خشونت دیجیتال، مانع تازه بر سر راه زنان روستایی افغانستان شده است
فرخنده: سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد هشدار داده است که گسترش «خشونت دیجیتال» علیه زنان در افغانستان، دسترسی آنان به دانش، بازارها و فرصت‌های اقتصادی را به‌شدت محدود کرده است. این نهاد در پیامی که روز دوشنبه، ۱۷ قوس، منتشر شد، تأکید کرد که بدون یک فضای دیجیتال امن، نقش و مشارکت زنان در کشاورزی و توسعه معیشت پایدار آسیب می‌بیند. در این پیام آمده است که ایجاد محیط آنلاین امن برای زنان نه‌تنها یک ضرورت تکنولوژیک، بلکه پیش‌شرطی برای رهبری آنان در بخش کشاورزی و شکل‌گیری یک نظام غذایی مقاوم در برابر بحران‌ها است. بر اساس اعلام سازمان، محرومیت زنان روستایی از ابزارها و اطلاعات دیجیتال به معنای از دست رفتن فرصت‌های مهم برای یادگیری مهارت‌های جدید، دسترسی به بازارهای گسترده‌تر و تقویت جایگاه اقتصادی آنان است. این نهاد هشدار داده که خشونت دیجیتال صرفاً تهدیدی در فضای آنلاین نیست؛ بلکه به محرومیت آموزشی، محدود شدن راه‌های توانمندسازی و حتی تضعیف آینده زنان منجر می‌شود. این نگرانی در حالی مطرح می‌شود که سال گذشته «افغان‌ویتنس» نیز افزایش چشم‌گیر خشونت‌های آنلاین علیه زنان افغانستان را گزارش داده بود؛ روندی که در کنار محدودیت‌های موجود، مسیر مشارکت زنان در عرصه‌های اقتصادی و اجتماعی را بیش از پیش دشوار کرده است.
نماد امید در تبعید: روایت بزرگداشتی برای زنی که نیم قرن در برابر تاریکی ایستاد
فرخنده: در گوشه‌ای از ملبورن، دور از کوه‌ها و کوچه‌هایی که کودکی و جوانی‌اش را شکل داده بود، زنی ایستاده بود که هنوز افغانستان را از صدای خودش جدا نمی‌دانست. سیما سمر چهره‌ای که نامش در تاریخ معاصر افغانستان همیشه کنار واژه‌های «مقاومت»، «شفاختانه‌های کوهستانی»، «کمیسیون حقوق بشر» و «ایستادگیِ بی‌خستگی» آمده در جمعی از مهاجران، اندیشمندان و سیاست‌مداران استرالیایی، بار دیگر روایت شد؛ اما نه به عنوان مقام دولتی یا فعال حقوق بشر، بلکه به‌عنوان حافظه زنده یک ملت زخمی. مراسمی که «جامعه هزاره‌های ملبورن» برگزار کرده بود، بیش از یک بزرگداشت ساده بود. آنچه در سالن جریان داشت، تلاش برای آشکار کردن وزن انسانی زنی بود که چهار دهه از زندگی‌اش را به جنگ با تبعیض، بی‌عدالتی و بی‌صدایی گذرانده است. حاضران در برابر کسی ایستاده بودند که از دل یکی از طایفه‌محورترین و محروم‌ترین مناطق افغانستان برخاست، مکتب ساخت، شفاخانه برپا کرد، و در دورانی که سیاست مردانه‌ترین چهره‌اش را نشان می‌داد، نخستین زن کابینه بعد از سقوط طالبان شد. سمر در سخنرانی‌اش به جای تأکید بر افتخارات گذشته، مردم را به چیزی دعوت کرد که ساده به نظر می‌رسد اما در تجربه افغانستان همیشه دشوار بوده: عدالت. او هشدار داد: «تحقیر قوم، توهین در شبکه‌های اجتماعی، و قضاوت‌های شتاب‌زده هیچ‌کس را نجات نمی‌دهد. ما باید انسان را فرصت بدهیم که پاسخ بدهد و به عدالت برسد.» این تأکید او بر کرامت انسانی، بار دیگر یادآوری کرد که چرا سال‌ها بر کمیسیون حقوق بشر ایستاد؛ نهادی که در یکی از پیچیده‌ترین دوره‌های پساطالبان، به