب مبتنی بر جنسیت صورت می‌گیرد، می‌توان آن را «آپارتاید جنسیتی» نیز توصیف کرد. کارشناسان از کشورها خواسته‌اند از تدوین و به‌رسمیت‌شناسی آپارتاید جنسیتی به‌عنوان یک جنایت مستقل علیه بشریت حمایت کنند. آنان همچنین به توشیح اصول‌نامه تفریق زوجین و اصول‌نامه جزایی محاکم طالبان اشاره کرده و گفته‌اند که طالبان به اعمال اقدامات سرکوبگرانه علیه مردم ادامه داده‌اند. به گفته کارشناسان، برخی اقدامات اجرایی طالبان شامل مجازات‌های ظالمانه و غیرانسانی است و این مجازات‌ها نیز تشدید شده‌اند. آنان گفته‌اند تنها در سال ۲۰۲۵ شمار افرادی که در ملأعام شلاق زده شدند، از مجموع افرادی که در تمام سال‌های پیشین حاکمیت طالبان شلاق زده شده بودند، بیشتر بوده است. کارشناسان سازمان ملل همچنین درباره محدودیت دسترسی زنان به خدمات صحی هشدار داده‌اند. آنان گفته‌اند زنان به دلیل نوع پوشش یا نداشتن محرم از ورود به شفاخانه‌ها منع شده‌اند و در نتیجه، دسترسی آنان به خدمات صحی محدود یا سلب شده است. در اعلامیه آمده است که در جون ۲۰۲۶، دست‌کم ۳۰ زن و دختر در هرات به اتهام نقض مقررات پوشش طالبان زندانی شدند. کارشناسان همچنین به اعتراضات باشندگان شهرک جبرئیل هرات در واکنش به بازداشت زنان اشاره کرده و گفته‌اند که نیروهای طالبان به سوی معترضان تیراندازی کردند و در نتیجه آن، دست‌کم دو نفر، از جمله یک پسر، کشته شدند. آنان از افزایش حمایت از دادگاه کیفری بین‌المللی خواسته‌اند و درباره سازوکار مستقل تحقیقاتی برای افغانستان نیز هشدار داده‌اند که این سازوکار نباید تنها یک دستاورد روی کاغذ باقی بماند، بلکه باید به‌سرعت و به‌گونه مناسب منابع لازم را دریافت کند. کارشناسان سازمان ملل همزمان از تشدید بحران انسانی در افغانستان ابراز نگرانی کرده و گفته‌اند این کشور با یکی از شدیدترین بحران‌های انسانی در جهان روبه‌رو است. آنان از کشورها خواسته‌اند بودجه کمک‌های بشردوستانه به افغانستان را افزایش دهند و زمینه مشارکت زنان در روند ارائه و دریافت این کمک‌ها را فراهم کنند. کارشناسان همچنین با اشاره به ناامنی و درگیری‌های میان طالبان و پاکستان، خواستار توقف بازگشت‌های اجباری افراد به افغانستان شده‌اند؛ به‌ویژه در مورد اقلیت‌های قومی و مذهبی و دگرباشان جنسی که ممکن است با خطر بیشتری روبه‌رو باشند. در بخش دیگری از این اعلامیه، کارشناسان سازمان ملل نسبت به عادی‌سازی روابط با طالبان هشدار داده‌اند. آنان گفته‌اند پذیرش دیپلمات‌های طالبان و دیدار با مقام‌های این گروه نباید بدون پیشرفت در زمینه حقوق بشر، به‌ویژه حقوق زنان و دختران، انجام شود. کارشناسان تأکید کرده‌اند که حقوق بشر در افغانستان طی پنج سال گذشته به‌گونه نظام‌مند از سوی طالبان نقض شده و جامعه جهانی نباید تلاش‌های مردم افغانستان برای بازپس‌گیری و احیای حقوق خود را نادیده بگیرد.
