بنت: نظارت سازمان ملل بر وضعیت زنان و حقوق بشر در افغانستان ادامه دارد
فرخنده: در حالی که نقض گسترده حقوق بشر در افغانستان همچنان ادامه دارد، ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر افغانستان، اعلام کرده است که به نظارت، مستندسازی و گزارش‌دهی در مورد وضعیت افغانستان ادامه خواهد داد. او، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر پیشین) تأکید کرد که با تمامی طرف‌های ذی‌ربط برای یافتن راهکارهای عملی به‌منظور بهبود شرایط همکاری خواهد کرد. این اعلام در زمانی صورت می‌گیرد که شورای حقوق بشر سازمان ملل پیش‌نویس قطع‌نامه‌ای را در مورد وضعیت حقوق بشر در افغانستان تصویب کرده؛ قطع‌نامه‌ای که به‌طور ویژه بر ادامه نظارت بین‌المللی و ایجاد پاسخگویی در برابر نقض‌های حقوق بشری تأکید دارد. در مرکز این بحران، زنان و دختران افغانستان بیش از دیگران قربانی سیاست‌های سرکوب‌گرانه طالبان شده‌اند. پس از بازگشت طالبان به قدرت، درب مکاتب و دانشگاه‌ها به روی دختران بسته شد، هزاران زن از شغل خود برکنار شدند و فعالیت‌های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی آنان به‌شدت محدود شد. هم‌زمان، سازمان‌های حقوق بشری و نهادهای بین‌المللی بارها هشدار داده‌اند که محروم‌سازی سیستماتیک زنان از حقوق اساسی‌شان، از جمله آموزش، کار، آزادی حرکت و مشارکت در جامعه، شکل آشکاری از آپارتاید جنسیتی است که نیاز به رسیدگی فوری دارد. ریچارد بنت نیز پیش‌تر در گزارش‌های خود بارها به وضعیت بحرانی زنان در افغانستان اشاره کرده و خواهان اقدام جامعه جهانی برای جلوگیری از فروپاشی کامل حقوق انسانی در این کشور شده است. از سوی دیگر، فعالان زن داخل و خارج از افغانستان بارها تأکید کرده‌اند که نظارت و گزارش‌دهی، اگر بدون فشار عملی بر طالبان و حمایت واقعی از صدای زنان همراه نباشد، نمی‌تواند تغییری ملموس ایجاد کند. در شرایطی که طالبان فضای مدنی را بسته‌اند و هرگونه اعتراض یا ابراز نظر با خطر زندان و تهدید روبه‌رو است، امید بسیاری از زنان افغان به ادامه تلاش‌های نهادهای بین‌المللی از جمله گزارشگر ویژه سازمان ملل بسته شده است.
افزایش نگران‌کننده سوءتغذیه کودکان در بدخشان
فرخنده: ولایت بدخشان با بحران روزافزون سوءتغذیه کودکان روبه‌رو شده است؛ وضعیتی که به گفته پزشکان محلی، به افزایش قابل توجه مرگ‌ومیر کودکان در این منطقه انجامیده است. گزارش تازه‌ای که توسط اسکای‌نیوز منتشر شده، حاکی از آن است که در هر سه روز، یک کودک در شفاخانه دولتی بدخشان جان خود را از دست می‌دهد. این گزارش که روز سه‌شنبه، ۱۵ میزان، به نقل از نهادهای سازمان ملل منتشر شد، نشان می‌دهد که حدود ۴.۷ میلیون کودک و زن در سراسر افغانستان نیاز فوری به درمان سوءتغذیه دارند. از این میان، بیش از ۳.۵ میلیون کودک زیر پنج سال با سوءتغذیه حاد دست‌وپنجه نرم می‌کنند؛ رقمی که نگرانی‌های جدی در سطح ملی و بین‌المللی ایجاد کرده است. پزشکان در بدخشان هشدار داده‌اند که میزان مرگ‌ومیر کودکان نسبت به سال گذشته دست‌کم ۵۰ درصد افزایش یافته است. بر اساس آمار رسمی، از آغاز سال جاری تا کنون ۵۳ کودک در این شفاخانه جان باخته‌اند. یکی از دلایل اصلی تشدید این بحران، کاهش حمایت‌های بین‌المللی، به‌ویژه قطع کمک‌های صحی ایالات متحده عنوان شده است. این کاهش منابع، توانایی مراکز درمانی را برای مقابله با موج فزاینده سوءتغذیه به‌شدت محدود کرده است. دنیل تیمه، سخنگوی صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل (یونیسف)، وضعیت را «بسیار وخیم» توصیف کرده و گفته است که ۱.۴ میلیون کودک به‌طور خطرناکی دچار لاغری شدید هستند؛ حالتی که می‌تواند به سرعت جان آن‌ها را تهدید کند، اگر کمک فوری دریافت نکنند. بر اساس ارزیابی‌های قبلی نهادهای سازمان ملل، بدخشان یکی از ولایاتی‌ست که بیش‌ترین میزان سوءتغذیه در میان کودکان را در افغانستان دارد؛ موضوعی که حالا به بحرانی تمام‌عیار بدل شده است.
