زنان در آلبانیا: آپارتاید جنسیتی طالبان، جنایت علیه بشریت است
فرخنده: در آلبانیا، اشتراککنندگان نشست زنان افغانستان با صدور قطعنامهای از جامعه جهانی خواستار اقدامی قاطع برای پاسخگو کردن طالبان در برابر نقض مداوم حقوق بشر شدند. آنان تأکید کردند که باید آپارتاید جنسیتی در افغانستان تحت حکومت طالبان بهعنوان جنایت علیه بشریت شناخته شود. این زنان همچنین خواستار تشکیل دولتی مشروع بر اساس اراده مردم افغانستان شدند که مشارکت برابر زنان و مردان در تمامی سطوح حکومتی را تضمین کند. در قطعنامه، بر تقویت ساختارهای پاسخگویی مانند دادگاه بینالمللی جنایی برای پاسخگو کردن طالبان تأکید شد. یکی دیگر از نکات مهم این قطعنامه، تأسیس گروه کاری متشکل از نمایندگان تمامی اقشار بود تا منشور سیاسی زنان برای آینده افغانستان تدوین شود. اشتراککنندگان نشست از جامعه جهانی خواستند که معیارهای مشخصی برای مستندسازی اصولی نقض حقوق بشر در افغانستان تدوین و منابع لازم برای آن تأمین گردد. در این نشست که با میزبانی اسپانیا و سویدن برگزار شد، بیش از ۱۰۰ زن از افغانستان حضور داشتند. آنان تأکید کردند که زنان افغانستان باید در تمامی سطوح تصمیمگیری، بهویژه در بخش کمکهای بشردوستانه و تعامل با طالبان، نقش فعالی داشته باشند. این نشست نقطه امیدی برای آینده زنان افغان بود که در حال حاضر تحت محدودیتهای شدید طالبان زندگی میکنند، و فرصتی برای جهان است که در کنار آنها بایستد و از حقوقشان حمایت کند، درست مانند مبارزات مشابهی که در سراسر دنیا برای عدالت و حقوق بشر در جریان است.
محرومیت کامل زنان افغانستان از آزادیها در روز جهانی دموکراسی
فرخنده: در آستانه روز جهانی دموکراسی، شهروندان افغانستان از محرومیت کامل از آزادیها بهویژه در زمینه حقوق زنان و دختران خبر میدهند. به گفته آنان، طالبان تمامی آزادیهای فردی و اجتماعی را سلب کرده و زنان و دختران را از حقوق اولیه خود، از جمله حق تحصیل، محروم کرده است. سازمان ملل متحد، ۱۵ سپتامبر را به عنوان روز جهانی دموکراسی معرفی کرده و امسال تمرکز خود را بر نقش هوش مصنوعی به عنوان ابزاری برای حکمرانی خوب قرار داده است. استفان دوجاریک، سخنگوی این سازمان، تأکید کرده که این روز فرصتی برای حمایت از حقوق بشر و تقویت نهادهای پاسخگو است. دبیرکل سازمان ملل متحد در پیام خود به مناسبت این روز، به اهمیت تقویت آزادی بیان و حقوق مدنی اشاره کرد. در افغانستان تحت اداره طالبان، تجلیل از روز جهانی دموکراسی در سایه نقض گسترده حقوق بشر به ویژه علیه زنان و دختران قرار دارد. طبق گزارشهای یونسکو، بیش از ۱.۴ میلیون دختر از حق آموزش محروم شدهاند. برخی از دختران افغان با بیان آموزههای اسلامی تأکید میکنند که مردم حق دارند از آزادیها و حقوق فردی بهرهمند شوند، اما طالبان حقوق آنها را نادیده گرفته است. حفیظه محب، یک دانشجوی سابق طب، با اشاره به تعطیلی دانشگاهها برای دختران میگوید: «این وضعیت تمامی آرزوهای ما را نابود کرده است.» فاضله ریحانی، یک دانشآموز افغان نیز اظهار داشت که نبود آزادی و حق تحصیل برای دختران از بزرگترین مشکلات کنونی است. او میگوید که در سه سال گذشته دختران بالاتر از کلاس ششم نتوانستهاند به مدرسه بروند. تاریخ افغانستان نشاندهنده دورههایی از دموکراسی است، اما با بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، تمامی دستاوردهای دموکراتیک و حقوق اساسی مردم افغانستان بار دیگر زیر پا گذاشته شده است.
