چالش جدی رسانه‌ها در افغانستان در سایه حاکمیت طالبان
فرخنده: فدراسیون بین‌المللی خبرنگاران امروز (جمعه، ۱۹ اسد) با انتشار گزارشی هشدار داد که رسانه‌ها در افغانستان در طول سه سال حاکمیت طالبان با «چالش‌های جدی» مواجه هستند. این نهاد به ویژه به بسته شدن ۱۷ رسانه در ولایت ننگرهار اشاره کرده و از ادامه تعطیلی رسانه‌ها در افغانستان ابراز نگرانی کرده است. فدراسیون بین‌المللی خبرنگاران و اتحادیه روزنامه‌نگاران آزاد افغانستان به شدت این تعطیلی‌ها را محکوم کرده و خواستار بازگرداندن مجوز فعالیت این رسانه‌ها شده‌اند. بر اساس این گزارش، اتحادیه روزنامه‌نگاران آزاد افغانستان در حال رایزنی با مقام‌های طالبان برای یافتن راه‌حل‌های مناسب برای این مشکل است. گزارشهای پیشین مرکز خبرنگاران افغانستان نشان می‌دهد که وزارت مخابرات و تکنولوژی معلوماتی تحت کنترل طالبان، به دلیل عدم پرداخت جواز فرکانسی، فعالیت ۱۷ رسانه محلی در ننگرهار را به حالت تعلیق درآورده است. این مرکز همچنین اعلام کرده که طالبان به این رسانه‌ها هشدار داده‌اند که تا زمان پرداخت مالیات‌های مربوطه، اجازه فعالیت نخواهند داشت. به گفته منابع محلی در ننگرهار، اداره تنظیم خدمات مخابراتی وزارت مخابرات و تکنولوژی (اترا) تصمیم به تعلیق جواز فرکانسی رسانه‌ها را به‌طور شفاهی و مکتوب به مالکان این رسانه‌ها اطلاع داده است. این وضعیت نگرانی‌های جدی در مورد آینده رسانه‌ها و آزادی بیان در افغانستان ایجاد کرده است.
تعلیق فعالیت ۱۷ رسانه در ننگرهار و نگرانی‌های موجود
فرخنده: مسئولان چند رسانه از میان ۱۷ رسانه‌ای که فعالیت آنها به حالت تعلیق درآمده، به خبرنگار آمو می‌گویند که نشرات آنها با خطر جدی متوقف شدن روبرو است. این منابع که تمایلی به ذکر نام خود ندارند، اعلام کردند که وزارت داخله طالبان به فرماندهی پولیس ننگرهار دستوری صادر کرده که به دلیل مقروضیت مالیاتی و عدم داشتن مجوز فریکانسی، فعالیت چند رسانه محلی متوقف شود. به گفته این منابع، طالبان به مسئولان رسانه‌ها اعلام کرده‌اند که جواز فعالیت آنها در دوره جمهوری قابل قبول نیست و برای ادامه فعالیت، علاوه بر پرداخت مقروضیت‌ها، باید جوازهای فعالیت خود را تمدید کنند. در همین حال، کمیته بین‌المللی مصونیت خبرنگاران در گزارشی خواهان لغو فوری تعلیق مجوز پخش این ۱۷ رسانه در ننگرهار شده است. این نهاد بین‌المللی تأکید کرده که طالبان باید از رفتارهای سخت‌گیرانه و محدودکننده علیه رسانه‌ها دست بردارند و اجازه دهند رسانه‌های آزاد و مستقل در افغانستان فعالیت کنند. منابع خبری به آمو گفتند که رسانه‌ها به دلیل مشکلات اقتصادی و کاهش درآمد، قادر به پرداخت مالیات فعالیت‌های خود در زمان مشخص نبوده‌اند، که این موضوع منجر به هشدار طالبان مبنی بر توقف فعالیت این رسانه‌ها شده است. مسئولان رسانه‌های محلی چندین بار به نهادهای مربوط به رسانه‌ها و بخش مالیاتی طالبان مراجعه کرده‌اند تا در زمینه کاهش مقروضیت مالیاتی و تمدید جواز فعالیت خود همکاری دریافت کنند، اما طالبان تا کنون به این درخواست‌ها پاسخ قانع‌کننده‌ای نداده‌اند. به گفته این منابع، طالبان تصریح کرده‌اند که جوازهای دوره جمهوری رسمیت