صدای رسمی قربانیان بدل شده بود. پیام اصلی او برای مهاجران افغانستان ساده اما سنگین بود: اگر می‌خواهید تاریکی افغانستان شکسته شود، آموزش دهید و آموزش ببینید. او از مهاجران خواست کودکان‌شان را به دانش مجهز کنند و خانواده‌های‌شان در داخل کشور را کمک کنند تا چراغ آموزش خاموش نشود چراغی که خود او سال‌ها در دل مناطق زیر سایه جنگ روشن نگه داشته بود. وحیدالله ویسی، سفیر افغانستان در استرالیا، سمر را «صدایی که وقتی بسیاری خاموش ماندند برخاست» توصیف کرد؛ صدایی که از قریه‌های دورافتاده به تالارهای سازمان ملل رسید. او با اشاره به وضع زنان و دختران در سایه محدودیت‌های طالبان، گفت افغانستان امروز زیر اشغال ایدئولوژی‌ای است که بر تبعیض و تحمیل استوار است و تنها با روشنگری و بازسازی فکری می‌توان با آن مقابله کرد. پژوهشگران، سمر را «نماد مقاومت یک نسل» دانست؛ زنی که در دشوارترین سال‌ها نه فقط مرهم‌گذار زخم‌ها، بلکه معمار مسیرهایی تازه برای آموزش و عدالت بود. در همین حال فعالان رسانه‌ای، گفتند که نام سمر تنها یک فرد را معرفی نمی‌کند، بلکه یک راه را: راه ایستادن در برابر طالبان، جنگ‌سالاران، ناقضان حقوق بشر و حتی «سکوت جمعی» جامعه. به گفته انان، سمر از دل جامعه‌ای بیرون آمد که قربانی تبعیض تاریخی بوده، اما هیچ‌گاه این زخم را به دیوار دفاعی تبدیل نکرد. عدالت را برای همه خواست، نه‌فقط برای قوم و تبار خودش. در میان سخنرانان، کاساندرا فرناندو، عضو پارلمان استرالیا، نیز گفت شجاعت سمر مرز نمی‌شناسد و الهام‌بخش انسان‌هایی است که در جست‌وجوی امیدند. برای بسیاری از مهاجران حاضر در سالن، دیدن سیما سمر تنها یک دیدار نبود؛ انگار بخشی از افغانستانِ از دست‌رفته در برابرشان ایستاده بود افغانستانی که هنوز امکان دارد، اگر چه فعلاً تبعید شده است. گفتنی است که سیما سمر نه تنها تاریخ را روایت کرده، بلکه خود بخشی از آن را نوشته است با مدارکی از گوشت و خون، با مکتب‌ها و شفاخانه‌ها، با صدای زنی که نگذاشت سایه جنگ از انسانیت پیشی بگیرد.
هشدار اتحادیه اروپا درباره افزایش آسیب‌پذیری زنان در افغانستان
فرخنده: اتحادیه اروپا در تازه‌ترین موضع‌گیری خود اعلام کرده است که زنان در افغانستان بیش از هر زمان دیگری با خطرات و فشارهای جدی روبه‌رو هستند. این نهاد به مناسبت کارزار جهانی «۱۶ روز مبارزه با خشونت علیه زنان» با انتشار پیامی تأکید کرده که وضعیت زنان افغان در میان بحران‌های امنیتی و محدودیت‌های فزاینده، به‌طور نگران‌کننده‌ای رو به وخامت است. بر اساس این اعلامیه، اتحادیه اروپا تعهد کرده که حمایت از حقوق، کرامت و امنیت زنان را در صدر برنامه‌های خود قرار دهد و توجه ویژه‌ای به گروه‌هایی داشته باشد که در شرایط کنونی بیشترین آسیب را متحمل می‌شوند. اتحادیه اروپا همچنین از سازمان‌های بین‌المللی خواسته است تا اقدامات عملی و هماهنگ برای توقف هرگونه خشونت، به‌ویژه خشونت علیه زنان در مسیرهای مهاجرت، جابه‌جایی‌های داخلی و روند بازگشت مهاجران انجام دهند. این نهاد تأکید کرده است که بدون توجه جدی به نیازهای زنان، هیچ برنامه پاسخ‌گوی بحران نمی‌تواند به نتیجه پایدار برسد.