واکنشهای جهانی به حمله مرگبار بر هزارهها در دایکندی
فرخنده: در پی حمله مرگبار روز پنجشنبه، ۲۲ سنبله، بر شهروندان هزاره در ولایت دایکندی افغانستان، موجی از واکنشهای داخلی و بینالمللی به همراه شده است. این حمله که گروه داعش مسئولیت آن را بر عهده گرفته، به کشته شدن حداقل ۱۵ تن و زخمی شدن ۶ تن دیگر منجر شده است. طالبان تعداد کشتهشدگان را ۱۴ نفر اعلام کردهاند و گفتهاند که تحقیقات در این زمینه جریان دارد. جزئیات حادثه: این حادثه در مسیر راه دایکندی-غور رخ داد. طبق گفته شاهدان و بستگان قربانیان، دو موتورسوار که خود را اعضای طالبان معرفی کرده بودند، موتر حامل خانوادههای هزاره را متوقف کرده و به بهانه گرفتن عکس یادگاری، مردان سرنشین را از موتر پایین آورده و آنان را به ضرب گلوله کشتند. این حادثه در مقابل دیدگان زنان و کودکان رخ داد و قربانیان همگی از اقلیت هزاره و پیرو مذهب شیعه بودند. برخی گزارشها حاکی از آن است که این خانوادهها در حال بازگشت از مراسم اربعین بودند. واکنشهای داخلی و بینالمللی: 1. دیدبان حقوقبشر در بیانیهای از جامعه جهانی خواست که حمایتهای لازم از هزارهها در افغانستان صورت گیرد. این نهاد هشدار داد که پس از تسلط طالبان بر افغانستان، گروه داعش خراسان دستکم ۱۷ حمله علیه هزارهها انجام داده که بیش از ۷۰۰ کشته برجای گذاشته است. 2. جنبش شنبههای ارغوانی که از جنبشهای اعتراضی زنان در افغانستان است، طالبان و داعش را به سرکوب هدفمند هزارهها متهم کرد. این جنبش اعلام کرد که حمله بر هزارهها در دایکندی بخشی از سیاست “نسلکشی، تضعیف و نابودی مذهبی و قومی” هزارههاست و طالبان و داعش در این زمینه “مبنای فکری مشترک” دارند. 3. سازمان ملل متحد و دبیرکل آن، آنتونیو گوترش، این حمله را به شدت محکوم کردند. استیفان دوجاریک، سخنگوی سازمان ملل، ضمن ابراز تسلیت به خانوادههای قربانیان، تاکید کرد که حفاظت از غیرنظامیان باید در اولویت قرار گیرد. هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) نیز خواستار تحقیقات فوری در خصوص این حادثه و تلاش برای پاسخگویی به عاملان آن شد. 4. وزارت خارجه ترکیه این حمله را “وحشیانه” توصیف کرد و با خانوادههای قربانیان ابراز همدردی کرد. در بیانیه این وزارتخانه آمده است که آنکارا حملات تروریستی در افغانستان را به شدت محکوم میکند و خواستار پایان این خشونتها است. 5. سفارت ژاپن در کابل نیز این رویداد را به عنوان “حمله هراسافکنی” محکوم کرد و خواستار توقف فوری حملات تروریستی در افغانستان شد. 6. رینا امیری، فرستاده ویژه ایالات متحده در امور زنان افغانستان، این حمله را نمونهای از “خشونت ویرانگر” علیه هزارهها توصیف کرد و خواستار توجه بیشتر به وضعیت این اقلیت مذهبی و قومی شد. 7. کرن دیکر، کاردار سفارت ایالات متحده برای افغانستان، نیز در پلتفرم اکس (توییتر سابق) این حمله را “وحشیانه” خوانده و از جامعه جهانی خواست تا علیه این جنایات اقدامات جدی انجام دهد. 8. اتحادیه فعالان حقوقبشر اعلام کرد که طالبان از زمان تسلط بر افغانستان، نقض گسترده حقوقبشر را آغاز کردهاند و این حمله نمونهای از “جنایت علیه بشریت” است. این اتحادیه از جامعه جهانی خواست تا فشار بیشتری بر طالبان و داعش برای پاسخگویی به این جنایات وارد آورند. وضعیت حقوقبشر در افغانستان: دیدبان حقوقبشر و سایر نهادهای بینالمللی به شدت نگران