ندارد و تمامی رسانه‌های محلی مکلف به پرداخت مقروضیت مالیاتی و تمدید جواز از سوی طالبان هستند. حشمت وجدانی، سخنگوی فدراسیون خبرنگاران افغانستان در تبعید، وضعیت رسانه‌ها و خبرنگاران را پس از روی کار آمدن طالبان وخیم توصیف کرده و این موضوع را نگران‌کننده برای تمامی نهادهای حامی رسانه‌ها و خبرنگاران دانسته است. برخی خبرنگاران و نهادهای حامی رسانه‌ها نیز معتقدند که طالبان پس از تصاحب قدرت، سخت‌ترین محدودیت‌ها را بر رسانه‌ها وضع کرده‌اند که شامل مواردی چون محدودیت بر پوشش گویندگان زن، سانسور برنامه‌ها و بازداشت خبرنگاران است. این محدودیت‌ها منجر به بسته شدن شمار زیادی از رسانه‌ها از کابل تا هرات و از سرپل تا ننگرهار و خوست شده است. با توجه به این وضعیت، پرسش‌های زیادی مطرح میشود، از جمله اینکه چرا طالبان بر پرداخت مالیات از سوی رسانه‌ها تأکید دارند، در حالی که معافیت مالیاتی برای سالن‌های عروسی و رستوران‌ها به شکل چشم‌گیری کاهش یافته است. این تفاوت در رویکرد طالبان نسبت به رسانه‌ها، نگرانی‌های بیشتری را در میان فعالان رسانه‌ای و مدافعان حقوق بشر به وجود آورده است.
مسئولان تلویزیون تمدن به طالبان، این شبکه تلعق حزبی ندارد
فرخنده: پس از اعلامیه وزارت عدلیه طالبان درباره توقف فعالیت‌های تلویزیون تمدن، مدرسه خاتم النبیین و دانشگاه خاتم النبیین، مسئولان این شبکه خواستار بررسی موجود در این وزارت شده است. جواد محسنی فرزند آیت الله محسنی و مسئول شیکه تلویزیون تمدن ناوقت روز پنج‌شنبه، ۱۷ جوزا، اعلامیه‌ای را نشر کرده که در آن آمده است، تلویزیون تمدن پس از استعفای آیت‌الله محسنی از حزب حرکت اسلامی در سال ۱۳۸۴ خورشیدی، ایجاد شد و ربطی به آن حزب ندارد. برکت‌الله رسولی، سخنگوی وزارت عدلیه طالبان، در پاسخ به سوالات درباره دلیل توقف فعالیت تلویزیون تمدن گفته که این شبکه متعلق به حزب سیاسی بوده و زمین آن نیز دولتی است. در متن آن اعلامیه آمده است: «تلویزیون تمدن، مدرسه خاتم‌النبیین و [دانشگاه] خاتم‌النبیین متعلق به حزب حرکت اسلامی و ساختمان آن نیز در زمین‌های غصب‌شده، اعمار شده است، که به همین دلیل فعالیت هرسه نهاد مذکور متوقف و دفاتر آنها از سوی وزارت عدلیه مسدود میشود.» در این اعلامیه تذکر داده شده که فعالیت تمام احزاب در افغانستان از سوی طالبان لغو شده و هرگونه فعالیت شان جواز ندارد. رئیس تلویزیون تمدن خاطرنشان کرده که ساختمان آن و مدرسه خاتم‌النبیین در زمین شخصی دارای قباله شرعی و قانونی ساخته شده است و دولتی نیست. به همین ترتیب، دانشگاه خاتم‌النبیین هم در ساختمان کرایی فعالیت دارد و مالکیت آن نیز به محمدجواد محسنی و عبدالقیوم سجادی بر می‌گردد. با این حال، مسوولان این تلویزیون از وزارت عدلیه طالبان خواسته‌اند که با تشکیل یک هیأت، اسناد مربوط به زمین‌های این نهادها و تعلق آنان به حزب حرکت اسلامی که آیت‌الله محسنی ۱۹ سال پیش از آن استعفا داده بود را بررسی بی‌طرفانه کرده و سپس تصمیم بگیرد. روز گذشته هیأتی از وزارت عدلیه طالبان به دفتر تلویزیون تمدن در شهر کابل رفتند تا آن را ببندند، اما پس از حدود یک ساعت مذاکره سرانجام این تصمیم به روز شنبه، ۱۹ جوزا، موکول شد.