رونمایی از کتاب تازه درباره تاب‌آوری زنان افغانستان در دانشگاه موناش ملبورن
فرخنده: دانشگاه موناش ملبورن، از کتابی تازه با محوریت نقش زنان افغانستان در روند صلح و مقاومت جمعی رونمایی شد؛ اثری که برگزارکنندگان آن را یکی از جامع‌ترین پژوهش‌ها در حوزه «زنان، صلح و امنیت» در بستر افغانستان می‌دانند. این برنامه روز جمعه، ۱۴ قوس، در مرکز عالی محو خشونت علیه زنان برگزار شد و نویسندگان کتاب—فرخنده اکبری، پژوهش‌گر و فعال شناخته‌شده حقوق زنان، و پروفیسور جاکی‌ترو، مدیر این مرکز—به تشریح یافته‌های کلیدی پژوهش پرداختند. اکبری در سخنانش تأکید کرد که روایت زنان افغان در سال‌های اخیر «یا نادیده گرفته شده یا سطحی بازتاب یافته» و هدف این کتاب مستندسازی نقش واقعی آنان در مقاومت مدنی است. پروفیسور ترو نیز این اثر را تلاشی برای روشن‌ساختن پیامدهای سیاست‌های جنسیتی طالبان و واکنش جامعه زنان خواند. در ادامه، مهمانان دانشگاهی و فعالان اجتماعی وارد گفت‌وگوی آزاد شدند و درباره چشم‌انداز حضور زنان در ساختارهای صلح و سیاست بحث کردند. مراسم رونمایی به گفته برگزارکنندگان، بخشی از روند رو به رشد تلاش‌های دانشگاهی برای ثبت و تحلیل تجربه‌ها و مبارزات زنان افغانستان در دوره‌ای توصیف شد که دسترسی آنان به آموزش، کار و مشارکت سیاسی به‌شدت محدود شده است.
برنامه توسعه سازمان ملل؛ زنان و کودکان افغانستان در حلقه‌ی فقر، خشونت و بی‌پناهی گیر کرده اند
فرخنده: در پی تشدید محدودیت‌ها و فروپاشی خدمات اجتماعی در افغانستان، وضعیت زنان و کودکان به مرحله‌ای رسیده که نهادهای حقوق بشری آن را «بحران خاموش اما ویران‌گر» توصیف می‌کنند. یافته‌های تازه از منابع محلی نشان می‌دهد که نبود دسترسی به آموزش، خدمات صحی و حمایت‌های حفاظتی، بیشترین ضربه را بر آسیب‌پذیرترین قشر جامعه وارد کرده است. در چند ماه اخیر، افزایش موارد سوءتغذیه در میان کودکان، بسته‌ماندن مکاتب دخترانه و کاهش شدید خدمات صحی به‌ویژه در ولایات دورافتاده، زنگ خطر تازه‌ای را برای نهادهای داخلی و بین‌المللی به صدا درآورده است. خانواده‌هایی که زیر فشار فقر قرار دارند، گزارش داده‌اند که مجبور به تصمیم‌های ناخواسته شده‌اند؛ از کار اجباری کودکان گرفته تا ازدواج‌های زودهنگام که اغلب برای نجات خانواده از بحران اقتصادی صورت می‌گیرد. همزمان، برخی فعالان حقوق زن می‌گویند که چرخه خشونت علیه زنان به دلیل نبود سازوکارهای حمایتی و ترس عمومی از پی‌گیری قانونی، عمیق‌تر شده است. به گفته آنان، «پنهان‌بودن خشونت» اکنون به اندازه خود خشونت خطرناک شده، زیرا بسیاری از زنان حتی امکان گزارش‌دهی یا خروج از محیط خشونت را ندارند. کارشناسان اجتماعی هشدار می‌دهند که اگر جامعه جهانی و نهادهای مسئول راهکاری مشخص و قابل اجرا برای حمایت از زنان و کودکان ارائه نکنند، نسل آینده افغانستان با پیامدهای جبران‌ناپذیر مواجه خواهد شد؛ پیامدهایی که نه‌تنها سلامت جسمی و روانی آنان را تهدید می‌کند، بلکه ساختار اجتماعی کشور را نیز برای سال‌ها دچار فرسایش خواهد کرد. این گزارش نشان می‌دهد که بحران فعلی تنها یک چالش حقوق بشری نیست؛ بلکه آزمونی برای وجدان جمعی جهان است تا ببیند آیا سرنوشت زنان و کودکان افغانستان در این تاریک‌ترین لحظه، نادیده گرفته می‌شود یا نه.