جنبش‌های اعتراضی زنان: سرکوب طالبان باید به‌عنوان آپارتاید جنسیتی مورد توجه قرار گیرد
فرخنده: همزمان با پنجمین سالگرد بازگشت طالبان به قدرت، پنج جنبش اعتراضی زنان افغانستان با صدور اعلامیه‌ای مشترک گفته‌اند که محرومیت زنان از آموزش، کار، آزادی‌های مدنی و حضور در جامعه، بخشی از یک سیاست سیستماتیک برای حذف زنان از زندگی عمومی است و باید از سوی جامعه جهانی به‌عنوان آپارتاید جنسیتی مورد توجه قرار گیرد. جنبش‌های اعتراضی همت زنان، زنان عدالت‌خواه، آفتاب آزادی، زنان افغانستان برای برابری و شبکه آزادی زنان این اعلامیه را به مناسبت پنجمین سال حاکمیت طالبان بر افغانستان منتشر کرده‌اند. در اعلامیه آمده است که ۱۵ آگست برای زنان افغانستان آغاز دوره‌ای بود که طی آن میلیون‌ها زن و دختر از ابتدایی‌ترین حقوق انسانی خود محروم شدند. این جنبش‌ها گفته‌اند که پس از بازگشت طالبان، دروازه‌های مکتب‌ها و دانشگاه‌ها به روی دختران بسته شد، زنان از کار محروم شدند و اعتراض‌های آنان نیز با سرکوب مواجه شد. به گفته آنان، زنان معترض در این مدت با بازداشت، شکنجه، تهدید و انواع خشونت روبه‌رو شده‌اند. زنان معترض تأکید کرده‌اند که آنچه بر زنان افغانستان تحمیل شده، تنها مجموعه‌ای از محدودیت‌های جداگانه نیست؛ بلکه یک سیاست سیستماتیک برای حذف زنان از جامعه و زندگی عمومی است. آنان خواستار آن شده‌اند که جامعه جهانی این وضعیت را در چارچوب آپارتاید جنسیتی بررسی و برای پایان دادن به آن اقدامات عملی انجام دهد. در اعلامیه آمده است که زنان افغانستان با وجود تهدید، بازداشت و شکنجه، در برابر این محدودیت‌ها سکوت نکرده‌اند و با حضور در خیابان‌ها و فعالیت‌های مدنی، خواستار حقوق و آزادی‌های خود شده‌اند. جنبش‌های اعتراضی زنان از جامعه جهانی، سازمان ملل متحد و دولت‌ها خواسته‌اند از محکومیت‌های تکراری فراتر رفته و اقدامات فوری و عملی برای پایان دادن به نقض سیستماتیک حقوق زنان و پاسخگو کردن طالبان روی دست گیرند. آنان همچنین با اشاره به بازداشت، شکنجه و سرکوب زنان معترض، خواستار تأمین عدالت برای قربانیان و پاسخگو شدن عاملان این موارد شده‌اند. این جنبش‌ها تأکید کرده‌اند که هیچ نشستی درباره آینده افغانستان نباید بدون حضور واقعی و معنادار زنان و دختران برگزار شود.
دارالعلوم کراچی: تحصیل زنان و دختران افغانستان جایز است
فرخنده: در حالی که طالبان آموزش دختران و زنان را در افغانستان، از جمله در دانشگاه‌ها و انستیتوت‌های طبی، ممنوع کرده‌اند، دارالافتای دارالعلوم کراچی پاکستان در فتوایی اعلام کرده است که آموزش زنان و دختران، از جمله در رشته‌های پزشکی و پرستاری، با رعایت حجاب و جداسازی مراکز آموزشی زنان و مردان جایز است. دارالافتای دارالعلوم کراچی پاکستان این فتوا را در پاسخ به درخواست بی‌بی درانی، زن مهاجر افغان در هری‌پور پاکستان، صادر کرده است. او در ۲۷ ثور از این مرکز دینی خواسته بود درباره ادامه آموزش زنان و دختران افغان، به‌ویژه در رشته‌های طب و پرستاری، نظر شرعی خود را اعلام کند. این فتوا در شبکه‌های اجتماعی پاکستان نیز بازتاب گسترده‌ای داشته و سخنگوی رئیس‌جمهور پاکستان نیز آن را در حساب خود در ایکس بازنشر کرده است. درخواست این زن افغان در شرایطی مطرح شده که طالبان آموزش زنان و دختران را در دانشگاه‌ها و انستیتوت‌های طبی افغانستان ممنوع کرده‌اند؛ تصمیمی که درباره آینده خدمات صحی برای زنان و دسترسی آنان به داکتران و کارمندان صحی زن نگرانی‌های گسترده‌ای ایجاد کرده است. درانی در درخواست خود نوشته است که شماری از زنان و دختران افغان در پاکستان با رعایت حجاب در