استقبال نهاد «فراگیر» از پیگیری نقض حقوق بشر در افغانستان توسط سازمان ملل
فرخنده: نهاد مدنی «فراگیر» از تصمیم اخیر شورای حقوق بشر سازمان ملل مبنی بر ایجاد یک سازوکار بین‌المللی مستقل برای تحقیق در مورد نقض حقوق بشر در افغانستان، استقبال کرده و آن را «اقدامی سرنوشت‌ساز برای عدالت و پاسخگویی» خوانده است. در بیانیه‌ای که این نهاد منتشر کرده، آمده است که راه‌اندازی این سازوکار، زمینه را برای ثبت و بررسی سیستماتیک موارد سرکوب، خشونت و نقض گسترده حقوق اساسی مردم افغانستان، به‌ویژه زنان و دختران، فراهم می‌سازد. به گفته «فراگیر»، نقش کلیدی اتحادیه اروپا در پیشبرد این قطع‌نامه و حمایت وسیع کشورهای عضو، بیان‌گر اجماع جهانی بر ضرورت پایان دادن به معافیت از مجازات در افغانستان است. این نهاد در ادامه هشدار داده که با وجود کاهش درگیری‌های نظامی، فضای اجتماعی و روانی در افغانستان همچنان آشفته است. بر پایه یافته‌های تازه «فراگیر»، حاکمیت طالبان منجر به افزایش فقر، تبعیض، بازداشت‌های غیرقانونی و موارد ناپدیدسازی اجباری شده که زندگی عادی مردم را مختل کرده است. بیانیه همچنین بر وخامت وضعیت زنان و دختران تأکید کرده و گفته است که سیاست‌های محدودکننده طالبان، از جمله محروم‌سازی از آموزش و اشتغال، جامعه را به سمت یک بحران انسانی عمیق سوق داده است. این نهاد جامعه‌مدنی خواستار جمع‌آوری سریع شواهد و مدارک مرتبط با تخلفات حقوق بشری شده و تأکید کرده است که این مرحله، برای تأمین عدالت در آینده، حیاتی است. «فراگیر» در پایان بر لزوم حمایت مالی، سیاسی و دیپلماتیک جامعه جهانی از این سازوکار تأکید کرده و اعلام داشته که آماده همکاری با نهادهای بین‌المللی، از جمله گزارشگر ویژه سازمان ملل و دیوان کیفری بین‌المللی، برای تضمین اجرای مؤثر عدالت است.
سازمان ملل خواستار پاسخگویی برای زنان از طالبان شد
فرخنده: در نشست اخیر شورای امنیت سازمان ملل متحد، سیما باهوس، مدیر اجرایی نهاد زنان این سازمان، از امید زنان افغانستان به دستیابی به حقوق و آرزوهای‌شان سخن گفت. این مقام بلندپایه سازمان ملل روز دوشنبه، ۱۴ میزان، تأکید کرد که با وجود محدودیت‌های فزاینده‌ای که طالبان بر زندگی و آزادی‌های زنان تحمیل کرده‌اند، روحیه مقاومت و امید در میان زنان افغان همچنان پابرجاست. باهوس به یافته‌های تازه‌ای اشاره کرد که نشان می‌دهد حدود ۹۲ درصد مردم افغانستان از حق آموزش زنان حمایت می‌کنند؛ آماری که به گفته او، نشان‌دهنده خواست گسترده مردم برای تغییر وضعیت موجود است. او همچنین هشدار داد که شرایط دشوار زنان در افغانستان، نه‌تنها نقض حقوق بشر محسوب می‌شود، بلکه تهدیدی برای آینده توسعه این کشور نیز به‌شمار می‌رود. هم‌زمان با این اظهارات، شورای حقوق بشر سازمان ملل نیز گامی مهم برای بررسی موارد نقض حقوق بشر در افغانستان برداشته است. این شورا روز گذشته، بدون نیاز به رأی‌گیری، سازوکار جدید و مستقلی را برای پیگیری تخلفات طالبان تصویب کرد. این تصمیم با پشتیبانی اتحادیه اروپا و حمایت اکثر کشورهای عضو گرفته شد. سازمان ملل با این اقدام، بار دیگر تأکید کرده است که نقض سیستماتیک حقوق زنان و شهروندان افغان نمی‌تواند بدون پیامد باقی بماند.