طالبان خطاب به فعالان رسانه‌ها، با تلویزیون افغانستان انترنیشنال مصاحبه نکنید
فرخنده: کمیسیون تخلفات رسانه ی گروه طالبان دیروز چهارشنبه ۱۹ ثور طی یک نشست خبری از تمام خبرنگاران و آگاهان اجتماعی خواسته است که روابط شان را به رادیو تلویزیون افغانستان انترنیشنل قطع کنند. این کمیسیون هم چنان فیصله کرده است که نشر و بخش موضوعات خبری و برنامه های رسانه ی افغانستان انترنیشنل در اماکن عمومی ممنوع است. طالبان رسانه ی افغانستان انترنیشنل را متهم به تعصب قومی کرده و گفته است که این رسانه خبرها را تحریف و شخصیت کشی می کند. این کمیسیون گروه طالبان همچنان اضافه کرده که افغانستان اینترنشنال در بدل پول به اطلاعات دسترسی پیدا می‌کند و از مردم خواست که با توجه به «مسوولیت اعتقادی و ملی خود» با این رسانه قطع رابطه کنند. پیشین از این نیز طالبان با رسانه های خارجی مخالفت داشت و ده ها موارد محدود کننده ی را علیه کار این رسانه ها وضع کرده بود. شماری از روزنامه نگاران که با رسانه های خارجی همکار بودند از سوی این گروه بازداشت و شکنجه شده است.
زهرا نادر، خبرنگار «زن تایمز» برنده ی جایزه ی دیدبان حقوق بشر شناخته شد
فرخنده: دیدبان حقوق بشر به مناسب روز جهانی آزادی مطبوعات، روز گذشته «جمعه، ۱۴ ثور»، برندگان جوایز رسانه‌ای حقوق بشر در آسیا را اعلام و جایزه «اتاق خبر در تبعید» را به رسانه «زن تایمز» داده است. رسانه ی زن تایمز یک رسانه ی خبری آنلاین است که بیشتر وضعیت زنان و حقوق بشر تحت حاکمیت طالبان را پوشش می دهد. دیدبان حقوق بشر اعلام کرده است که رسانه «زن تایمز» با نشر گزارشی از خودکشی زنان و دختران در افغانستان تحت حاکمیت طالبان و یک رسانه دیگر از کشور میانمار برنده‌ی جایزه رسانه‌ای حقوق بشر شناخته شده‌اند. در اعلامیه ی دیدبان حقوق بشر آمده است که رسانه ی« زن تایمز» با نشر گزارش های وحشتناک از زندگی زنان و دختران افغانستان که تحت سرکوب طالبان قرار دارد برنده ی این جایزه اعلام شده است. زهرا نادر، خبرنگار زن از افغانستان است که مدیریت این رسانه را به عهده دارد. زهرا نادر از ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۷ به‌عنوان خبرنگار در افغانستان کار کرده و پس از آن به کانادا پناهنده شده است. خانم نادر در صحبت با رسانه ها گفته است که در شرایطی که طالبان «آپارتاید جنسیتی» را در افغانستان اعمال کرده‌اند دریافت این جایزه نشان‌‌دهنده توانایی‌های زنان خبرنگار در افغانستان است. به گفته ی خانم نادر، طالبان می خواهد با وضع محدویت ها علیه کار زنان در رسانه آنان را مجبور کنند تا وظایف شان را ترک کنند اما این محدودیت ها باعث شده است تا زنان با توانی بیشتر و مصمم تر حرکت کنند. وی هم چنان افزود؛ «طالبان به گونه خاص با وضع محدودیت بر کار خبرنگاران زن، تلاش دارند تا آنها را زیر فشار آورده و مجبور به ترک شغل‌شان کنند؛ اما در طرف مقابل خبرنگاران زن باید بیشتر تلاش کنند تا با همه امکانات در مورد فاجعه‌ی آپارتاید جنسیتی که امروز در افغانستان در حال وقوع است آگاهی‌دهی کنند». از سوی دیگر تیرانا حسن، مدیر اجرایی دیدبان حقوق بشر، می گوید که جوایز رسانه‌ای حقوق بشر، خبرنگارانی را تقدیر می کنند که در حال کشف ضروری‌ترین مسائل حقوق بشر در آسیا هستند. او افزود: «در عصری که استبداد رو به رشد همواره حاکمان مستبد و انبوه اطلاعات نادرست را به وجود می‌آورد، نقش خبرنگاران در افشای حقیقت مهم‌تر از همیشه است». قرار است این جوایز در در ۱۰ می ۲۰۲۴ در یک مراسم ویژه در شهر تایوان به برندگان آن اهدا خواهد شد.