کالج‌های طبی، مراکز پرستاری و دیگر مراکز آموزشی مشغول تحصیل‌اند. او همچنین با اشاره به روند اخراج مهاجران افغان از پاکستان، از نگرانی خانواده‌ها درباره آینده تحصیل دختران‌شان پس از بازگشت به افغانستان گفته است. در متن درخواست آمده است که زنان افغان خواهان ادامه آموزش در افغانستان نیز، در چارچوب حجاب و در یک نظام آموزشی جداگانه هستند. درانی از علمای دارالعلوم کراچی خواسته بود درباره تحصیل زنان، به‌ویژه در رشته‌های طب، پرستاری و تدریس، فتوای کتبی صادر کنند. دارالافتای دارالعلوم کراچی در پاسخ گفته است که تحصیل زنان در رشته‌هایی مانند طب، در صورت رعایت شرایط شرعی، جایز است. این مرکز تأکید کرده است که مراکز آموزشی زنان باید از مراکز آموزشی مردان جدا باشند و میان دختران و پسران اختلاط صورت نگیرد. در این فتوا همچنین آمده است که زنان هنگام رفت‌وآمد به مراکز آموزشی باید حجاب شرعی را رعایت کنند. دارالعلوم کراچی گفته است که آموزش زنان ترجیحاً باید از سوی آموزگاران زن انجام شود؛ اما در صورت نبود آموزگار زن، مردان «صالح و مورد اعتماد» نیز می‌توانند با رعایت شرایط شرعی و از پشت پرده به زنان آموزش دهند. در فتوا همچنین بر رعایت حجاب و سایر احکام شرعی در جریان تحصیل و پس از آن، هنگام اشتغال زنان، تأکید شده است. طالبان در توجیه ممنوعیت آموزش زنان و دختران می‌گویند شرایط برای آموزش آنان در افغانستان مساعد نیست. سخنگوی این گروه همچنین گفته است که درباره واکنش بخشی از جامعه افغانستان به آموزش زنان نگرانی دارند. افغانستان در حال حاضر تنها کشوری است که دختران و زنان در آن از آموزش متوسطه و عالی محروم‌اند؛ محدودیتی که ادامه آن نگرانی‌ها درباره آینده آموزشی، اقتصادی و خدمات صحی زنان در این کشور را افزایش داده است.
همزمان با پنجمین سالگرد سلطه طالبان؛ افغان‌ها در فرانکفورت علیه محدودیت‌های زنان تظاهرات کردند
فرخنده: همزمان با نزدیک‌شدن پنجمین سالگرد بازگشت طالبان به قدرت، شماری از فعالان افغان روز شنبه، ۱۷ اسد، در شهر فرانکفورت آلمان در اعتراض به محدودیت‌های این گروه علیه زنان و دختران تظاهرات کردند و از جامعه جهانی خواستند در برابر طالبان رویکرد نرم در پیش نگیرد و به این گروه مشروعیت ندهد. معترضان در این تجمع گفتند که طی پنج سال گذشته حقوق و آزادی‌های میلیون‌ها زن و دختر افغانستان تحت حاکمیت طالبان به‌گونه گسترده محدود شده است، اما جامعه جهانی در برخی موارد در برابر این وضعیت سکوت کرده است. به گفته برگزارکنندگان، این تظاهرات بخشی از مجموعه اعتراض‌های مدنی افغان‌ها در خارج از کشور است که همزمان با پنجمین سالگرد بازگشت طالبان به قدرت برگزار می‌شود. معترضان تأکید کردند که حذف زنان از آموزش، کار، فعالیت‌های اجتماعی و دیگر عرصه‌های زندگی نباید به یک وضعیت عادی تبدیل شود و جامعه جهانی نباید نقض حقوق زنان در افغانستان را در معاملات سیاسی نادیده بگیرد. آنان گفتند که جامعه جهانی طی پنج سال گذشته وضعیت زنان افغانستان را دیده و درباره آن شنیده است، اما به باور آنان، در برخی موارد سکوت و رویکرد نرم در برابر طالبان باعث شده حقوق زنان در اولویت تعاملات سیاسی قرار نگیرد. شرکت‌کنندگان در این تجمع افزودند که طالبان ممکن است کنترول افغانستان را در اختیار داشته باشند، اما نمی‌توانند خواست و اراده زنان افغانستان را از بین ببرند. در اعلامیه این تجمع آمده است که صدای زنان افغانستان تا زمانی خاموش نخواهد شد که آنان دوباره به حق آموزش، کار، آزادی و سایر حقوق اساسی خود دسترسی پیدا کنند. معترضان همچنین گفتند که مهاجرت و تبعید باعث توقف مبارزه زنان نشده