سازمان ملل: نبود امکانات صحی مناسب جان مادران و نوزادان افغانستان را تهدید می‌کند
فرخنده: برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد (UN-Habitat) هشدار داده است که کمبود جدی امکانات صحی در افغانستان، مادران، نوزادان و بیماران را در معرض خطر مرگ‌ومیر قرار داده است. این نهاد روز پنج‌شنبه، ۱۳ قوس، در پیامی از طریق صفحه رسمی خود بر ضرورت حمایت و ارایه خدمات حیاتی برای سلامت مادران و نوزادان تأکید کرده است. برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد یا UN-Habitat اعلام کرده که با همکاری نهادهای همکار، روی تقویت زیرساخت‌های صحی کار می‌کند تا زنان باردار، نوزادان و سایر بیماران بتوانند به خدمات نجات‌بخش و استاندارد دسترسی پیدا کنند. این هشدار در شرایطی مطرح می‌شود که در بخش‌های گسترده‌ای از افغانستان، دسترسی به خدمات درمانی محدود است و نبود تجهیزات کافی و کمبود نیروی متخصص، روند رسیدگی به بیماران را مختل کرده است. همچنین گزارش‌ها نشان می‌دهد که فاصله طولانی میان روستاها و مراکز صحی، نبود وسایل انتقال بیماران و کمبود مراکز مجهز، مادران باردار را در وضعیت‌های پرخطر قرار می‌دهد و در بسیاری از موارد باعث از دست رفتن وقت حیاتی برای نجات جان آنان می‌شود. برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد یا UN-Habitat تأکید کرده که بدون تقویت فوری خدمات اولیه صحی و توسعه مراکز درمانی، خطرات موجود برای مادران و نوزادان همچنان رو به افزایش خواهد بود.
اتحادیه اروپا: زنان در افغانستان بیشترین بار فقر را تحمل می‌کنند
فرخنده: نمایندگی اتحادیه اروپا در افغانستان در پیامی به مناسبت کارزار جهانی «Orange The World» هشدار داده است که زنان افغانستان بیشترین فشار اقتصادی را در شرایط کنونی تحمل می‌کنند. این نهاد می‌گوید که نبود فرصت‌های پایدار معیشتی، زنان را در موقعیتی قرار داده که بار سنگین فقر مستقیماً بر دوش آنان افتاده است. در اعلامیه اتحادیه اروپا تأکید شده که این نهاد از برنامه‌هایی پشتیبانی می‌کند که با تمرکز بر توسعه کسب‌وکارهای کوچک و متوسط زنان، بتواند تاب‌آوری اقتصادی آنان را افزایش دهد. به‌گفته اتحادیه اروپا، سرمایه‌گذاری اقتصادی بر زنان یکی از مؤثرترین ابزارها برای کاهش آسیب‌پذیری اقشار محروم است. همزمان با این پیام، بخش زنان سازمان ملل به مناسبت روز جهانی افراد دارای معلولیت گزارش داده که زنان دارای معلولیت در افغانستان با شدیدترین اشکال تبعیض و محدودیت روبه‌رو هستند و بیشترین رنج ناشی از معلولیت بر آنان تحمیل می‌شود. این دو نهاد بین‌المللی تأکید کرده‌اند که بدون حمایت هدفمند از زنان، به‌ویژه زنان دارای معلولیت، پیامدهای انسانی و اجتماعی بحران کنونی در افغانستان عمیق‌تر خواهد شد.