ریچاربنت: ما نگران بدتر شدن وضعیت رسانه‌ها در افغانستان هستیم
فرخنده: در ادامه ی واکنش های جهانی در رابطه به روز جهانی آزادی مطبوعات، ریچاربنت گزارش ویژه ی سازمان ملل متحد در حقوق بشر افغانستان با ابراز نگرانی از وضعیت وخیم رسانه ها در کشور گفته است که ما نگران این هستیم که وضعیت رسانه و خبرنگاران در افغانستان از این بد تر نشود. آقایی بنت این بیانیه را دیروز جمعه شب 14 ثور سال جاری در صفحه ی ایکس خود نوشت. آقایی بنت گفته که وی نگران بازداشت خودسرانه ی خبرنگاران توسط طالبان و محدودیت های روز افزون علیه رسانه ها است. پیش از آن ماریو کریفو، سخنگوی سفارت امریکا برای افغانستان از افزایش آزار و اذیت خبرنگاران در افغانستان ابراز نگرانی کرده و گفته است: «ما شاهد افزایش مایوس کننده آزار و اذیت و بازداشت خبرنگاران هستیم.» او در پیامی به مناسبت سوم ماه می- روز جهانی مطبوعات آزاد افزوده است که محیط فعالیت رسانه‌یی برای خبرنگاران در افغانستان «مبهم» است و دسترسی به معلومات درباره فعالیت‌های «حکومتی» [طالبان] محدود شده است. آقای کریفو که اکنون در قطر مستقر است، همچنین تاکید کرده است که شمار خبرنگاران زن و نمایندگی زنان در رسانه‌های افغانستان کاهش یافته است. این در حالی است که پس از تسلط دوباره طالبان در افغانستان، برخی از رسانه‌ه به دلیل مشکلات اقتصادی و محدودیت‌های طالبان بسته شدند و ده‌ها خبرنگار در کشور به وِیژه خبرنگاران زن وظیفه‌هایشان را از دست دادند. از سوی دیگر، جبهه ی آزادی افغانستان در پیام به مناسبت روز جهانی آزادی مطبوعات گفته است که طالبان محدودیت های غیر قابل تحمیلی را بر کار رسانه ها در کشور وضع کرده است. در خبرنامه ی این جبهه آمده است که طالبان دسترسی به اطلاعات را به عنوان حق اساسی مردم نمی شناسند. آنان با بازداشت، شکنجه، تحقیر و توهین خبرنگاران، انان را مجبور به ترک وظایف می کنند. سوم می برابر است با روز جهانی مطبوعات، از این روز در حالی در افغانستان تجلیل شده است که که شاخص‌های گزارشگران بدون مرز نشان می‌دهند حملات سیاسی علیه مطبوعات، بازداشت روزنامه‌نگاران و سرکوب رسانه‌ها در این طی یک سال گذشته میلادی به طور قابل توجهی افزایش یافته است.
زنان معترض: آزادي رسانه‌ها و خبرنگاران در داخل افغانستان حمایت شود
هم‌زمان با رسیدن سوم ماه می، روز جهانی آزادی مطبوعات، جنبش زنان برای عدالت و آزادی می‌گوید: ” اکنون تعداد از خبرنگاران به جرم آزادی‌بیان و گزارشات عینی جامعه در زندان طالب، شکنجه میشود.” و با نشر قطع‌نامه‌ی چنین گفته است.” جهان در حالی از روز آزادی مطبوعات سخن میزند و تجلیل به عمل میاورد که وضعیت افغانستان از لحاظ آزادی بیان، با عقب‌گرد بسیار وحشتناک و آینده مبهم و نا معلوم مواجه است. از زمان تسلط گروه طالبان، آزادی بیان در این کشور مطلقا از بین رفته و گزارش دادن وضعیت عینی جامعه جرم پنداشته میشود. طالبان رسانه‌ها را سانسور و محدودیت‌های بی‌شماری را بر رسانه‌ها و کارمندان رسانه‌ای وضع کرده‌اند. آنها در اولین اقدام شان از رسانه‌ها خواستند تا از نشر و پخش سریال‌های خارجی، موسیقی و اعلانات تجارتی که در آن تصاویر زنان باشد، خودداری کنند و سپس زنان خبرنگار را مجبور به پوشیدن ماسک، حجاب طالبانی نمودند. گزارشهای خبری حضور در پرده تلویزیون منع کردند. طالبان آزادی را از رسانه که تحت حاکمیت شان فعالیت دارند، گرفته است. تمام