و تنها شکل و محل اعتراض آنان تغییر کرده است. برگزارکنندگان این تجمع، گفتند که این برنامه با همکاری سازمان عفو بین‌الملل و انجمن زن، زندگی، آزادی در فرانکفورت برگزار شده است. به گفته معترضان، هدف از برگزاری این تجمع، جلب دوباره توجه جامعه جهانی به وضعیت زنان افغانستان و یادآوری پیامدهای پنج سال حاکمیت طالبان است. آنان خطاب به جامعه جهانی گفته‌اند که وضعیت زنان افغانستان طی این سال‌ها دیده و شنیده شده، اما در برخی موارد در برابر نقض حقوق آنان سکوت اختیار شده است. معترضان از جامعه جهانی خواستند در برابر سیاست‌های طالبان علیه زنان و دختران موضع روشن‌تری اتخاذ کند و از هرگونه اقدامی که به مشروعیت‌بخشی به این گروه منجر شود، خودداری کند.
طالبان شش زن جوان اسماعیلی را در شغنان بدخشان بازداشت کردند
فرخنده: منابع محلی می‌گویند مأموران امر به معروف طالبان با ایجاد ایست‌های بازرسی در مرکز بازار ولسوالی شغنان بدخشان، دست‌کم شش زن جوان اسماعیلی را به اتهام رعایت نکردن پوشش مورد نظر این گروه بازداشت کرده‌اند. به گفته شاهدان، مأموران طالبان هنگام بازداشت این زنان از الفاظ توهین‌آمیز استفاده کرده و با آنان رفتار نامناسب داشته‌اند. منابع محلی به رسانه‌ها گفته‌اند که مأموران امر به معروف طالبان صبح یک‌شنبه، ۱۸ اسد، در مرکز بازار ولسوالی شغنان ایست‌های بازرسی ایجاد کرده و موترهای عبوری را تلاشی کرده‌اند. به گفته منابع، در جریان این بازرسی‌ها، دست‌کم شش زن جوان پیرو مذهب اسماعیلیه بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شده‌اند. یک شاهد عینی گفته است که هنگام عبور از یکی از ایست‌های بازرسی، شمار زیادی از زنان و دختران جوان را دیده که از سوی مأموران امر به معروف بازداشت و در یک محل جمع‌آوری شده بودند. شاهدان افزوده‌اند که مأموران طالبان در جریان برخورد با زنان اسماعیلی از الفاظ توهین‌آمیز استفاده کرده و رفتار نامناسبی با آنان داشته‌اند. به گفته منابع محلی، شماری از باشندگان شغنان نسبت به این رفتارها اعتراض داشتند، اما به دلیل نگرانی از برخورد نیروهای طالبان از اعتراض علنی خودداری کردند. باشندگان شغنان می‌گویند که در یک هفته گذشته، ایست‌های بازرسی امر به معروف و برخورد با زنان در این ولسوالی افزایش یافته است. شغنان از ولسوالی‌های مرزی بدخشان با تاجیکستان است و بخش عمده جمعیت آن را پیروان مذهب اسماعیلیه تشکیل می‌دهند. پیش از این نیز گزارش‌هایی درباره ایجاد ایست‌های بازرسی از سوی محتسبان امر به معروف طالبان در بدخشان، به‌ویژه در روزهای برگزاری بازارهای محلی، منتشر شده بود. در این گزارش‌ها از آزار و اذیت زنان در جریان بازرسی‌ها خبر داده شده است. باشندگان مناطق اسماعیلیه‌نشین بدخشان می‌گویند برخورد نیروهای طالبان با زنان و مردان در این مناطق گسترده شده و ترس ناشی از این رفتارها بر زندگی روزمره خانواده‌ها نیز تأثیر گذاشته است. به گفته آنان، در برخی موارد کودکان نیز از ترس نیروهای طالبان نمی‌توانند همراه مادران خود برای خرید نیازهای روزمره به بازار بروند. گزارش‌های منتشرشده پس از بازگشت طالبان به قدرت نشان می‌دهد که پیروان مذهب اسماعیلیه در بدخشان با فشارها و محدودیت‌های مختلف مواجه شده‌اند. از جمله از بازداشت، لت‌وکوب، قتل‌های فراقانونی، غصب زمین و کوچ اجباری آنان گزارش شده است. اخیراً سازمان ملل متحد نیز اعلام کرده است که بیش از ۳۳ جماعت‌خانه اسماعیلیان در بدخشان بسته شده است. طالبان تاکنون درباره بازداشت شش زن اسماعیلی در ولسوالی شغنان و ادعاهای مربوط به رفتار مأموران امر به معروف با آنان اظهارنظر نکرده‌اند.