وضعیت هزارهها در افغانستان هستند. پس از بازگشت طالبان به قدرت، این اقلیت قومی و مذهبی بارها مورد هدف حملات داعش و سایر گروههای تندرو قرار گرفتهاند. این نهادها بار دیگر بر اهمیت حفاظت از هزارهها تاکید کرده و خواستار ایجاد سازوکارهای بینالمللی برای بررسی و مقابله با این جنایات شدند. در این میان، بسیاری از فعالان حقوقبشر از دادگاه کیفری بینالمللی درخواست کردند تا با حمایتهای مالی، سیاسی و لجستیکی به بررسی جنایات ارتکابی توسط طالبان و داعش در افغانستان بپردازد و جامعه بینالمللی نیز برای تضمین پاسخگویی، اقدامات لازم را انجام دهد. واکنش خانوادههای قربانیان: بستگان قربانیان این رویداد اعلام کردهاند که تمامی قربانیان از باشندگان روستای قریودال در ولسوالی سنگ تخت دایکندی بودند و پس از کشته شدن، پیکرهایشان به خاک سپرده شدند. این خانوادهها با ابراز ناراحتی شدید از اینکه هیچگونه حمایتی از سوی نهادهای داخلی و بینالمللی دریافت نکردهاند، از جامعه جهانی درخواست کردند تا به وضعیت هزارهها در افغانستان توجه بیشتری کنند. حمله مرگبار بر هزارهها در ولایت دایکندی بار دیگر نشان داد که وضعیت امنیتی و حقوقبشری در افغانستان وخیمتر از گذشته است و اقلیتهای قومی و مذهبی در این کشور در معرض خطر جدی قرار دارند. واکنشهای گسترده داخلی و بینالمللی نشاندهنده نگرانی از وقوع جنایات گسترده علیه بشریت در افغانستان است و خواستهها برای پاسخگویی به این جنایات در حال افزایش است.
فریاد عدالت: اعتراض زنان علیه کشتار هزارهها در دایکندی
فرخنده: در پی حادثه تروریستی مرگبار در مرز بین ولایت دایکندی و غور، جنبش زنان پنجره امید با انتشار بیانیهای و برگزاری اعتراضات خانگی و دیوارنویسی در دو مکان جداگانه در شهر کابل، خواستار محاکمه و مجازات عاملان این جنایت و به رسمیتشناسی آپارتاید جنسیتی و نسلکشی هزارهها شد. این حادثه غمانگیز که در ولسوالی سنگ تخت و بندر ولایت دایکندی رخ داد، منجر به شهادت 14 تن از باشندگان قریه قریو دال و زخمی شدن 6 نفر دیگر شد. موتر حامل مردم محلی که به استقبال کربلاییها میرفتند، توسط افراد مسلح متوقف شده و 20 نفر از شیعیان و هزارههای بیدفاع هدف تیراندازی قرار گرفتند. جنبش زنان پنجره امید در اعلامیه خود تأکید کرد که این اولین و آخرین حادثه نسلکشی هزارهها نیست. بیش از یک قرن است که هزارهها به دلیل قومیت و مذهب خود در مناطق مختلف کشور هدف کشتار، سرکوب و تبعیض قرار میگیرند. از مساجد و مکاتب گرفته تا ورزشگاهها و مراسم مذهبی، هزارهها در هیچ جای افغانستان احساس امنیت نمیکنند. با قدرتگیری طالبان و فراهم شدن زمینه برای فعالیت بیش از 20 گروه تروریستی، خطر نسلکشی علیه هزارهها شدت گرفته است. طالبان که به گفته جنبش، خود حامی تروریسم و عامل ناامنی است، با شعارهای دروغین در تلاش است تا افکار عمومی جهانی را منحرف کند. جنبش زنان پنجره امید با تأکید بر اینکه این نسلکشی یک جنایت علیه بشریت است، خواستار آن شد که سازمان ملل و نهادهای حقوق بشری جهان از این جنایات چشمپوشی نکنند و نسلکشی هزارهها را به رسمیت بشناسند. گفتنی است که حملات علیه هزارهها، به ویژه شیعیان، بیش از یک قرن پیش در افغانستان سابقه دارد. هزارهها به دلیل قومیت و مذهبشان بارها هدف سرکوب، قتلعام و تبعیض قرار گرفتهاند. یکی از نخستین و بزرگترین حملات علیه این قوم در زمان امیر عبدالرحمان