سازمان ملل: آموزش دختران باید تضمین شود
فرخنده: در ایام روز جهانی معلم، دفتر نمایندگی سازمان ملل متحد در افغانستان با انتشار پیامی از نقش کلیدی معلمان در تربیت نسل آینده تقدیر کرده و بر ضرورت دسترسی برابر دختران و پسران به آموزش تأکید کرده است. این نهاد، روز دوشنبه، با نشر پیامی در پلتفرم ایکس (توییتر سابق) نوشت:«امیدواریم هر دختر و پسر افغان بتواند زیر راهنمایی معلمان متعهد، فرصت یادگیری، رشد و شکوفایی را به دست آورد.» نمایندگی سازمان ملل، معلمان افغانستان را پایه‌گذاران آینده‌ای روشن‌تر برای کشور خوانده و از تعهد و فداکاری آنان در شرایط دشوار قدردانی کرده است. این اظهارات در شرایطی منتشر می‌شود که دختران بالاتر از صنف ششم از سوی طالبان از حضور در مکاتب محروم شده‌اند؛ تصمیمی که از زمان بازگشت طالبان در سال ۲۰۲۱، اعتراضات گسترده داخلی و بین‌المللی را به همراه داشته است. سازمان ملل و سایر نهادهای بین‌المللی بارها محدودیت‌های تحصیلی بر دختران را نقض آشکار حقوق بشر و مانعی جدی بر سر راه توسعه پایدار افغانستان توصیف کرده‌اند. آن‌ها هشدار داده‌اند که محروم‌ماندن میلیون‌ها دختر از آموزش، نه‌تنها آینده آنان، بلکه ثبات و پیشرفت کشور را با تهدید روبه‌رو خواهد کرد. کارشناسان آموزشی تأکید می‌کنند که سرمایه‌گذاری بر آموزش، به‌ویژه آموزش دختران، از مؤثرترین راه‌ها برای شکوفایی جوامع است؛ و در این میان، معلمان نقش اساسی در بازسازی و توانمندسازی نسل‌های آینده بر عهده دارند.
دختران؛ قربانیان خاموش قطع اینترنت در افغانستان
فرخنده: در پی قطع سراسری اینترنت در افغانستان، گزارش تازه‌ای از مجله‌ی گلمور نشان می‌دهد که یکی از نخستین و آسیب‌پذیرترین قربانیان این تصمیم، دختران دانش‌آموز به‌ویژه بالاتر از صنف ششم هستند که پس از بازگشت طالبان، تنها از طریق آموزش آنلاین به تحصیل ادامه می‌دادند. این مجله در گزارشی تحلیلی نوشته است که طالبان بنا بر دستور رهبری خود، بدون ارائه هیچ توضیحی، دسترسی به اینترنت را در سراسر کشور متوقف کردند؛ اقدامی که نه‌تنها نظام آموزشی، بلکه زندگی روزمره میلیون‌ها افغان را تحت تأثیر قرار داده است. افغانستان کشوری جوان با بیش از ۶۰ درصد جمعیت زیر ۲۵ سال است و اینترنت، یکی از معدود پل‌های باقی‌مانده میان نسل جوان و دنیای بیرون بود. به باور ناظران، قطع این دسترسی، آسیب‌های روانی و اجتماعی گسترده‌ای برای نسل جوان به‌ویژه دختران محروم از آموزش حضوری در پی خواهد داشت. شهروندان در گفت‌وگو با رسانه‌ها گفته‌اند که قطع دو روزه‌ی اینترنت، افغانستان را عملاً از بقیه‌ی جهان جدا کرده بود. آنان هشدار داده‌اند که در نبود اینترنت، صدای خبرنگاران، فعالان حقوق بشر و شهروندان دیگر شنیده نمی‌شود و این دقیقاً همان هدفی است که طالبان دنبال می‌کنند: خاموش‌ساختن هرگونه روایت مستقل از درون کشور. جوانان بسیاری که از اینترنت برای آموزش مجازی، ایجاد ارتباطات بین‌المللی، کسب‌وکارهای آنلاین و آگاهی از تحولات جهان استفاده می‌کردند، حالا با احساس انزوا، افسردگی و بی‌سرنوشتی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. کارشناسان حوزه آموزش هشدار می‌دهند که اگر این محدودیت‌ها ادامه یابد، فاصله‌ی علمی و فرهنگی نسل جوان افغانستان با جهان افزایش یافته و بحران انسانی عمیق‌تری شکل خواهد گرفت.