سرکوب زنان و انحصار قدرت، مانع اصلی صلح؛ لزوم تغییر رویکرد از معاملات نخبگان به التیام محلی
فرخنده؛ واشنگتن/پرینستون، در تحیقی می‌گوید حذف سیستماتیک زنان از عرصه عمومی، آموزش و اشتغال، در کنار انحصار قدرت توسط طالبان، بزرگ‌ترین مانع در برابر تحقق صلح و ثبات پایدار در افغانستان است. نتایج تازهترین پژوهش آزمایشگاه پالیسی افغانستان در دانشگاه پرینستون نشان می‌دهد که بدون حضور فعال زنان و رسمیت‌شناسی حقوق بنیادی آنان، هیچ مدل صلحی به نتیجه نخواهد رسید. این مطالعه که توسط دکتر حبیبه سرابی بر اساس مصاحبه با ۱۵ تن از فعالان زن، سیاست‌مداران و قربانیان جنگ تدوین شده، تاکید می‌کند که چهار دهه اتکا بر معاملات نخبگان و رویکردهای از بالا به پایین شکست خورده و تنها راه نجات، الگوی صلح‌سازی جامعه‌محور و عدالت ساختاری است. بر اساس یافته‌های این گزارش، توافق‌نامه‌های سه‌گانه کلیدی شامل ژنو ۱۹۸۸، بن ۲۰۰۱ و دوحه ۲۰۲۰ به دلیل حذف ذینفعان اصلی به‌ویژه زنان و جامعه مدنی و ترجیح صلح سیاسی بر عدالت انتقالی، نتوانستند خشونت را متوقف کنند. توافق‌نامه دوحه میان آمریکا و طالبان نمونه بارزی از این دست معامله‌ها بود که با نادیده گرفتن حقوق زنان و معافیت جنایتکاران، به فروپاشی ارتش و سلطه مجدد طالبان انجامید. با بازگشت طالبان در سال ۲۰۲۱، اگرچه جنگ‌های گرم کاهش یافته، اما ابعاد حقوق بشری به بحرانی‌ترین سطح رسیده است؛ منع تحصیل و کار زنان، محدودیت بر خدمات بهداشتی، سرکوب اقلیت‌های هزاره، شیعه، اسماعیلیه، هندو و سیک، و همچنین دادخواهی‌های سرکوب‌شده قربانیان جنگ نظیر عدم ابراز ندامت چهره‌هایی مانند حکمتیار در جریان مصالحه، نشان‌دهنده تعمیق ناعدالتی ساختاری است. کارشناسان بومی در این پژوهش تعریف صلح را از نبود جنگ فراتر برده و آن را در ۵ بعد متداخل شامل برابری جنسیتی و ساختاری، کرامت انسانی و رسمیت‌شناسی رنج قربانیان، همبستگی و بازسازی اعتماد میان‌قومی، حکومت‌داری پاسخگو و حاکمیت قانون و توسعه اقتصادی و رفاه همگانی تبیین کرده‌اند. نمونه‌های محلی موفق نظیر ابتکار پل دوستی (۲۰۲۳) در جاغوری و خاک افغان نشان می‌دهد که شوراهای روستایی و شبکه‌های محلی ظرفیت بالایی در حل منازعات دارند، اما این اقدامات خرد به دلیل مداخلات مافیای زمین، نخبگان سیاسی و سرکوب شدید جامعه مدنی توسط طالبان، بدون پشتیبانی ملی پایدار نمی‌مانند. پژوهشگران گزارش نتیجه‌گیری می‌کنند که جامعه بین‌المللی باید رویکردهای تحمیلی گذشته را کنار بگذارد و با حمایت از نهادینه‌سازی پلتفرم‌های محلی، ادغام آموزش صلح، اجرای فرایندهای حقیقت‌یابی و مستندسازی جنایات، مسیر التیام ملی را هموار کند. کلید نهایی این تحول در دست زنان افغانستان است؛ صلح پایدار تنها زمانی محقق می‌شود که نقش، کارگزاری و رهبری زنان در تمامی سطوح تصمیم‌گیری و صلح‌سازی محلی به رسمیت شناخته شده و تضمین گردد.