خان (1880-1901) رخ داد که به قتل عام هزاران نفر و تبعید بسیاری دیگر منجر شد. در دوران معاصر، بهویژه پس از سقوط حکومت طالبان در سال 2001، موجی از حملات سازمانیافته علیه هزارهها، بهخصوص در مناطق مرکزی افغانستان و شهرهای بزرگی مانند کابل، رخ داده است. این حملات اغلب توسط گروههای افراطی نظیر طالبان و داعش انجام میشوند. هدف اصلی این گروهها تضعیف هزارهها به عنوان یک اقلیت قومی و مذهبی در افغانستان بوده و حملات آنها شامل مساجد، مکاتب، مراکز فرهنگی و حتی مراسم مذهبی این قوم شده است. در سالهای اخیر، حملات به هزارهها شدت بیشتری یافته است. یکی از نمونههای برجسته آن، حمله انتحاری در مکتب دخترانه “سیدالشهدا” در کابل بود که منجر به کشته شدن دهها دختر جوان شد. همچنین، حملات متوالی به مراکز آموزشی و مذهبی هزارهها در مناطق مختلف کشور، نشاندهنده سیستماتیک بودن این خشونتها است. با روی کار آمدن دوباره طالبان در سال 2021، جامعه هزارهها بیش از پیش در معرض خطر قرار گرفته است. طالبان متهم به بیتوجهی به امنیت این اقلیت و حتی همکاری با گروههای افراطی در حملات علیه آنان هستند.
بحران سوءتغذیه در افغانستان: ۲.۹ میلیون کودک زیر پنج سال در خطر
فرخنده: سازمان جهانی صحت در تازهترین گزارش خود اعلام کرده است که ۲.۹ میلیون کودک زیر پنج سال در افغانستان با مشکل سوءتغذیه مواجه هستند. از این تعداد، ۸۵۰ هزار کودک دچار سوءتغذیه حاد هستند که وضعیت آنها بسیار نگرانکننده است. این سازمان تاکید دارد که بحران ناامنی غذایی در افغانستان همچنان در حال گسترش است و بهبود این وضعیت نیازمند اقدام فوری است. از سوی دیگر، برنامه جهانی غذای سازمان ملل متحد نیز در گزارشی جداگانه اعلام کرده است که در طول یک سال گذشته به یک میلیون کودک در افغانستان مواد غذایی غنیشده توزیع کرده است. به گفته این نهاد، ۵۰۰ هزار تن از این کودکان، دختران دانشآموز بودهاند که به منظور مقابله با سوءتغذیه، از این مواد غذایی بهرهمند شدهاند.
سیما سمر: زنان افغانستان در آپارتاید جنسیتی طالبان قرار دارند
سیما سمر، رئیس پیشین کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان، در پنجاهوهفتمین نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد اعلام کرد که زنان افغانستان تحت حاکمیت طالبان در شرایط «آپارتاید جنسیتی» زندگی میکنند. فرخنده: او طالبان را به تحمیل نوعی «بردهداری» بر زنان متهم کرده و تأکید کرد که هیچ رژیمی به اندازه طالبان حقوق بشر، بهویژه حقوق زنان و دختران را نقض نکرده است. خانم سمر همچنین اشاره کرد که نبود عدالت در افغانستان منجر به تغییرات سریع نظامهای سیاسی شده است. او با استناد به مصاحبههایی که با ۷۰۰۰ شهروند افغان، از جمله آوارگان در ایران و پاکستان انجام شده، بیان کرد که اجرای عدالت در جامعه آسیبدیده از جنگ، همانند درمان زخمهاست. او تأکید کرد که انتقامجویی نباید جای عدالت را بگیرد. وی با اشاره به بحران اقتصادی و فروش کودکان در افغانستان به دلیل فقر، وضعیت فعلی کشور را «غیرقابل قبول» دانست و از جامعه جهانی خواست که به این وضعیت توجه بیشتری داشته باشند. خانم سمر هشدار داد که بیتوجهی به نقض حقوق بشر و محدودیتهای گسترده علیه زنان در افغانستان میتواند پیامدهای منفی برای منطقه و جهان به همراه داشته باشد و نباید با بهانههای فرهنگی یا مسائل داخلی توجیه شود.