بستری شدن صدها کودک با بیماری سوءتغذیه شدید در افغانستان
فرخنده: براساس گزارش تازه‌ی شبکه‌ی اسکای‌نیوز، در بیمارستان ولایتی بدخشان، صدها کودک با وضعیت وخیم تغذیه بستری شده‌اند و کادر درمان با امکانات محدود تلاش دارند جان آن‌ها را نجات دهند. این گزارش که بامداد دوشنبه، ۱۴ میزان منتشر شده، می‌افزاید که بیش از ۴.۷ میلیون زن و کودک در سراسر افغانستان نیاز فوری به درمان سوءتغذیه دارند. همچنین، آمارها نشان می‌دهد که حدود ۹۰ درصد کودکان زیر پنج سال در شرایط فقر غذایی زندگی می‌کنند. در بیمارستان یادشده، تنها ۱۲ تخت برای ۲۰ کودک موجود است و بسیاری از بیماران به دلیل ضعف مفرط، برای زنده ماندن به دستگاه آکسیژن وابسته‌اند. پزشکان می‌گویند که برخی از کودکان به‌قدری در شرایط وخیمی قرار دارند که بعید است شب را به سلامت بگذرانند. از سوی دیگر، کمبود دارو، تجهیزات و کاهش شدید کمک‌های بین‌المللی، شرایط را دشوارتر کرده است. هم‌زمان، محدودیت‌های اعمال‌شده علیه زنان و دختران باعث کاهش دسترسی خانواده‌ها به خدمات بهداشتی و آموزشی شده که خود بحران سوءتغذیه را تشدید کرده است. دانیل تیم، مسئول ارتباطات یونیسف، در گفت‌وگو با اسکای‌نیوز وضعیت را بحرانی توصیف کرده و هشدار داده است:«با کاهش بودجه، جان کودکانی که قابل نجات‌اند، در معرض خطر جدی قرار می‌گیرد.» در تلاش برای رسیدگی به بحران، تیم‌های صحی سیار در مناطق روستایی فعالیت دارند و ضمن آموزش خانواده‌ها، کودکان بیمار را به مراکز درمانی ارجاع می‌دهند. گزارش همچنین به نگرانی شدید خانواده‌ها در مناطق دورافتاده اشاره دارد؛ جایی که والدین نگرانند کودکان‌شان آینده‌ای نداشته باشند. کارشناسان تأکید دارند که اگر جامعه جهانی کمک‌های فوری و هدفمند ارائه نکند، بحران انسانی موجود می‌تواند به یک فاجعه گسترده‌تر منجر شود.
آغاز به کار «دادگاه مردمی زنان افغانستان» در مادرید برای بررسی جنایات طالبان
فرخنده: شهر مادرید، پایتخت اسپانیا، این هفته میزبان «دادگاه مردمی برای زنان افغانستان» است؛ ابتکاری از سوی مدافعان حقوق بشر که با هدف مستندسازی نقض گسترده حقوق زنان توسط طالبان و تلاش برای پاسخگو کردن این گروه برگزار می‌شود. این دادگاه که قرار است از ۱۶ تا ۱۸ میزان برگزار شود، روز یک‌شنبه (۱۳ میزان) در وب‌سایت رسمی خود، ترکیب قضات، دادستان‌ها و کارشناسان بین‌المللی را منتشر کرد. افراد حاضر در این دادگاه از کشورهای مختلف از جمله ایالات متحده، هند، افغانستان و چند کشور دیگر هستند. در بیانیه رسمی این نهاد آمده است:« در کنار روندهای قضایی رسمی، ایجاد یک مکانیزم مردمی و مکمل می‌تواند نقش مهمی در تقویت صدای زنان افغان و مطالبه عدالت ایفا کند.» سازمان‌دهندگان تأکید کرده‌اند که این دادگاه، فراتر از نمادین بودن، به دنبال جمع‌آوری اسناد، شهادت‌ها و گزارش‌هایی از سرکوب سیستماتیک زنان در افغانستان تحت حکومت طالبان است. این نهاد مردمی که در سال جاری توسط فعالان افغان حقوق بشر بنیان‌گذاری شده، تلاش دارد تا صدای زنانی را که در داخل افغانستان از ابتدایی‌ترین حقوق انسانی خود محروم شده‌اند، به گوش جهانیان برساند و زمینه‌ای برای پاسخگویی بین‌المللی طالبان فراهم کند.