هشدار یک نهاد حقوق بشری: فرهنگ افغانستان زیر سرکوب سازمان‌یافته طالبان له می‌شود
فرخنده: اتحاد فعالان حقوق بشر با انتشار گزارشی تازه اعلام کرده است که آنچه در افغانستان جریان دارد، «نسل‌کشی فرهنگی» است؛ فرایندی که به‌گفته این نهاد، نه اتفاقی، بلکه نتیجه سیاست‌گذاری و اقدامات هدفمند طالبان در حوزه فرهنگ و دانش است. طبق خبرنامه این نهاد که روز چهارشنبه، ۱۲ قوس منتشر شد، شواهد گردآوری‌شده نشان می‌دهد طالبان به‌صورت سیستماتیک نهادها و نمادهای فرهنگی کشور را هدف قرار داده‌اند. در این گزارش آمده است که از شعر و موسیقی گرفته تا زبان، هنر، تولید دانش، حضور زنان و محیط‌های دانشگاهی، همه در دایره محدودیت و سرکوب قرار گرفته‌اند. اتحاد فعالان حقوق بشر تأکید می‌کند این سیاست‌ها تنها محدودیت‌های مقطعی نیست، بلکه به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که مسیر آینده نسل جوان، هنرمندان، زنان و هر صاحب اندیشه‌ای را مسدود کنند و افغانستان را از تنوع فرهنگی و تولید خلاقه تهی سازند. این هشدارها در حالی مطرح می‌شود که پس از بازگشت طالبان به قدرت، ممنوعیت‌های گسترده‌ای بر آموزش دختران، فعالیت‌های هنری و فرهنگی وضع شده است. در کنار بسته ماندن دروازه‌های مکاتب و دانشگاه‌ها به روی دختران، رهبر طالبان حتی سرایش شعرهای عاشقانه و اشعار دارای توصیف زن و مرد را نیز ممنوع اعلام کرده است. به گفته این نهاد حقوق بشری، ادامه این روند می‌تواند آسیب‌های جبران‌ناپذیری بر میراث فرهنگی و آینده فکری افغانستان وارد کند.
اعتراف مادری به کشتار سه کودک در جوزجان
فرخنده: منابع امنیتی طالبان در جوزجان اعلام کرده‌اند زنی که سه کودک خردسال‌اش در ولسوالی خم‌آب جان باخته بودند، در بازجویی‌ها اعتراف کرده که خودش عامل این قتل‌ها بوده است. به گفته فرماندهی امنیه جوزجان، در ساعات نخست وقوع رویداد گزارش شده بود که مهاجمان ناشناس شبانه وارد یک خانه شده و دو کودک را کششته و مادر خانواده و یک کودک دیگر را زخمی کرده‌اند. اما به‌گفته طالبان، بررسی‌های بعدی این روایت را رد کرده است. در اعلامیه تازه آمده است کودک زخمی‌شده نیز پس از انتقال به شفاخانه جان سپرده و مادر خانواده اعتراف کرده که هر سه فرزند—دو پسر و یک دختر—را ابتدا با ریسمان خفه کرده و سپس با چاقو مورد ضرب و جرح قرار داده است. او پس از این عمل، خود را نیز با چاقو زخمی کرده است. طالبان انگیزه این زن را «مشکلات روانی» عنوان کرده‌اند؛ ادعایی که هنوز از سوی منبع مستقل تأیید نشده است. این رویداد شام شنبه در روستایی از ولسوالی خم‌آب رخ داده و افکار عمومی را در جوزجان شوکه کرده است. تحقیقات بیشتر درباره این پرونده ادامه دارد.
یونیسف: زنان و دختران افغانستان حق دارند آینده‌ای امن و قابل پیش‌بینی داشته باشند
فرخنده: نماینده صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل در افغانستان هشدار داده است که زنان و دختران افغان در شرایط کنونی بیش از هر زمان دیگر به حمایت عملی و سرمایه‌گذاری هدفمند نیاز دارند. تاج‌الدین اویوالی روز سه‌شنبه و به مناسبت کارزار جهانی ۱۶ روزه مبارزه با خشونت علیه زنان گفت که سلامت، آموزش و امنیت باید برای هر زن و دختر افغان تضمین‌شده باشد. او تأکید کرد که ایجاد امید نیازمند توجه به برنامه‌هایی است که توسط زنان رهبری می‌شود و سرمایه‌گذاری پایدار در چنین خدماتی می‌تواند مسیر زندگی میلیون‌ها زن و دختر را تغییر دهد. به‌گفته اویوالی، رسیدن به آینده‌ای بهتر تنها با همکاری مشترک نهادهای بین‌المللی و مردم افغانستان ممکن است. این موضع‌گیری در حالی صورت می‌گیرد که با محدودیت‌های گسترده طالبان بر آموزش و کار زنان، چشم‌انداز نسل جدید زنان افغان بیش از پیش تیره شده و بسیاری از آنان از ابتدایی‌ترین فرصت‌های آموزشی و شغلی محروم مانده‌اند.