اتحادیه اروپا: قانون جدید طالبان ضربهای جدی به حقوق زنان افغانستان است
فرخنده: اتحادیه اروپا در بیانیهای قانون جدید “امر به معروف و نهی از منکر” طالبان را «ضربه جدی» به حقوق زنان و دختران افغانستان دانسته و تأکید کرده است که «ما نمیتوانیم این موضوع را تحمل کنیم.» این اتحادیه هشدار داده که محدودیتهای شدید این قانون، آزادیها و حقوق شهروندان افغانستان، بهویژه زنان را به شدت تضعیف میکند. اتحادیه اروپا در بیانیه خود اعلام کرده است: «ما مراقب تضعیف حقوق بشر و اصول دموکراتیک خواهیم بود، بهویژه در مناطقی که رژیمهای استبدادی این ارزشهای جهانی را تهدید میکنند.» این اتحادیه همچنین خواستار تمدید مأموریت گزارشگر ویژه سازمان ملل در افغانستان شده است، با اشاره به وضعیت وخیم حقوق بشری و محدودیتهای شدید علیه زنان و دختران در این کشور. بیانیه اتحادیه اروپا به شورای حقوق بشر سازمان ملل تأکید میکند که شرایط ایجاد شده توسط طالبان، بهخصوص محدودیتهای اعمالشده بر آموزش و کار زنان، نیازمند توجه فوری و کامل این نهاد بینالمللی است. قانون جدید طالبان که توسط هبتالله آخندزاده توشیح شده، شامل ۳۵ ماده در ۱۱۴ صفحه است و صلاحیتهای گستردهای به مأموران امر به معروف و نهی از منکر (محتسبان) اعطا کرده است. این قانون بهویژه زنان را هدف قرار داده و صدای آنان را «عورت» معرفی کرده، همچنین الزام به پوشاندن چهره و بدن و جلوگیری از شنیده شدن صدای آنها از سوی مردان را وضع کرده است.
برنامه غذایی: زنان افغانستان در بحران غذا و حوادث اقلیمی قراردارند
فرخنده: برنامه جهانی غذا اعلام کرده است که افغانستان یکی از سختترین کشورها برای زنان است و بحرانهای پیدرپی در این کشور فشارهای شدیدی بر زنان و دختران وارد کرده است. در بیانیهای که این نهاد در شبکه اجتماعی اکس منتشر کرده، آمده است که زنان افغانستان با دسترسی محدود به مواد غذایی مواجهاند و کاهش کمکهای بشردوستانه این وضعیت را وخیمتر کرده است. همچنین، این نهاد به بحرانهای اقلیمی اشاره کرده و گزارش داده است که طی ماههای اخیر هزاران نفر به دلیل سیل و برفکوچ در مناطق مختلف افغانستان جان خود را از دست دادهاند. برنامه جهانی غذا تأکید کرده که زنان، به دلیل حضور بیشتر در خانهها، آسیبپذیری بیشتری در برابر این حوادث دارند. این سازمان همچنین هشدار داده است که بسیاری از زنان افغان ناچار شدهاند فرزندان خود را برای گدایی به خیابانها بفرستند، و تنها غذایی که این کودکان به خانه میآورند، منبع تغذیه خانوادههایشان است. طبق دادههای انستیتوت جورجتاون و مؤسسه تحقیقات صلح اسلو در اواخر سال ۲۰۲۳، افغانستان از نظر پیشرفت زنان در بین ۱۷۷ کشور در رتبه آخر قرار دارد.