زنان سازمان ملل: آموزش، جرم نیست
فرخنده: هم‌زمان با روز جهانی معلم، بخش زنان سازمان ملل متحد تأکید کرده است که آموزش نباید به‌عنوان جرم تلقی شود و نتایج یک نظرسنجی تازه نشان می‌دهد که اکثریت قاطع مردم افغانستان، حامی حق تحصیل دختران هستند. این نهاد روز دوشنبه، ۱۴ میزان، در صفحه رسمی خود در پلتفرم ایکس (توییتر سابق) اعلام کرد که براساس یافته‌های نظرسنجی‌ای که با مشارکت دو هزار شهروند افغانستان انجام شده، ۹۲ درصد پاسخ‌دهندگان بر اهمیت آموزش دختران تأکید کرده‌اند. در پیام منتشرشده آمده است:« وقتی دختران آموزش می‌بینند، ظرفیت ساختن آینده‌ای بهتر برای خود، خانواده و جامعه را آزاد می‌کنند.» سازمان ملل پیش‌تر نیز هشدار داده بود که بیش از ۸۰ درصد دختران و زنان افغان، از حق آموزش و اشتغال محروم شده‌اند؛ وضعیتی که به نگرانی‌های جدی داخلی و بین‌المللی در مورد آینده نسل جوان کشور دامن زده است. به مناسبت روز معلم، دفاتر نمایندگی سازمان ملل در افغانستان و اتحادیه اروپا نیز با انتشار بیانیه‌هایی جداگانه، بر ضرورت دسترسی برابر به آموزش برای دختران و پسران تأکید کرده‌اند و محرومیت آموزشی را تهدیدی برای توسعه و ثبات کشور خوانده‌اند.
منع تجلیل از روز معلم در هرات؛ ادامه سیاست‌های محدودکننده طالبان علیه آموزش
فرخنده: در تداوم سیاست‌های سخت‌گیرانه طالبان علیه آزادی‌های آموزشی و شغلی، آمریت معارف این گروه در ولایت هرات با صدور مکتوبی رسمی، برگزاری هرگونه مراسم به مناسبت روز جهانی معلم را در مکتب‌های دولتی و خصوصی ممنوع اعلام کرده است. این مکتوب، از سوی آمریت عمومی معارف شهر هرات صادر شده، تصریح می‌کند که تمامی مکاتب از هر نوع برنامه به مناسبت این روز، به‌شمول گردهمایی، تقدیر از آموزگاران و حتی جمع‌آوری هزینه برای برگزاری مراسم، منع شده‌اند. در متن مکتوب آمده است که در صورت تخلف، مسوولیت کامل آن بر دوش مدیران و آمران مکاتب خواهد بود. در سال‌های گذشته، روز معلم با حضور آموزگاران، دانش‌آموزان و خانواده‌ها در سراسر کشور تجلیل می‌شد؛ برنامه‌هایی که علاوه بر پاس‌داشت مقام معلم، انگیزه‌ای برای ادامه فعالیت در یکی از دشوارترین حرفه‌ها در افغانستان بود. اما از زمان بازگشت طالبان به قدرت در تابستان ۱۴۰۰، چنین مراسمی یا به‌طور کامل ممنوع شده یا در سکوت و ترس برگزار می‌شود. منع تجلیل از روز معلم، بخشی از سیاست کلان‌تر طالبان در سرکوب سیستم آموزشی کشور، به‌ویژه علیه زنان و دختران است. در حالی که میلیون‌ها دختر از ادامه تحصیل در مکاتب متوسطه و لیسه محروم شده‌اند، هزاران آموزگار زن نیز شغل خود را از دست داده یا با کاهش شدید معاش‌ها مواجه شده‌اند. در فرمان اخیر رهبر طالبان، معاش ماهانه بسیاری از آموزگاران زن در نهادهای دولتی به ۵ هزار افغانی کاهش یافته است؛ رقمی که حتی کفاف ابتدایی‌ترین نیازهای خانواده را نمی‌دهد. این فشار اقتصادی، زنان شاغل در عرصه آموزش را نه تنها از کار که از کرامت انسانی نیز محروم کرده است.