بازداشت زنان در هرات بار دیگر تشدید شد؛ بازداشت ۹ زن در دو روز گذشته
فرخنده: منابع محلی و شماری از زنان در هرات می‌گویند که طالبان در دو روز گذشته دست‌کم ۹ زن را، با وجود داشتن حجاب، در نقاط مختلف این شهر بازداشت کرده‌اند. به گفته این منابع، همزمان گشت‌زنی محتسبان افزایش یافته و طالبان جریمه بازداشت زنان به اتهام رعایت نکردن حجاب را نیز از ۱۳ هزار به ۲۰ هزار افغانی افزایش داده‌اند. چهار منبع محلی و شماری از زنان در هرات گفته‌اند که محتسبان امر به معروف طالبان در دو روز گذشته دست‌کم ۹ زن را در مناطق ۶۴ متره، مارکیت مرمر و بکرآباد این شهر بازداشت کرده‌اند. به گفته منابع، این زنان با وجود داشتن حجاب بازداشت شده و سپس مورد بازجویی قرار گرفته‌اند. منابع افزوده‌اند که طالبان در هفته‌های اخیر بار دیگر روند بازداشت زنان در هرات را تشدید کرده‌اند. به گفته آنان، میزان جریمه‌ای که از خانواده زنان بازداشت‌شده دریافت می‌شود نیز از ۱۳ هزار به ۲۰ هزار افغانی افزایش یافته و خانواده‌ها برای آزادی آنان مجبور به پرداخت این مبلغ هستند. باشندگان هرات همچنین از افزایش گشت‌زنی و بازرسی‌های نیروهای امر به معروف طالبان در سطح شهر خبر می‌دهند. یکی از ساکنان هرات گفته است که زنان در نقاط مختلف شهر به بهانه اجرای دستورهای امر به معروف بازداشت می‌شوند و این وضعیت باعث ایجاد ترس و فشار روانی گسترده در میان زنان شده است. یکی دیگر از باشندگان هرات نیز گفته است که چهار زن در نزدیکی مارکیت مرمر، صرفاً به دلیل پوشیدن مانتو، بازداشت شدند؛ در حالی که به گفته او، آنان حجاب داشتند. همزمان، منابعی در ولایت پنجشیر گفته‌اند که محتسبان طالبان به پزشکان زن شفاخانه امرجنسی این ولایت دستور داده‌اند بدون پوشیدن برقع یا چادری اجازه فعالیت نخواهند داشت. شهروندان همچنین از افزایش حضور و بازرسی‌های محتسبان طالبان در شهرهای کابل، مزارشریف و هرات خبر داده‌اند. در همین حال، شماری از زنانی که پیش‌تر در بازداشت طالبان بوده‌اند، نسبت به وضعیت بازداشتگاه‌های این گروه ابراز نگرانی کرده‌اند. پریسا آزاده، از زندانیان پیشین طالبان، گفته است بسیاری از زنان بدون ارتکاب جرم و تنها به دلیل اعتراض یا مخالفت با طالبان بازداشت شده‌اند. او افزوده است که زنان در بازداشتگاه‌های طالبان با فشارهای روانی، بی‌خبری از خانواده و محرومیت از دسترسی به وکیل روبه‌رو هستند. طالبان حدود دو ماه پیش موج تازه بازداشت زنان را از هرات آغاز کردند. پس از آن، گزارش‌هایی از بازداشت زنان در ولایت‌های فراه و کابل نیز به دلیل نداشتن محرم یا رعایت نکردن پوشش مورد نظر این گروه منتشر شده است. طالبان تاکنون درباره گزارش‌های مربوط به بازداشت‌های تازه زنان در هرات، افزایش گشت‌زنی محتسبان و ادعای افزایش جریمه‌ها واکنشی نشان نداده‌اند.