درخواست نهاد مستقل برای بررسی نقض حقوق بشر در افغانستان
فرخنده: دیدبان حقوق بشر در بیانیهای از شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد درخواست کرده است که برای بررسی نقضهای حقوق بشری در افغانستان، چه در گذشته و چه در حال حاضر، یک نهاد مستقل و ویژه ایجاد کند. این درخواست پس از وخیمتر شدن وضعیت حقوق بشری در افغانستان، به ویژه پس از تصرف این کشور توسط طالبان در اگست ۲۰۲۱، مطرح شده است. طبق بیانیه دیدبان حقوق بشر، سیاستهای سرکوبگرانه طالبان به طور ویژه زنان و دختران را هدف قرار داده و افغانستان را به «بحرانیترین وضعیت حقوق زنان در جهان» تبدیل کرده است. فرشته عباسی، پژوهشگر افغانستان در این سازمان، اظهار داشت که طالبان به طور نظاممند حقوق اساسی شهروندان را نقض کرده و شورای حقوق بشر ملل متحد باید شواهد این نقضها را گردآوری کرده و از تلاشهای پاسخگویی حمایت کند. در این بیانیه، به مسئله محرومیت دختران از تحصیل بالاتر از صنف ششم و همچنین منع زنان از اشتغال و محدودیتهای شدید بر زندگی عمومی آنها، از جمله در زمینههای ورزش و بازدید از مکانهای عمومی اشاره شده است. همچنین محدودیتهای شدید طالبان بر آزادی بیان و رسانهها نیز مورد انتقاد قرار گرفته است. به گفته این گزارش، خبرنگاران با تهدید، بازداشتهای خودسرانه و شکنجه مواجه هستند. در بخش دیگری از این گزارش، به بحران انسانی در افغانستان پرداخته شده و اشاره شده که بیش از ۲۳ میلیون نفر در این کشور با مشکل گرسنگی مواجه هستند. فرشته عباسی تاکید کرد که شورای حقوق بشر باید مکانیزمی مستقل برای تضمین حقوق شهروندان و رسیدگی به نقضهای گذشته و حال ایجاد کند. این درخواست همزمان با نامه سرگشادهای از سوی ۹۰ نهاد ملی و بینالمللی مطرح شده که خواستار بررسی «آپارتاید جنسیتی» در افغانستان و تقویت مأموریت گزارشگر ویژه حقوق بشر برای این کشور شدهاند.
شلاق زدن هفت تن در ملا عام در غور توسط طالبان
فرخنده: منابع محلی در ولایت غور گزارش دادهاند که طالبان دیروز (شنبه، ۱۷ سنبله) هفت نفر را به اتهام «فرار از منزل» و «زنا» در ملاءعام شلاق زدهاند. به گفتهی یکی از منابع محلی، این افراد شامل چهار مرد و سه زن بودند و اجرای حکم شلاق در ورزشگاه غور انجام شد. دادگاه عالی طالبان با انتشار خبرنامهای اعلام کرد که براساس فیصله دادگاه مرافعه این گروه، این هفت نفر به اتهام «فرار از منزل، تجاوز به حریم خصوصی و زنا» محکوم شدهاند. حکم هر یک از متهمان شامل ۲۹ تا ۳۹ ضرب شلاق و همچنین محکومیت به زندان از چهار ماه تا چهار سال بوده است. یکی از زنان متهم به ۲۹ ضرب شلاق و چهار ماه حبس محکوم شد. این خبرنامه پس از مدت کوتاهی توسط دادگاه عالی طالبان حذف شد. همچنین طالبان از اجرای حکم شلاق بر چهار نفر دیگر در ولایتهای بامیان و میدان وردک خبر دادهاند. این گروه افراد متهم به جرایمی مانند «فرار از منزل» و «رابطه جنسی خارج از ازدواج» را معمولاً در ملاءعام شلاق میزنند. اجرای این احکام در ملاءعام واکنشهای نهادهای حقوق بشری را به دنبال داشته است. این نهادها چنین مجازاتهایی را مخالف قوانین بینالمللی و کرامت انسانی میدانند و خواستار توقف فوری آن هستند.