رسانه های داخلی تحت سانسور و کنترول طالب قرار دارند. این وضعیت باعث شده است که خبرنگاران در فضای ترس قرار بگیرند و نتواند آزادانه فعالیت کند. طالبان تنها به سانسور رسانه و وضع محدودیت بسنده نکرده است. بازداشت خود سرانه‌ای خبرنگاران، لت و کوپ و تهدید خبرنگاران همچنان ادامه دارد. در این نزدیک به سه سال حاکمیت طالبان بیش‌ترین کشتار و بازداشت و شکنجه خبرنگاران در افغانستان توسط طالبان اتفاق افتاده است و همین اکنون تعداد از خبرنگاران به جرم آزادی بیان و گزارشات عینی جامعه در زندان طالب شکنجه میشود. این وضعیت باعث شده است که اکثریت خبرنگاران از مسلک خبرنگاری دور بماند و به جای کار در رسانه، خانه نشینی را ترجیح بدهد و تعدادی هم به دلیل ترس از بازداشت و شکنجه طالبان مجبور به ترک کشور شده است و اکنون فیصدی کم از خبرنگاران با وجود سرکوب طالبان، برای زنده نگه‌داشتن روزنامه‌نگاری در این کشور مبارزه می‌کنند که هیچ حامی ندارد.” و خواسته‌های خود را چنین بیان کرده است.” ما اعضای جنبش زنان افغانستان برای عدالت و ازادی از تمامی نهاد های بین المللی حمایت از رسانه ها، نهاد های حقوق بشری و سازمان ملل میخواهیم که از ازادی رسانه ها و خبرنگاران در داخل افغانستان حمایت کنند و طالبان را به دلیل سرکوب آزادی بیان و نقض گسترده ازادی بیان پاسخگو قرار بدهد.” مهتاب( مستعار) یکی از اعضای این جنبش می‌گوید: ” وضعیت جاری باعث شده است که اکثریت خبرنگاران از مسلک خبرنگاری دور بماند و به جای کار در رسانه خانه‌نشینی را ترجیع بدهد.” این‌درحالی‌ست که مرکز خبرنگاران افغانستان در رابطه به «روز جهانی آزادی مطبوعات» با نشر گزارشی می‌گوید در یک سال اخیر ۱۳۶ رویداد نقض آزادی رسانه‌ها و خبرنگاران را ثبت کرده که شامل ۷۳ مورد تهدید و ۶۴ مورد بازداشت خبرنگاران از سوی طالبان میشود. این مرکز (پنج‌شنبه، ۱۳ ثور) با نشر گزارشی، گفته است که محدودیت‌ها بر رسانه‌ها در یک سال اخیر از لحاظ آماری کاهش یافته، اما از لحاظ ساختاری افزایش یافته است. کبرا علی‌زاده
محدویت‌های طالبان در برابر آزادی بیان و واکنش های تند نهاد ملی و بین المللی
فرخنده: محدویت های طالبان در برابر آزادی بیان واکنش های تند نهاد ملی و بین المللی را در پی داشته است. با این حال در آستانه ی فرا رسیدن روز جهانی مطبوعات، سفارت آمریکا برای افغانستان یک شنبه ۹ ثور طی یک نشریه در صفحه ی ایکس خود گفته است که مطبوعات صدای افراد را تقویت می کند. این سفارت که فعلا از قطر فعالیت می کنند گفته است که آزادی مطبوعات ستون یک جامعه است و بر آزادی مطبوعات در کشور تاکید کرده است. این در حالی است که طالبان پس از حاکميت مجدد در افغانستان، محدودیت های گسترده ی علیه رسانه و آزادی مطبوعات وضع کرده است. بر علاوه شماری از خبرنگاران نیز به دلیل اتهام های مختلف از سوی طالبان بازداشت و شکنجه شده اند. مرکز خبرنگاران افغانستان نیز چندی پیش طی یک گزارش گفته بود که رسانه ها و خبرنگاران در کشور در سال جاری از لحاظ حقوق آزادی به محدویت های شدید مواجه هستند.
مرکز خبرنگاران افغانستان: دست‌کم ۱۲۸ خبرنگار و کارمند رسانه‌ای در دو دهه اخیر در افغانستان کشته شده‌اند
مرکز خبرنگاران افغانستان، به مناسب فرا رسیدن روز جهانی پایان دادن به معافیت از مجازات جرایم علیه خبرنگاران گفته است که دست‌کم 128 خبرنگار و کارمند رسانه‌ای در دو دهه اخیر در افغانستان کشته‌شده‌اند.